|
 |
|
|
AB: Yabancıya ihale engelleri kaldırılsın
İlk dokuz ayda 66 bin 427 ihale yapılmış. 51 bin 428'inde yabancıya, 'İhalemiz küçük, giremezsin' denmiş. 15 bin büyük ihalenin 490'ında yerliye yüzde 15 fiyat avantajı uygulanmış. AB'nin kızdığı ve kaldırılmasını istediği de işte bu
KAMU İHALELERİ / GÜLÇİN ÜSTÜN
Kamu ihaleleri konusunda, Avrupa Birliği (AB) ile Türkiye uygulamaları arasındaki en önemli uyuşmazlık iki konuda ortaya çıkıyor. Birincisi, uluslararası ihalelerde Türk şirketlerine uygulanabilen yüzde 15 avantajı ve belli bir limitin altında kalan ihalelerin yabancılara kapalı olması...
Bir uluslararası ihalede, ihaleci kuruluş, fiyat yabancı bir şirketin verdiğinin yüzde 15'e kadar üzerinde olursa dahi, işi vermekte Türk şirketini tercih edebiliyor. Diğer yandan, örneğin bir yapım işinde, 16.6 milyon YTL'nin (16.6 trilyon TL) altında kalan ihaleler, yabancılara kapalı. Bu değer, 'eşik' olarak kabul ediliyor. Böylece her iki uygulama da yabancı şirketleri, kamu alımlarının önemli bir kısmında dışarda tutmuş oluyor.
'Formalite çok fazla'
Bunların dışında da Türk kamu alımları mevzuatı bir ölçüde AB mevzuatına uydurulmuş olmasına karşın, mevzuatlar arasında halen önemli farklar bulunuyor. Mevcut durumu gerçekçi bir yaklaşımla değerlendiren Kamu İhale Kurumu (KİK) yetkilileri,"Türk sistemi çok fazla formalite içeriyor. Ekonomik açıdan pratik yaklaşımlara yeterince önem verilmiyor. Bu da vatandaşın ödediği vergilerin tam karşılığını almasını önlüyor" yorumunu yapıyor.
AB'ye uyum çerçevesinde, İtalya ile 'Türk Kamu İhale Sisteminin Güçlendirilmesi' başlıklı eşleştirme (twinning) projesi yürüten KİK, İtalyan Ekonomi ve Finans Bakanlığı'nın Hazine Departmanı'ndan ihalelerin AB standardına getirilmesi için destek alıyor.
AB'nin finanse ettiği ve 1.3 milyon euro bütçeli proje kapsamında belirlenen AB mevzuatı ile Türk ihale mevzuatı farkları ve yapılması gerekenler şöyle:
Yolsuzluklara elektronik ihale önlemi alınacak
KİK, AB mevzuatına uyum çerçevesinde öncelikli olarak tüm ihale sürecini elektronik ortama taşıyarak alıcı ve satıcıyı bilgisayar ortamında buluşturmayı, böylece yerli ve yabancı yatırımcıların bürokratik engellerle karşılaşmadan ihalelere girebilmesini hedefliyor. KİK yetkilileri, elektronik ihalenin, şeffaflığı artıracak ve yolsuzlukla mücadelede önemli bir araç olacağını belirtiyor. Dünya örneklerine dikkat çeken yetkililer e-ihale sistemini iyi uygulayan ülkelerin yanı sıra bu sistemi başlatan ancak tamamlayamayan ülkeler de bulunduğunu anımsatıyor. Ancak iyi uygulanan elektronik ihale sürecinin herkese eşit muamele sağlayacağı ve rekabetin sağlanmasına katkıda bulunacağına kesin gözüyle bakılıyor.
İhaleci kuruluşa kurum desteği olacak
KİK'in uyum sürecinde yapmayı planladığı bir başka çalışma ise ihaleleri gerçekleştiren kurumların gelişmesine ve doğru alımlar yapmasına katkıda bulunmak. Mevcut yasal düzenlemenin, ihale yapan kurumların mantıklı alım kararları vermesini sağlamak için gereken esneklikten yoksun olduğunu ifade eden yetkililer, ihale yapan idarelerin kurumu tedarikçiler kadar tanımamasından yakınıyor.
AB'ye uyum sürecinde KİK, ihale yapan kuruşlara uygulamaya yönelik destek sağlayacak. Ayrıca bu kuruluşlara kamu alımları konusunda kapasitelerini artıracak uzun dönemli planlamalar yapacak. Böylece ihale yapacak kuruluşun ihale sürecine girmeden önce etkin verimli alım yapmasının önü açılacak. KİK planlama sırasında bu kuruluşlara örnek olacak modeller de sunacak. Öte yandan KOBİ'lerin alt yüklenici olmasının sağlanmasıyla kamu alımı piyasalarındaki konumu güçlendirilecek.
