|
 |
|
|
Enflasyon ve riskler
Aylık fiyat artışları ağustos ayında piyasalarda beklenenin üstünde geldi. TÜFE geçtiğimiz ay yüzde 0.85 artarken ÜFE de yüzde 1.04 oranında yükselmiş. Her iki artış da geçen yılın aynı ayının üzerinde.
Yılın kalan aylarında TÜFE artışları ağustos ayındaki oranda saparsa yıl sonunda 12 aylık enflasyon yüzde 8.44 oluyor. Yani uluslararası petrol fiyatlarındaki artışlara rağmen bu yılın enflasyon hedefi tutacak gibi görünüyor.
Ağustos ayında TÜFE'de ortaya çıkan artışın kaynaklarını özel kapsamlı TÜFE'deki gelişmelere bakarak açıklamak mümkün. Mevsimlik ürünlerin hariç tutulduğu özel kapsamlı TÜFE'nin A kategorisinde yüzde 1.57 lik artış olmuş. TÜFE'nin oldukça üzerinde kalan bu artış, mevsimlik ürünlerdeki fiyat düşüşlerinin TÜFE artışını da düşürdüğünü ortaya koyuyor. Buna karşılık alkollü içkiler ve tütün fiyatları hariç tutularak hesaplanan özel kapsamlı kategorilerin hepsinde fiyatlar düşüyor.
Dolaylı vergi etkiledi
Tütünden alınan vergilerde yapılan ayarlamalar ağustos ayında TÜFE'yi önemli ölçüde artırmış. Temmuz sonunda bütçedeki sapmaları telafi etmek amacıyla yapılan dolaylı vergi düzenlemeleri, bu ay enflasyonun yüksek çıkmasının arkasındaki temel neden.
Önümüzdeki döneme ilişkin enflasyonla ilgili risklere bakarken devletin bütçe politikasının önemi ortaya çıkıyor. Bu ay IMF ile uzun zamandır yapılamayan gözden geçirme süreci başlıyor. Hükümet bu arada maaş, ücret ve tarımsal desteklere ilişkin bu yılın ve önümüzdeki yılın harcamalarını artıracak kararlar aldı. Yatırım ve mal ve hizmet alımlarına ilişkin harcamalar da hızlandı.
Yeni gelir için tedbir
Sosyal güvenlik kuruluşlarının açıklarını kontrol altına alacak yasal düzenlemeler ise gecikti. Bütçenin faiz dışı dengesini hedeflenen seviyede tutabilmek için harcamaları kısıcı veya gelirleri artırıcı tedbirler almaya ihtiyaç duyulması kuvvetle muhtemel. Hükümetin bu güne kadar izlediği yol bu durumda dolaylı vergileri artırmak oldu. Buna şimdi başta elektrik olmak üzere KİT fiyatları da eklenebilir.
Bir diğer önemli risk, uluslararası petrol fiyatlarındaki hızlı artıştır. ABD'deki kasırganın petrol çıkarım ve arıtım tesislerinde yarattığı hasar da dikkate alındığında, önümüzdeki yıl ham petrol varil fiyatlarının 60-70 $ aralığının altına gerilemesi zor görünmektedir.
Son olarak sermaye girişleri TL'nin reel değerini rekor seviyelere çıkarmıştır. TL'nin değerinde bir düzeltme olasılığı giderek artmaktadır.
Bu riskler özellikle yüzde beş olacağı açıklanan önümüzdeki yılın TÜFE artış hedefine ulaşmak için gereken fedakârlığı artıracaktır. TCMB önümüzdeki yıl tam enflasyon hedeflemesine geçecektir. Hedefin tutturulması, yeni rejimin güvenilirliğini sağlamak bakımından çok önemlidir.
Petrol arzında şok
İhracat ve üretimdeki yavaşlamaya rağmen ithalat ve dış açık artışlarının beklenenin üzerine çıkması, aşırı değerli TL'nin üretim tabanı üzerinde yaratmakta olduğu tahribatı göstermektedir.
Petrol fiyatlarında artış ders kitaplarında kullanılan bir arz şoku örneğidir. Bunun fiyatlar genel seviyesine yansımasını önleme çabalarının, üretim ve istihdamı azaltıcı etkisini, emek piyasasının esnekliği belirler. Hükümetin ücret ve maaş politikası emek piyasasında, özellikle kayıtlı kesimde ücretlerin esnekliğini azaltmıştır. Buna karşın yüksek verimlilik artışlarına ve düşük reel ücretlere rağmen TL'deki aşırı değerlenmeye bağlı olarak, bu senenin ilk üç ayında dolar cinsinden birim ücret endeksi 2000 yılı sonundaki değerini yakalamıştır.
İstihdam önem kazanacak
Yüzde beşlik enflasyon hedefinin tespit edildiği dönemdeki koşullar ve projeksiyonlar önemli ölçüde değişmektedir.
Hükümet ve TCMB yeni şartlar çerçevesinde yüzde beşlik enflasyona inmenin üretim ve istihdam cinsinden maliyetlerini ve riskleri, pembe tabloları bir yana bırakıp, IMF ile müzakereler öncesinde aralarında açıkça konuşmalıdırlar. Seçimler yaklaşmaktadır. Bu ortamda hükümet büyüme ve işsizlik konusunda giderek hassaslaşacaktır. Oysa önümüzdeki yıl yüzde beşlik enflasyon ve büyümeyi birlikte gerçekleştirmek zorlaşmaktadır.
Beklenmedik bir üretim ve istihdam tablosunun hükümet ve TCMB ilişkilerinde yol açacağı sertleşme, tam enflasyon hedeflemesi rejimine güvenin çok hızla yitirilmesine neden olabilir.
foztrak@yahoo.com
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim Kurumsal
Emlak
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
