|
 |
|
|
HABER ANALİZ
Irak Anayasası'na Ankara olumlu
Irak'ta meclise sunulan yeni anayasa taslağı Ankara'da, 'genel hatlarıyla olumlu, Türkiye'nin kaygılarını büyük ölçüde dikkate alan bir metin' olarak değerlendirildi. Kerkük ise endişe kaynağı olmayı sürdürüyor
Utku Çakırözer - Ankara
Türkiye, Irak Geçici Meclisi'ne sunulan anayasa taslağını "genel hatlarıyla olumlu, Türkiye'nin kaygılarının büyük bölümünü dikkate alan bir metin" olarak değerlendirdi. Anayasada önemli kültürel kazanımlar elde eden Türkmenler açısından en büyük endişeyi ise, Kerkük ile ilgili düzenlemeler oluşturuyor.
Anayasa taslağının Ankara'da yapılan ilk incelemelerinde öne çıkan unsurlar şunlar:
FEDERALİZM
'Bölücü değil'
"Madde 1: Irak Cumhuriyeti bağımsız bir devlettir. Siyasi sistemi parlamenter, cumhuriyetçi, demokratik ve federaldir", "Madde.107: Federal yetkililer Irak'ın birliğini, güvenliğini ve egemenliğini korumak zorundadır."
Kürtlerin self determinasyon hakkına yer verilmemesi ve bütünlüğün korunmasının anayasa şartı yapılmasından memnun olan Ankara, bu haliyle anayasanın bölünmeye yol açmayacağı düşüncesinde.
DİN-DEVLET İLİŞKİSİ
'Egemenlik halkta'
"Madde 2: İslam devletin dini ve yasamanın ana kaynağıdır. Yasalar İslami prensipler, demokratik ilkeler ve temel hak ve özgürlüklerle çelişemez." Ortaya çıkan metni uzlaşma metni olarak gören Ankara, "demokratik ilkelere ve hak-özgürlüklere atıf nedeniyle egemenliğin tamamen şeriat yasalarında değil halkta olacağı" kanaatine sahip.
TÜRKMENLER VE DİL
Yeni kazanımlar var
"Madde 3: Irak çok milliyetli, çok dinli ve çok mezhepli bir ülkedir." "Madde 4: Arapça ve Kürtçe resmi dillerdir. Ancak isteyen Iraklılar çocuklarına Türkmen ve Süryani ana dillerini öğretme hakkına sahiptir. Türkmenler ve Süryanilerin yaşadıkları bölgelerde kendi dilleri resmi dil olabilir."
Araplar ve Kürtlerin asli unsur olarak açıkça sıralanmaması ve anayasanın hiçbir yerinde "azınlık" ifadesi kullanılmaması Türkmenler lehine bir kazanım. Devlet okullarında Türkmen dilinin öğretilmesi de Ankara tarafından olumlu karşılanıyor. Ancak Türkmenler açısından en önemli kazanım, 1925-32 Irak devlet deklarasyonlarında yer alan ama sonradan ellerinden alınan, kendi bölgelerinde kendi dillerinin resmi dil olarak tanınması hakkının ilk kez yeniden bu taslakta yer alması.
PEŞMERGELER
Varlıkları sürecek
"Madde 9: Ordu kuvvetleri dışında gayrinizami güçler kurmak yasaktır. Madde 129: Bölgesel hükümetler bölgelerini yönetmek için polis ve bölge kolluk güçleri gibi iç güvenlik güçler oluşturabilir." Türkiye, Kuzey Irak'ta Kürtlerin kendi güvenlik gücü olan peşmergelerin Irak ordusuna bağlanmasını istiyor.
Taslağın 9. maddesi bunların ortadan kalkacağı izlenimini oluştursa da, madde 129'da bunun lağvedilmeyeceği ve "bölgesel kolluk gücü" olarak korunacağı anlaşılıyor.
YASAMA
Türkmenlere temsil engeli çıkabilir
"Madde 47: Irak federal yasama organı iki meclisten oluşur. Temsilciler meclisi ve birlik meclisi."