Şikâyet ve danışma birbirinden ayrılacak
AB ülkelerindeki uygulamalarla karışılaştırıldığında KİK'in kamu alımı faaliyetlerini ölçme açısından da eksiklikleri olduğu görülüyor. İhale sayılarını ve şikâyetleri kayıt altına alan kurumun aşırı yüksek ve aşırı düşük teklifleri değerlendirmesini sağlayacak piyasa analizleri yapmaması ve fiyat izleme sistemini kurmaması eleştirilere yol açıyor. Kurum yetkilileri, "İhalelerde en çok açık teklif yönteminin kullanıldığı göz önüne alınırsa bu durum yolsuzluk ve fiyatta anlaşma imkânlarını artırıyor" yorumunu yapıyor.
Kurumun hem onayları veren hem de şikâyetleri çözen bir yapıya sahip olması ise, menfaat çatışmasının ortasında yer almasına neden oluyor. Bu çerçevede KİK'in danışma ve şikâyet fonksiyonlarını birbirinden ayırması gerekiyor.
Yabancı 'eşik değer'e takılıyor
Avrupa Birliği'nin (AB) Türkiye'deki kamu alımlarına ilişkin temel eleştirilerinden olan 'eşik değer', her 4 ihaleden 3'ünde kendini gösteriyor.
Yılın ilk dokuz ayında ihaleler yoluyla toplam 22.6 milyar YTL'lik kamu harcaması yapıldı.
Bu ihalelerin yüzde 58'i (38 bin 398 adet) mal alımı, yüzde 32'si (21 bin 293 adet) hizmet alımı, yüzde 10'u (6 bin 736 adet) yapım işlerinde gerçekleştirildi.
İstisna kapsamında yapılanlar ile doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen kamu alımlarında da mal alımı yine ilk sırada yer aldı. 9 aylık dönemde 192 Kamu İhale Bülteni yayımlandı. Kamu kuruluşları günde ortalama 167 ihaleye çıktı.
Bu dönemde yapılan 66 bin 427 ihaleden 51 bin 428'i 'eşik değer' uygulaması ile yabancılara kapalı gerçekleşti. AB'nin yüksek bulduğu, uluslararası ihaleye çıkma limitinin üzerinde kalan 14 bin 999 ihalede yabancılar da yarıştı.
Toplam 18.4 milyar YTL tutarındaki kamu alımının, 7.6 milyar YTL'lik diliminde yerli firmalarla birlikte yarışan yabancı şirketler, verdikleri teklif ile bunun da ancak 347 milyon YTL'sini kazanabildi. Kamu ihalelerinin yüzde 98.1'ini meydana getiren 18.1 YTL'lik ihalede ise ipi yerli firmalar göğüsledi.
Yabancının aldığı pay yüzde 2'den az
Yabancıların kamu ihalelerinden kazandığı yüzde 1.9'luk dilimin dağılımına bakıldığında, ihalelerin 5 milyon YTL'si ABD, 169 milyon YTL'si AB üyesi, 173 milyon YTL'si de diğer ülkelerin firmalarına gitti.
Sayısal açıdan değerlendirildiğinde de kamu alımlarının yüzde 99.6'sı yerli, yüzde 0.4'ü yabancı şirketlere ihale edildi. Buna göre, 66 bin 427 ihaleden 66 bin 130'unu yerli, 297'sini de yabancı istekliler kazandı.
Yüzde 15 avantaj 100 ihaleden birinde
AB'nin bir diğer eleştiri konusu olan ve uluslararası ihalelerde yerli firmalara yüzde 15'e kadar fiyat avantajı uygulamasına da her 100 ihaleden sadece 1'inde başvuruldu.
9 ayda gerçekleştirilen 66.4 bin adet kamu ihalesinden 490'ında yerli istekliye fiyat avantajı kullanıldı. Bu şekilde, 18.4 milyar YTL tutarındaki ihalenin 1.1 milyar YTL'lik kısmında, yerli istekli lehine tablo oluştu.
İlerleme raporu ne diyor?
AB, kamu alımları (ihaleleri) konusunda, öncelikle, 'Kamu İhale Kanunu'ndaki (KİK), Türk girişimcilere avantaj sağlayan kısıtlamaların ortadan kaldırılmasını, kanunun özellikle altyapı hizmetleri alanındaki eksikliklerinin giderilmesini istiyor. Ayrıca, kanunun uygulanması konusunda da 'yetki zafiyeti' olduğuna dikkat çekiyor. Türk mevzuatında bir dizi 'istisna'nın yürürlükte olduğunu belirten İlerleme Raporu'nda İzmir'deki Üniversite Oyunları, deniz kirliliği konusunda acil müdahale ile ilgili hizmet alımları gibi bazı alanların KİK kapsamı dışına çıkarılması eleştiriliyor, kanunun bütünlüğünün bozulduğu ifade ediliyor.
