|
 |
|
|
KİT'lerin yönetişiminin iyileştirilmesi
Uluslararası Para Fonu (IMF) ile yapılan anlaşma kapsamında kamuoyuna açıklanan ekonomik program kapsamında önemli yapısal kriterler mevcut. Bunlardan biri de bu yılın eylül ayı sonuna kadar TBMM'ye sunulması gereken Kamu İktisadi Teşebbüsleri'nin (KİT) kurumsal yönetişiminin güçlendirilmesine dair yasa.
Uzunca bir süredir kamuoyunun gündemine KİT'lerin özelleştirilmesi hâkim oldu. KİT'lerin nasıl işletildikleri, uluslararası yönetişim standartlarına ne ölçüde uyulduğu, piyasaların işleyişine etkileri nasıl olsa satılacaklar düşüncesi ile göz ardı edildi.
Oysa bu kurumların tamamının satılması gerçekçi olamayacağı gibi, dünyada da gelişmiş ülkelerdekiler de dahil olmak üzere kamunun sahip olduğu işletmeler hâlâ var. Bu nedenle hem sanayileşmiş ekonomileri hem de bizim üyesi olduğumuz Uluslararası İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), devletin sahip olduğu şirketlerin yönetişimlerini iyileştirmeleri için uymalarını beklediği yeni yol gösterici kuralları kabul ederek, 28 Nisan 2005'te yayımladı.
Sadece bize özgü değil
Ülkemizde KİT'lerin işletilmesini belirleyen yasal çerçeve 1984'te çıkarılan ve o tarihten bu yana yasalaşamayan 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile belirleniyor. Son yıllarda kamu işletmeciliğinde saydamlığı artıracak şekilde bu kurumlara verilebilecek görevler ve bununla ilgili zararların ödenmesine veya alacaklıların haklarının korunmasına dair düzenlemeler yapıldı. Özelleştirme kapsamına alınan KİT'lerin işletilmesine ilişkin ayrı bir yasa çıktı. Ancak bunlar kısmi düzenlemeler oldu. Bu işletmelerin piyasa koşullarını bozmayacak, rekabeti engellemeyecek, devletin düzenleyicilik görevi ile çatışmayacak ve ekonomide etkinliği artıracak bir şekilde çalışmalarını sağlayacak genel düzenleme hep eksik kaldı.
Bu sadece bize özgü bir durum da değil. Nitekim OECD birçok üye ülkede enerji ve altyapı alanlarında büyük devlet işletmelerinin hâlâ mevcut olduğunu ve yapılan çalışmalarda bu işletmelerin çelişen şirket amaçları, yönetim kurullarının açık olmayan sorumlulukları ve saydam olmayan atama yöntemleri nedeniyle sorun teşkil ettiklerinin altını çiziyor. Yeni yol gösterici kurallar bu sorunları çözmek amacıyla; devletin işletme sahipliği ve piyasaları düzenleyici rollerinin birbirinden açıkça ayrılması, kamu işletmelerinin özel kesim işletmelerine göre ayrıcalıklı olmasının önlenmesi, sermaye sahipliği haklarının kullanılmasının merkezileştirilmesi veya daha etkin koordine edilmesi, günlük yönetime politik müdahalenin önlenmesi, yönetim kurullarının atanmasında uzmanlığa önem veren saydam bir sistem getirilmesi, yönetim kurullarının bağımsızlığına saygı gösterilmesi, yönetim kurulu başkanı ile genel müdürün ayrılması ve genel müdürün yönetim kurullarınca atanması, yönetim kurullarının performansının sistemli bir şekilde izlenmesi, iç kontrol, dış denetimin uluslararası standartlara getirilmesi ve devlet tarafından gelecek her türlü desteğin kamuoyuna açıklanması gibi konuları kapsıyor.
Politik müdahale
Koalisyon hükümetleri döneminde KİT'leri sahiplik haklarının kullanılmasını, bu kuruluşları bir işletme gibi değil de kendi bakanlık bürokrasilerinin bir parçası olarak gören ve icraatı kendi alanlarında düzenleyici rollerini geliştirmek değil de KİT'leri yönetmek olduğunu düşünen icracı bakanlıklardan ayırmakta başarılı olunamamıştı. Bu da gerek atama, gerek günlük işleyişe müdahale,gerekse saydamlık konusunda politik müdahalenin önlenmesinin önünde ciddi bir engel oluşturdu. Umarım tek parti iktidarı döneminde çıkacak yeni yasa bu sorunu çözer.
Aslında KİT'lerin mevcut işletme biçiminin rekabeti bozma riski hem yatırım ortamının iyileştirilmesinin, hem de istihdam sorununun çözümünde büyük umutlar beslenen yabancı sermayenin yeni kapasiteler yaratma konusundaki isteksizliğinin nedenlerinden biri. Kamuoyunun KİT'lerle ilgili yeni yasal çerçevenin oluşturulması sürecine gereken ilgiyi göstermesinin ve yasanın OECD tarafından belirlenen kurallara uyumunu sağlayacak baskısının, ekonominin işleyişinde kalıcı bir iyileşme sağlamak ve işsizliği azaltmak bakımından çok önemli olduğunu düşünüyorum.
foztrak@yahoo.com
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim Kurumsal
Kariyerim
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
