|
 |
|
|
Petrolsüz açık
Cari açık tartışmaları gerek medyada, gerek piyasalarda, gerekse meslektaşlarımız arasında hâlâ tartışılıyor. Çünkü ekonomide en önemli sorun bu açık. Ve bu açığın altında da dış ticaretteki dengesizliğin giderek bozulması yatıyor. Dış ticaret açığı yapısal bir sorun. Ama son birkaç yıldır daha da kötüleşti.
Bu gelişmeyi 2001 yılını referans alarak irdelemek pek doğru değil. Çünkü kriz nedeniyle o yıl ithalat çökmüş, ihracat bile düşüş göstermişti. O nedenle 2002 yılının ithalatını referans almak daha makul. Kaldı ki, 2002 yılında ekonomi canlanmaya başlamış, yüksek bir büyüme hızı da elde edilmişti.
| | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 (milyon dolar) | | | Cari işlemler hesabı | 3.392 | -1.524 | -8.036 | -15.604 | -23.031 | | Dış ticaret dengesi | -3.733 | -7.283 | -14.010 | -23.878 | -32.722 | | Min. yakıt ithalatı | 8.300 | 9.200 | 11.600 | 14.400 | 21.200 | | Ek yük | 0 | 900 | 3.300 | 6.100 | 12.900 | |
Fatura giderek büyüdü
2001 yılında petrol ve benzeri mineral yakıtlara ödenen ithalat faturası 8.3, 2002 yılında da 9.2 milyar dolardı. 2005 yılında ise bu fatura 21.2 milyar dolara fırladı. 2002 yılında dış ticaret açığı 7.3 milyar dolarken, 2005 yılında 32.7 milyar dolara yükselmiş, yani 25.4 milyar dolar artmıştı. Bu açığın 12 milyar dolarlık kısmının enerji ithalatı faturasındaki artıştan kaynaklandığı anlaşılıyor. Geriye kalan 13.4 milyar dolar. Demek ki, petrol fiyatlarının ötesinde, çeşitli nedenlerle (ki buna kurdaki reel değerlenme de dahil) ortaya çıkan dış ticaret açığının boyutu bu kadar.
Analizi sürdürürsek, petrol fiyatları 2002 düzeyine düşse, dış ticaret açığının 20 milyar dolara ineceği görülüyor. Ama yine de ortada önemli bir artış var. Çünkü 2002 yılında dış ticaret açığı sadece 7.3 milyar dolardı.
Aynı analizi 2003 yılını baz alarak yapalım. Dış ticaret açığı 14 milyar dolardan 32.7 milyar dolara çıkmış. Aradaki fark 18.7 milyar dolar. Enerji ithalatı faturası ise 11.6 milyar dolardan 21.2 milyar dolara çıkmış. Yani gelen ek yük 9.6 milyar dolar. Bu da net biçimde dış ticaret açığındaki büyümenin yarısının enerji faturasından kaynaklandığını gösteriyor.
Cari açık yarıda kalacaktı
Gelelim, enerji faturasının, pek doğru olmayan ama döviz finansmanını gösteren, cari işlemler açığı üzerindeki etkisine. 2003 yılında cari işlemler açığı 8 milyar dolardı. 2005 yılında bu 23 milyar dolara çıktı. Aradaki fark 15 milyar dolar. Eğer 2005 yılında petrole ödenen miktar değişmeseydi, yani 2003 düzeyinde kalsaydı bu açık 13 milyar dolarda kalacaktı. Bu da milli gelirin yüzde 3'ü kadar bir düzey olacaktı.
İşte tüm gürültü de burada kopuyor. 8 milyardan 13 milyar dolara çıkan bir cari işlemler açığı elbette göz ardı edilemez. Bunun büyümeden kaynaklanan tarafı olduğu gibi, kurdan etkilenen tarafı da var. Mutlaka önlem alınması gereken bir konu. Üstelik dış ticaret açığı daha da büyümüş. Eğer TL bu denli değerlenmeseydi, belki bu açık kısmen daralacaktı.
Ancak bu tablodan da anlaşıldığı gibi karşı karşıya olduğumuz dış ticaret açığı sorununu tamamıyla kura bağlamak yanlış. Asıl sorun ithalattaki büyüme olduğuna göre, bunun ardında kur kadar, hatta daha fazla, petrol fiyatlarındaki artış ve büyümenin getirdiği ithalat talebi var.
hgunes@milliyet.com.tr
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Blog
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
