|
 |
|
|
Donanım meselesi
Gökkuşağı / Reşat Kutucular
Manipülasyon son zamanlarda giderek daha çok karşımıza çıkan yabancı kaynaklı sözcüklerden biri. Yazımı bile daha yeni yeni oturuyor. Kavramsal olarak netleştiğini söylemekse mümkün değil. Netleşmesi de çok kolay değil belki. Kavramın kendisi esnek. Ne manipülasyona girer, ne girmez karar vermek zor.
Türk Dil Kurumu'nun internet sitesinde "İnsanları kendi bilgileri dışında veya istemedikleri hâlde etkileme veya yönlendirme-seçme, ekleme ve çıkarma yoluyla bilgileri değiştirme" şeklinde açıklanıyor. Yanıltarak, aldatarak, çarpıtarak yönlendirmek gibi yan anlamlara sahip. Olumsuz çağrışımları olan bir sözcük sayılabilir yani. Ayrıca ekonomik bir terim olarak "varlıkları yapıcı, açıklayıcı ve yararlı bir biçimde kullanma işi" gibi olumlu bir anlamı da var.
* * *
Günlük hayatta en çok siyasi ve mali manipülasyon çabalarına ya da iddialarına rastlıyoruz. Küreselleşmenin de katkısıyla dünya manipülasyon alanı genişlemiş çıkarlar da bir o kadar büyümüş durumda. Artık oyun, milyon metrekarede yaşayan milyar kişiyle ve trilyon dolar mertebesinde oynanıyor.
Kibarca kamuoyunu yönlendirme çabası diyebileceğimiz uygulamaları dünyanın her ülkesinde görüyoruz. Siyasal manipülasyon günümüzde bir sanat olarak niteleniyor. Medyanın bu yöndeki işlevi ise ayrı bir sanat dalı olarak ortaya çıkıyor.
Aynı şekilde sermaye ve para piyasalarından da manipülasyon iddiaları eksik olmuyor. Gelişmiş ya da değil tüm piyasalar manipülasyon riskine açık. Kazanma hırsıyla gözleri dönmüş oyuncuların öteki fon yöneticisinden daha fazla kazanmak için göze almayacakları risk yok. Güvene dayalı olarak işleyen piyasaların manipülasyon riskine karşı gerekli önlemleri alarak kendilerini korumaları hayati önemde.
* * *
Ancak bu noktada pratikte bir zorluk ortaya çıkıyor. Manipülasyonla spekülasyon ince bir çizgiyle ayrılıyor birbirinden. Spekülasyon piyasaların sağlıklı işleyişi açısından çok önemli. Kısacası "manipülasyonu önleyeyim" derken spekülasyonu zedelememek gerekiyor.
Gelişmiş piyasalar manipülasyona karşı likidite, şeffaflık ve denetim silahlarını kullanıyor ağırlıklı olarak. Katılımcı ve enstrüman zenginliği sağlıyorlar bir kere. Bilgiyi kamuoyuna en zengin, en doğru ve en çabuk biçimde ulaştırmaya önem veriyor, manipülasyon tespit edildiğinde de kimsenin gözünün yaşına bakmıyorlar. Tabii oralardaki hukuki ve teknik altyapı bu tür önleyici uygulamalara fırsat veriyor.
* * *
Bizim gibi gelişmekte olan piyasalar ise dünya mali okyanusuna yeterli donanımı olmadan açılmış sandallar gibi görünüyor. İyi havalarda, sakin sularda, köpek balıklarından ve balinalardan uzakta seyrederken iyi, ama gün gelip hava bozduğunda, etrafı orkalar, hatta yerel kılıç balıkları sardığında ise son derece kırılgan bir profil veriyor. Çırpıntıyla birlikte bir patırtı kopuyor, bir telaştır gidiyor, sebep- sonuç ilişkileri birbirine giriyor. Alınması gereken tedbirler aslında kaptanın el kitabında yazıyor. Güvenli bir seyir için gerekli malzeme listesi de var orada. Belki de teknenin büyütülmesi gerekiyor.
Manipülasyon aslında bir sonuç. Yeterince likit, cidden şeffaf olmayan, verimli bir biçimde denetlenmeyen piyasaların bir sonucu. Böyle sandala, böyle seyir.
ege@milliyet.com.tr
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Blog
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