Raporda, dile getirilen bir diğer eksiklik de 'eşikler'le ilgili. "KİK eşikleri ve mali limitleri 2004 TEFE'ye göre yeniden düzenlenmiş, eşikler ve limitler AT seviyelerinin üzerinde kalarak teklif verecek yabancıların imkânlarını kısıtlamıştır" deniliyor.
AB, ihalede neler istiyor?
Avrupa Birliği, uyum sürecinde Türkiye'nin kamu ihalelerinde yabancı şirketler önündeki engelleri kaldırmasını istiyor. AB, yerli istekliye sağlanan avantajı 'ayrımcılık' olarak nitelendirerek, öncelikle bunun kaldırılmasını talep ediyor.
Uluslararası ihaleye çıkma limitini de yüksek bulan AB, bunun Birlik normlarına çekilmesi için ısrarlı davranıyor. Halen uygulamada olan düzenlemeye göre, eşik değer, genel bütçeye dahil daireler ve katma bütçeli idarelerin mal ve hizmet alımlarında 453 bin 863 YTL, kanun kapsamındaki diğer dairelerin mal ve hizmet alımlarında 756 bin 438 YTL, yapım işlerinde de 16 milyon 641 bin 656 YTL olarak uygulanıyor. Bir başka deyişle, sadece, söz konusu miktarların üzerindeki ihaleler yabancı şirketlere açık olabiliyor.
AB: Türk'e yüzde 15 avantajı ayrımcılık
AB'nin, kamu ihalelerinde yerli firmalara sağlanan avantajlar ile yabancılara yönelik sınırlamalardan rahatsızlık duyduğu biliniyor. AB, yüzde 15 avantajının 'ayrımcılık' olduğu görüşünde.
'Eşik değer' limitinde de anlaşmazlık sürüyor. Bu rakamı AB ülkelerindeki değerin üzerinde tutan KİK, AB'nin çıtanın aşağı çekilmesi talebine pek de sıcak bakmıyor.
Türkiye'nin birliğe tam üye olmadığına dikkati çeken yetkililer, uygulamanın ancak tam üyelik başladığında hayata geçirilebileceği sinyalini veriyor.
Enerji, su, ulaşım telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren ancak kamu ihale kanunu kapsamında olmayan bazı kuruluşların olduğu ve AB mevzuatında bulunup Türk mevzuatında hiç yer almayan bazı kavramlar olduğuna da dikkat çekiliyor.
Tek değişiklik yapılacak
KİK, Kamu İhale Kanunu'nu AB standartlarına getirmek için yapması gereken düzenlemeleri tek seferde gerçekleştirmeyi planlıyor. Bunda kanunun daha önce pek çok defa değişmesinin de etkili olduğu ifade ediliyor. Kurumun bir ana alım stratejisi geliştirmesi, formaliteci yaklaşıma son verilmesi, ulusal bir eğitim ve bilgilendirme programı oluşturulması planlanıyor.
| Yabancıyı eşik değer engelliyor* | | Yerli istekliler lehine fiyat avantajı uygulanan ihaleler | | Fiyat avantajı uygulanmayan ihaleler | | | Ühalenin türü | Miktar (adet) | Tutar (Bin YTL) | Miktar (adet) | Tutar (Bin YTL) | | Mal alımı | 307 | 79.931 | 38.091 | 7.121.805 | | Hizmet alımı | 152 | 414.530 | 21.141 | 4.494.779 | | Yapım işi | 31 | 584.919 | 6.705 | 5.733.305 | | Toplam | 490 | 1.079.379 | 65.937 | 17.349.889 | |
* Yerli isteklilere yüzde 15'e kadar fiyat avantajı uygulanan ihaleler ile yabancı şirketlere açık ihalelere ilişkin 9 aylık uygulama sonuçları.
| İhalelerin üçte biri yabancıya açık | | Ühalenin türü | Miktar (adet) | Tutar (Bin YTL) | Miktar (adet) | Tutar (Bin YTL) | | Mal alımı | 12.122 | 3.360.850 | 26.276 | 3.840.885 | | Hizmet alımı | 2.442 | 1.939.964 | 18.851 | 2.969.344 | | Yapım işi | 435 | 2.278.338 | 6.301 | 4.039.886 | | Toplam | 14.999 | 7.579.153 | 51.428 | 10.850.115 | |
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Emlak
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
