|
 |
|
|
II. Abdülhamid
II. Abdülhamid kozmopolit, klasik bir imparatorluğun dünya yüzündeki son numunesi ve son hükümdarıdır. Her din ve dile mensup tebası tarafından sevilirdi
Fax: (0312) 427 20 64
10 Şubat 1918 günü,
I. Dünya Savaşı'nın en sıkıntılı zamanında Sultan II. Abdülhamid, Selanik'in kaybından sonra gelip yerleştiği Beylerbeyi Sarayı'nda vefat etti. Cenazesi, Divanyolu'nda dedesi II. Mahmud Han'ın türbesine defnedilmek üzere resmi törenle kaldırıldı. Mahalle aralarında halk, hükümdarlarını uğurlamak için yığılmıştı.
Uzun ve sıkıntılı savaş yılları, İttihat ve Terakki iktidarının halkın bezginliği dolayısıyla cenaze alayı ölçülü bir protesto hareketine dönüştü. Pencerelerden bazı kadınlar, "Bizi bolluk içinde yaşatan, ekmeği eti beş kuruşa yediren padişahım, bizleri yetim bırakıp nereye gidiyorsun?" diye feryat ediyordu. Hükümet ileri gelenleri hükümdara saygılıydı, cenazeye gelmişlerdi. Son zamanlarda düşmanlar yakınlaşmıştı. İttihat ve Terakki önderleri sabık hakanı ziyaret edip dış politika konusunda danışıyorlardı. Talat Paşa'yı ise hiç kabul etmemişti. Buna rağmen, "devlet" kavramının ve tabusunun Türk yönetici sınıfında ve halk arasında ne kadar mukaddes ve sihirli olduğunu, dokunulmaz ve herkesin kollamak zorunda olduğu bir kurum olduğunu bu olay gösterir.
Denge politikacısı
II. Abdülhamid son Roma imparatorudur. Kozmopolit, klasik bir imparatorluğun dünya yüzündeki son numunesi ve son hükümdarıdır. Her din ve dile mensup tebası tarafından sevilirdi. Hiç şüphesiz bu zümreler arasından çıkan milliyetçilerin de hiç dayanamadığı kimse oydu. Tarih bugün o devrin milliyetçilerinin kopardığı toz toprağın ardından da açık olarak gösteriyor ki; Ortadoğu ve Balkanlar, Hamidiye dönemindeki dinginliğe bir daha ulaşamamıştır. Bugün bile Ortadoğu dünyasında hem Araplar hem Yahudi tarihçiler onu objektif bir hayırhah biçimde anarlar.
Zamanındaki karalamaların çoğunu yeni dönem tarihçileri reddediyor fakat şurası bir gerçek ki milliyetçiliğin doludizgin gittiği bir dünyada, II. Abdülhamid üstelik dış büyük devletlerin himaye ettiği bu akımlar karşısında çoğu zaman çaresizce kalmış, o yüzden bazı zekice tedbirler almıştı. İzlediği politikaların en başında kendi dini cemaatlerimizle barışık olma hedefi vardı, bütün dinlerin ruhani liderleri ile etkin ve yakın bir dostluğu vardı. Musevi Hahambaşı kaymakamı Moşe Levi, Ermenilerin kudretli patriği Ormanyan bu politikaya en canlı örnekler. Büyük devletler arasındaki denge politikasını başarıyla yönetti.
Aydınlar zarar gördü
Şurası açıktır ki İngiltere'yi sevmediği halde ürkütücü bir politika izlememiş, III. Aleksandr Rusya'sı ile adeta örtülü ve danışıklı barışçıl bir politika yürütmüştür. II. Abdülhamid için Alman dostu bir politikadan söz edilir. Bu dışarıya karşı bir gösterişti, Alman dostluğunda ipin ucunu kaçıranlar İttihatçılardır.
II. Abdülhamid daha temkinli ve kontrollü bir işbirliği götürmüştü. III. Aleksandr Rusya'sı ile izlenen sulhperver politika ise her iki imparatorlukta da eğitim, demiryolu inşası ve özellikle Türkiye'de tarım alanında başarılı bir kalkınma başlattı. Bununla birlikte Osmanlı İmparatorluğu bu dönemde sıkı bir sansür uygulamıştır.
Bu sansürden Araplar dahil bütün kavimlerin milliyetçileri açık kapı bularak sığınabildikleri halde; Türk aydınları çok zarar görmüştür. 1908 İnkılabı'nı yürütenlerin cehaletinde en büyük pay gençliğin yetişmesini dumura uğratan sansürdür. II. Abdülhamid'in devrik hükümdar kardeşi V. Murad'a karşı adil ve müşfik davrandığını söylemek de mümkün değildir.
II. Abdülhamid Han hassas dengeler ve itidal adamıydı, onun dünyasında sadece Türklerin değil herkesin fütuhat devri bitmişti; Afrika'nın çaresiz hakları üzerinde yürütülen kolonyalist politika imparatorluk demek değildir. Gerçek imparatorluklar hızla sona doğru gidiyordu. Rusya'nın ve daha gelişmiş düzeyde olan Avusturya ve Macaristan'ın da batış vakti yaklaşmaktaydı. Bunu anlayan hakan barış ve diplomasi sayesinde İslam dünyasında etkin bir propaganda izlemiştir çünkü beşte üçü yabancı bayrak altında yaşayan Müslümanların İstanbul'dan ilgi ve yakınlık bekledikleri açıktı.
İyi bir diplomattı
II. Abdülhamid bu politikayı abartılmış bir gölge-ışık oyunu gibi başarılı bir biçimde yürüttü. Tutarlıydı, kolonilerdeki ve Rusya'daki Müslümanları etkileyenler ister Libya'daki Şeyh Sunisi, isterse Rusya'daki laik pozitivist aydın Gaspıralı İsmail Bey olsun, hükümdarla aynı yakınlık içindeydiler. Anadolu halkı ise açılan okullar, döşenen demiryolu ile onu anar.
Bürokrasinin muhalif aydın kesiminin gerekli olduğunu bilirdi. Bu zümreye Rusya'daki kadar zulüm uygulamamıştır ancak uzak kalmak gibi bir hatası oldu. Çevresinden uzak tuttuğu aydınlara Cevdet Paşa bile dahildir. Cevdet Paşa, Tazminat dönemi boyunca devlet hayatında çok daha fazla etkindi, işlere dahil edilirdi ve bundan da imparatorluk kazançlı çıkmıştır.
10 Şubat'ta türbede toplanan kalabalıkta tarihle barışma eğilimini gördüm. Esasen Türkiye artık böyledir. Sultan II. Abdülhamid'i hemen herkes kendi döneminin şartları içinde takdir ediyor ve Türk tarihinde Cumhuriyet'in faziletleri ve onu kuran komutanların rolü de birlikte zikrediliyordu. Törende Mim Kemal Öke çok objektif, Sultan II. Abdülhamid'in "devletin varlığı" konusundaki hassasiyetini anlatan bir konuşma yaptı. Hakan iyi bir diplomattı çünkü günümüzdeki bazı önderlerin çılgın çıkışları gibi hüsranla neticelenecek yollara sapmamıştır. Mim Kemal'in konuşması son zamanda rastladığım en iyi değerlendirmeydi. Galiba artık yakın tarihi kendi şartları içinde yorumlamaya başlıyoruz.
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Emlak
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
