|
Cart curtla olmaz!
Iraklı Kürt lider ya da Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani'nin Washington'daki açıklamaları Ankara'da tepkilere yol açtı. Bazıları haklı, bazıları fazla heyecan verici değildi bu tepkilerin.
Talabani'nin Woodrow Wilson Merkezi'ndeki şu sözleri ilginçti:
"Türkiye'nin Irak Kürdistanını işgal etme tehlikesi bence yok. Özellikle buradaki Amerikan varlığı böyle bir işgal tehlikesini önlüyor. Biz de zaten komşularımızın bu tip saldırılarına karşı, sembolik de olsa bir Amerikan askeri varlığının devamını istiyoruz." (Milliyet, Yasemin Çongar'ın haberi, 27 Eylül 06, s.22)
Talabani damardan girmiş!
Özetle demek istiyor ki:
"Irak Kürtleri Amerika'nın himayesindedir. Bir devletimiz olacaksa, güvencemiz Amerika'dır. Bunun için Amerika'ya devamlı bir üs de verebiliriz."
Bu bir sır mı? Hayır, malumu ilan...
Kuzey Irak gerçeği, ya da Talabani'nin deyişiyle Irak Kürdistanı gerçeği 1990'lardan beri değişmiş değil. Amerika'nın kanatları altında (tabii Avrupa'nın da desteğiyle) Kürtler, son 15 yıldır Irak'ın kuzeyinde devletleşme yolunda ilerliyorlar.
Ankara da biliyor bu gerçeği.
Türkiye bugün adı resmen konulmamış bir Kürt devletinin komşusu durumunda...
Ne yapacağız?
Bu konuda devletin, siyaset kurumunun kafası öteden beri berrak değildir. Bugüne kadar Ankara, Kuzey Irak ve Kürtlerle ilgili olarak ne istemediyse hepsi oldu. Bir başka deyişle, Türkiye'nin devlet olarak çektiği kırmızı çizgiler silindi gitti.
Bugün Ankara ne istiyor?
İki nokta önemli:
(1) Irak'ın toprak bütünlüğünün korunması. Ya da Kuzey Irak'ta her geçen yıl daha çok işlerliğe kavuşan Kürt devletinin resmen de ilan edilmesini önlemek...
(2) Irak Kürtlerinin Kerkük'e ve Kerkük petrollerine tümüyle hakim olmalarını engellemek...
Ankara, bu iki noktada da hayal kırıklığı yaşayabilir mi?
Bu ihtimal yok değil.
Ama şu da bir gerçek:
Türkiye'yi tümüyle yok sayarak Irak'ı, özellikle de Kuzey Irak'ı şekillendirmek kolay olmaz, olamaz. Talabani ve Barzani'yle Washington da bu gerçeğin hiç kuşkusuz farkındalar.
Bu durumda ne olabilir?
Bu yakınlarda Amerikalı bir diplomatın yazdığı ilginç bir kitap okudum. Türkçe ismi, Irak'ın Sonu (*). Başkan Bush'tan ve Cumhuriyetçilerden hoşlanmayan, aynı zamanda bir Kürt uzmanı olan, Iraklı Kürt liderlerin danışmanlığını da yapan Büyükelçi Peter Galbraith'in yeni çıkan kitabının özü şöyle özetlenebilir:
Boşuna uğraşmayın! Irak çoktan üçe bölünmüş durumda. Yeniden tek bir devlet çatısı altında bir araya getiremezsiniz Irak'ı. En doğrusu, 'üç devletli bir çözüm'dür. Bu üç devleti barındıran çok gevşek bir federasyon -belki de bir geçiş dönemi için- en akla yatkın formüldür.
Şöyle bir cümle var kitapta:
"Kürdistan, Irak'ı 1991'de terk etti; bir daha Irak'a geri dönmeyecek!" (sayfa 200)
Galbraith'e göre Kuzey Irak'ta Kürdistan gerçeği, Güney Irak'ta Şiistan gerçeği geçerli. Merkezdeki Sünni Irak'ta ise iç savaş olduğu için kaos ve terör yaşanıyor.
Sünnilerin en çok talep ettiği şeyler, Şiilerle Kürtlerin en çok nefret ettikleri şeyler olduğu için de bir uzlaşma uzak ihtimal. Böyle olduğu için de, büyük tantanalarla referanduma sunulan ve kabul edilen 'Irak Anayasası'nı ülkede kimsenin takmadığı kitapta örnekleriyle anlatılıyor.
Sünni egemenliğindeki bir Irak'ın İngilizler tarafından 1920'lerde zoraki bir devlet olarak kurulduğunu Celal Talabani bana 2003'ün mayıs ayı başında Bağdat'ta biraz da alaylı bir dille söylemişti. Böyle bir suni devleti bundan sonra yaşatmanın da gerçeklerle bağdaşmadığını belirtmişti.
Bunları o tarihte yazmıştım.
Aynı noktalar Peter Galbraith'in kitabında da yer alıyor. Talabani ona da anlatmış...
Talabani olsun, Barzani olsun, her iki Kürt lider de resmen ilan edilmiş bir Kürt devletini dünya gözüyle görmek isterler. Bana kaç kez söyledikleri idealleri budur çünkü. Özlemleriyle gerçeği yaşarken birleştirmek isterler.
Ama bu konudaki 'Türkiye engeli'ni de 'realpolitik'in bir gerçeği olarak öteden beri yerli yerine oturtuyorlar.
Türkiye'ye büyük bir yatırım için İstanbul'a gelmiş Amerikalı bir işadamı geçenlerde bir yemekte bana sordu:
"Kuzey Irak'ta bir Kürt devleti, Türkiye'nin güvenliği ve çıkarları açısından daha isabetli olmaz mı?"
İlk tepkim şu oldu:
"Türkiye'yi istikrarsızlaştırır, zora sokabilir."
Neden mi yazıyorum bunları? Çünkü çetrefil bir konu.
Irak Kürtleri de, bizim Kürtlerimiz de, Güneydoğu ve Kürt sorunu da, bu çerçevede Amerika ve Avrupa ilişkileri de...
O kadar çok şey var ki bütün bunlarda iç içe geçmiş olan... Bu nedenle dilime fazla doladığım deyişle, derin düşünülmesi gereken konular...
Kısacası:
Bazı çözümler zart zurtla, cart curtla bulunamıyor, bulunamaz!
——————————
* Peter W. Galbraith, The End of Iraq, Simon&Schuster, New York, 2006.
h.cemal@milliyet.com.tr
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Blog
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