Türkmenler ikinci meclisin "milliyetler meclisi" olarak tüm etnik grupların temsilcilerini bulundurmasını istiyordu. Ancak şimdi milliyet esasına göre değil, federe bölgeler esasına göre temsilci gönderilecek. Bir bölgede hakimiyet kuramazlarsa Türkmenlerin ikinci mecliste temsili güçleşecek.
PETROL GELİRLERİ
Nüfusa göre dağılım
"Madde 109: Petrol ve gaz gelirleri tüm Irak halkının malıdır. Madde 110: Bütün petrol gelirleri, merkezi hükümet tarafından illere nüfus oranlarına göre dağıtılacak, ama Saddam döneminde zarar gören bölgelere ayrı bir pay verilecek."
Ankara, petrol gelirlerinin nüfusa göre dengeli dağılımı ilkesinden memnun.
KERKÜK
Ankara endişeli
"Madde 149: Hükümet, geçici yasanın Kerkük'le ilgili 58. maddesini tam anlamıyla uygulayarak, Kerkük'te normalizasyon, sayım ve referandum işlemleri 31 Aralık 2007'ye kadar tamamlanacaktır."
Geçici yasada Bağdat ve Kerkük'e tanınan özel statü ortadan kalkarken, Kerkük'te 2 yıl içinde referandum yapılması öngörülüyor. Türkmenler, bu maddeye dayanarak bölgeye nüfus göçü sağlayacak Kürtlerin Kerkük'te çoğunluğu ele geçireceği ve Kürt federe bölgesine katılma kararı alacağından endişe duyuyor. Aynı endişe Ankara tarafından da duyulmasına karşın, Dışişleri kaynakları, söz konusu maddeye "ihtiyatlı bir iyimserlikle" bakıldığını vurguluyor.
FEDERATİF BÖLGELER
Türkmenler için şans
"Madde 114: Bir ya da daha fazla il, bir bölge oluşturabilir."
Geçici yasada, 3 vilayetin bir bölge oluşturacağı kaydı vardı. Şimdi tek bir vilayet bile bir bölge oluşturabilecek. Bu eskiden 3 bölgede çoğunluk sağlayamayan Türkmenler için büyük bir fırsat. Eğer bir vilayette kendileri ya da Araplarla çoğunluk sağlarlarsa, kendi federe bölgelerini oluşturabilecekler. Ancak aynı maddenin, Kürtlerin federatif bölgelerini Kerkük ve Musul'a genişletmelerinede imkân vermesinden de endişe ediliyor.
Bundan sonra ne olacak?
15 Ekim'de referanduma sunulacak anayasa metninin kabul edilmesi için "seçmenlerin yüzde 50'sinden fazlasından onay alması" ve "3 vilayetin seçmenlerinin toplam üçte ikisinden fazlası tarafından reddedilmemesi" gerekiyor. Bu durumda 4 vilayette çoğunluk konumundaki Sünniler, 9 vilayette çoğunluk olan Şiiler ya da 3 vilayette çoğunluk durumundaki Kürtler istemezse Anayasa yürürlüğe giremeyecek.
Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Namık Tan, Türkiye'nin arzusunun Irak Anayasası konusunda sürecin takvim çerçevesinde bütün kesimlerin katkısıyla başarılı bir şekilde sonuçlanması olduğunu belirtti. Tan, "Irak'ın toprak bütünlüğünü, siyasi birliğini ve toplumun her kesiminin hakça temsil edilmesini garanti altına alacak çoğulcu ve şeffaf bir demokratik rejimin kurulmasını temenni ediyoruz" dedi.
Sünniler sokağa döküldü
Kerkük'ün güneyindeki Havice kentinde, üzerinde "Irak'ın birliğini sağlayacak seçime evet" yazan pankartlar taşıyarak gösteri yapan Sünni Araplar, yeni anayasa taslağında Irak için federal bir yapı öngörülmesini protesto ettiler.
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim Kurumsal
Emlak
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
