|
 |
|
|
Brezilya 2001 - 03 ve Türkiye 2006
Uluslararası piyasalarda, enflasyonun artacağı ve büyümenin yavaşlayacağı yönündeki kaygıların tetiklediği güvenli pazarlara çekilme süreci devam ediyor. Geçtiğimiz hafta birçok yükselen piyasa merkez bankasının faiz artırdığına şahit olduk.
Faizlerde, Türkiye en yüksek artışla başı çekmiş. Bunun içinde, siyasetin yaptığı yanlışlıkların yol açtığı güven kaybının halka çıkardığı ekstra fatura olduğu şüphesiz. Bu yüksek faiz artışına rağmen mali piyasalarda oluşan fiyatlarda belirgin bir geri çekilme olmadı. Herkes bundan sonrasını merak ediyor.
Ülke ülkeye benzemez ama yine de Brezilya'nın 2001-03 döneminde yaşadıkları bizim bu gün yaşadıklarımıza çok benziyor. Bu nedenle de bundan sonra neler olabileceği konusunda bir fikir verebilir.
Brezilya örneği
Brezilya 1998 de yaşadığı krizden sonra sabit kur rejiminden çıkmış. 1999 da dalgalı kur ve enflasyon hedeflemesine geçmiş. Dünyada 2001 ve 2002 yıllarında Yükselen Piyasalara akan özel sermayede önemli bir gerileme yaşanmış. 2002 yılı Brezilya'da başkanlık seçimi yılı ve başlangıçta piyasa karşıtı söylemleri olan solda bir isim en güçlü aday olunca politik riskler artmış.
1999 ve 2000 yıllarında yeni kur ve para rejimi enflasyonu düşürmekte önemli bir başarı sağlamış. Ancak 2001 yılında uluslararası piyasalarda bozulma ile birlikte Brezilya reali hızla değer kaybetmiş. Enflasyon, hedefleri aşmış ve Brezilya Merkez Bankası faizleri artırmaya başlamış. Bu dönemin detaylı bir analizini ve Türkiye için çıkarılabilecek dersleri Zafer Yükseler'in Türkiye Ekonomi Kurumu'nun web sayfasında yayımlanan 2005/9 sayılı tartışma metninde tüm detaylarıyla bulabilirsiniz. Bu sürecin etkilerini ise aşağıdaki tablodan izlemek mümkün.
Büyüme hemen düşmüş. İşsizlik oranı hızla yükselmiş. Cari açık ise 2001'de hem kur artışının hem de büyümenin düşmesinin etkisiyle ilk yıl artmış, sonra gerilemeye başlamış. Hem kur hem de büyüme gelişmeleri kamu borcunu da olumsuz etkilemiş.
Çıkarılacak dersler
Bizde de olanlar aynen Brezilya'dakine benzeyecek demek çok doğru değil.
Son üç yılda, önümüze gelen, dışarıdaki sermaye hareketlerine karşı ekonomiyi daha dayanıklı hale getirme fırsatından, yeterince yararlanamadık. Bu nedenle uluslararası sermaye hareketlerindeki daralma 2001'den farklı olursa ekonomideki daralma ve işsizliğin boyutları da farklı olacaktır.
Yine de çıkarılacak dersler var. Tek başına Merkez Bankası'nın faiz artırımı ekonomiyi düzeltmemiş. Brezilya'da başkan seçilen Lula'nın kampanya dönemi sonuna doğru daha piyasa dostu bir söylemle siyasi gerilimi düşürmesi ve güveni sağlaması 2002 sonundan itibaren ekonomide yaşanan düzelmeye önemli bir katkı yapmış. Diğer taraftan mali disiplinin güçlendirilmesi ile faiz dışı fazlanın yüzde 4'ün üzerine çıkması da iyileşmeyi hızlandırmış. Büyüme artarken işsizlik de düşmeye başlamış.
Enflasyonla mücadelede merkez bankalarının sırtına binip siyasette ve kamu maliyesinde gerekeni yapmazsanız güveni sağlayamazsınız. Güven olmazsa da işsizlik artar.
| Brezilya'daki Türbülans | | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | | Yük. Piy. Giden Özel Ser. (Milyar $) | 190.0 | 200.0 | 150.0 | 105.0 | 225.1 | 318.5 | | Ortalama kur ( Real/$) | 1.8 | 1.8 | 2.4 | 2.9 | 3.1 | 2.9 | | Tüketici fiyatları (yıl sonu, IPCA, %) | 8.9 | 6.0 | 7.7 | 12.5 | 9.5 | 7.6 | | Politika faizleri (Selic, %) | 45.00 | 15.75 | 19.00 | 25.00 | 16.50 | 17.75 | | Cari işlem den./GSYÜH (%) | -4.7 | -4.0 | -4.5 | -1.7 | 0.8 | 1.9 | | Kamu Kesimi Faiz Dışı Den./GSYİH(%) | 3.2 | 3.5 | 3.6 | 4.0 | 4.2 | 4.6 | | Net kamu borcu/GSYİH (%) | 49.4 | 49.3 | 53.3 | 56.2 | 57.9 | 52.3 | | GSYİH büyüme hızı (%) | 0.8 | 4.4 | 1.3 | 1.9 | 0.5 | 5.2 | | İşsizlik oranı (%) | 7.6 | 7.1 | 10.6 | 10.5 | 12.0 | 11.5 | |
foztrak@yahoo.com
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Emlak
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
