|
 |
|
|
Gökalp 130 yaşında
BUGÜN Ziya Gökalp'in doğumunun 130. yıldönümü. Türkiye'de sosyolojinin kurucusu, milli kimliğimizin öncü teorisyeni...
Her büyük beyin gibi onun da görüşlerinden bir kısmı yaşadığı dönemin sorunlarına aittir, bir kısmı geleceğe de ışık tutacak niteliktedir.
Gökalp'in vefat edinceye kadar savunduğu hilafet artık tarihe karışmıştır. Ama, hilafetin tarih içinde değişerek siyasi bir kuruma dönüştüğünü ve bu süreçte İslamda da din (fetva) ve hukuk (yargı) işlerinin birbirinden ayrıştığını belirten analizleri, günümüzde de İslam ile laik ve demokratik devletin bağdaşırlığı konusunda hâlâ büyük değer taşıyor.
Gökalp "içtimai usul-i fıkıh" dediği sosyolojik tefsir metoduyla da İslam düşüncesinin çağdaşlaşmasında büyük bir ufuk getirmiştir.
Gökalp'in milliyetçilik anlayışı da "muasırlaşma" ile bire bir ilişkilidir. Etnik ve ırkçı değildir, hatta ırk kavramının "hayvanat"a mahsus olduğunu belirtir. Kürtleri dışlamaz, aksine, "Anadolu içtimai uzviyetinin koparılması mümkün olmayan canlı uzuvları" olarak görür.
Hangi muasırlaşma?
Batı medeniyetine özenti bizde hem çok eskilere gider hem çok yaygındır. Ama bu medeniyeti 'kavrama' konusunda Gökalp'in derinliğine sahip olanların sayısı tarihimizde pek azdır. O yüzden modernleşme tarihimiz aşırı muhafazakâr reaksiyonla, Batı hayranı gardıropçuluk arasında çok çalkantılı bir seyir izledi; hâlâ bunun sıkıntılarını yaşıyoruz.
Gökalp ise, muasırlaşma meselesini iki esaslı noktadan yakalamıştır:
"Aristo'nun istidlal (çıkarım) mantığını bırakarak Descartes ile Bacon'ın istikrai (tümevarım) mantığını ve bu mantıktan doğan 'metot'u almaktır." Bunun dinimize ve kültürümüze aykırı olmadığını belirtir.
Gökalp'e göre, muasırlaşma "Şekilce ve yaşayış tarzıyla Avrupa'ya benzemek değildir", geleneksel mantıktan modern mantığa, metodik ve eleştirel düşünceye geçiştir...
Sosyolojik planda ise muasırlaşma, "iktisadi ve teknik sınıflar"ın geliştirilmesidir, böylece "çiftçi ve memur bir kavim" olmaktan çıkıp sanayi ve ticareti gelişmiş bir "millet" olmaktır...
Bu noktada karşımızda âlim ve filozof bir Gökalp vardır.
'Radyum' gibi
Kemalizm ile Gökalp'in görüşleri arasında benzerlikler kadar, büyük farklar da vardır. Kemalizm devrimci, Gökalp evrimcidir. Kemalizm "kuvvetler birliğini" savunur. Gökalp ise "kuvvetler ayrılığı"ndan yanadır, "Fırkalar İçtimaiyatı" makalesinde de çok partili demokrasiyi vurgular. Gökalp, demokratik laikliği İslamın içinden üretir. Kemalizm ise laikliği dinin "vicdan ve mabet"e çekilmesi olarak kabul eder...
Tarih nasıl cereyan etmiş olursa olsun, bugün temel kavramlarda ufuk genişliğine ihtiyacımız vardır.
Ahmet Emin Yalman'ın yazdığı gibi, Gökalp "ilaç parasının yoksulluğu karşısında kıvranarak" ölmüştü. Ama yaşayan fikirleriyle hâlâ bir ışıktır. Yahya Kemal'in Gökalp'in beynini "radyum"a benzetmesi haklıdır.
Gökalp hakkında yeni çıkan derli toplu bir eser, Nevzat Kösoğlu'nun "Türk Milliyetçiliğinin Doğuşu ve Ziya Gökalp" adlı güzel eseridir, tavsiye ediyorum. (www.otuken.com.tr)
Bugün Ziya Gökalp için bilimsel bir anma toplantısı düzenleyen İÜ Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü'nü ve Dekan Prof. Korkut Tuna'yı yürekten kutluyorum.
t.akyol@milliyet.com.tr
|
|
|
 | Taha AKYOL | | Gökalp 130 yaşında
BUGÜN Ziya Gökalp'in doğumunun 130. yıldönümü... | |  | Çetin ALTAN | | Sabun gibi erimek, yahut erimemek...
Sultan Deli İbrahim'in oğlu Padişah II. Ahmet... | |  | Melih AŞIK | | Kayıp tabanca...
Tekirdağ'da fabrika işleten Doğulu işadamı, Ç... | |  | Fikret BİLA | | Baykal: Başbakan atamaları klan anlayışıyla yapıyor
Merkez Bankası Başkanlığı'na yapılacak atamay... | |  | Hasan CEMAL | | Amerika çekip gitsin mi?
Bağdat'ta, "Irak içimde bir hüzün!" diye konu... | |  | Yılmaz ÇETİNER | | Bugün kavganın zamanı değil!
Başbakan Erdoğan yabancı diyarlarda vücut dil... | |  | Güneri CIVAOĞLU | | Oyun değil
Merkez Bankası Başkanı "Matruşka bebekleri" s... | |  | Can Dündar | | Rahatsız
Bayıldım bu ifadeye: | |  | Hurşit GÜNEŞ | | Merkez Bankası keşmekeşi
Haftalardır Merkez Bankası'nın (MB) başına ki... | |  | Doğan HEPER | | Önce PKK, artık bölünme
İMKÂNI olanlar açıklamalı. Mesela ben; "Türki... | |  | Semih İDİZ | | Türkiye'nin sessizce aldığı Kıbrıs kararı
Kıbrıs konusu medyamızın üzerinde durduğu kon... | |  | Sami KOHEN | | Çin işi, Rus işi!..
SOĞUK Savaş yıllarında SSCB ile Çin Halk Cumh... | |  | Hasan PULUR | | Hukuk, siyaset ve basında geçen 50 yıl...
NİHAT Türel hukuk doktorudur, avukattır, yaza... | |  | Derya SAZAK | | Merkez'in krizi
İyi giden işlere takoz koymakta üstümüze yokt... | |  | Meral TAMER | | Nükleer, enerji verimliliğini engelleyebilir
İngiltere'de bizzat Başbakan Tony Blair taraf... | |  | Yaman TÖRÜNER | | Merkez Bankası'yla kim oynuyor?
Merkez Bankası'yla kimin oynadığını anlayabil... | |  | Güngör URAS | | Konut balonunda büyüme durdu
Bütün dünyada olduğu gibi Türkiye'de de konut... | |  | Serpil YILMAZ | | TGRT'nin satışı frekans ihalesine takıldı
Geçen temmuz ayında Kamera Reklam'ın yüzde 60... | |  |  | M. Ali BİRAND | | Yeni bir dönem mi başlıyor?
Bu yıl Nevruz, eskilerine oranla farklı geçt... | |
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Emlak
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
