|
|
|
 |
|
|
Haftaların, ayların ve kendisinin adını değiştirmişti
Türkmenbaşı 'sevapgünü' öldü
Türkmenistan liderinin kalbi durdu. Ülkeyi 21 yıl "demir yumruk"la yöneten Türkmenbaşı'nın yerine oğlu veya koruma müdürünün geçeceği konuşuluyor
Cenk Başlamış - Moskova
Türkmenistan'ı 21 yıl "demir yumruk"la yöneten "yaşam boyu" Devlet Başkanı Saparmurad Niyazov (Türkmenbaşı) önceki gece hayatını kaybetti.
Haberi dün sabah normal yayınını keserek duyuran Türkmenistan Televizyonu, 66 yaşındaki Niyazov'un kalbinin perşembe günü yerel saatle 01.10'da durduğunu bildirdi, ancak ölüm nedenine açıklık getirmedi. Niyazov'un şeker hastalığından hayatını kaybettiği söylentisi yayılırken, ölüm haberinin ardından Türkmen ordusu alarma geçirildi ve ülkenin Özbekistan'la sınırı kapatıldı.
Güvenlik Konseyi, Bakanlar Kurulu ve Halk Meclisi'nin televizyondan yayımlanan ortak açıklamasında, Niyazov'dan, "Türkmen halkına Tanrı tarafından armağan edilen, ülkesine şanlı bir dönem yaşatan yetenekli diplomat, olgun ve insancıl yüce serdar" olarak söz edildi.
Niyazov'un ölümünün ardından yedi günlük yas ilan edildi ve 24 Aralık'ta yapılacak cenaze töreni için oluşturulan komisyonun başına Başbakan Yardımcısı Kurbangülü Verdimuhammedov getirildi. Türkmen lideri, başkent Aşkabat'taki Türkmenbaşı Sarayı'nda yapılacak törenin ardından doğduğu Kıpçak köyünde aile mezarlığına gömülecek.
Niyazov'un yetkileri, iki ay sonra yapılacak başkanlık seçimlerine kadar Başbakan Yardımcısı Verdimuhammedov'a geçti. Anayasaya göre, geçici başkanlık görevini Meclis Başkanı Ovesgeldi Atayev'in üstlenmesi gerekiyordu. Ancak, Güvenlik Konseyi dünkü toplantısında hakkında açılan bir dava nedeniyle Atayev'in vekâleten başkanlık yapamayacağına karar verdi.
Başkanlığa iki aday var
Eski bir Sovyet geleneğine göre, cenaze töreni komisyonu başkanlığına getirilen kişi daha sonra devlet başkanlığını üstleniyor. Ancak, anayasaya göre, başkanlık görevini vekaleten yürüten kişi başkanlığa aday olamıyor. Niyazov'un veliahtı olarak kısa süre önce parlamentoya seçilen 39 yaşındaki büyük oğlu Murat Niyazov'la korumalarının müdürlüğünü yapan Akmurat Recepov gösteriliyor.
1997 yılında Almanya'da kalp ameliyatı geçiren Türkmen lideri, kalp hastası olduğunu geçen ay kamuoyuna açıklamıştı. Türkmen muhalefeti, 2 Ekim'de kalp rahatsızlığı geçiren Niyazov'un aslında 3 gün önce öldüğünü, ancak açıklamanın dün yapıldığını öne sürdü. Muhalefete göre, iki hafta önce Aşkabat'a gelen yabancı doktorlar tıbbi müdahalede bulunmaktan kaçındı. Rus basınında ekim ayında çıkan haberlerde, Niyazov'un ağır hasta olduğu ve yıl sonundan önce ölebileceği iddia edilmişti.
Rus İnterfaks Ajansı, ölüm haberinin halkta büyük şaşkınlık ve üzüntü yarattığını, sokakların boş olduğunu, yılbaşı süslemelerinin kaldırıldığını bildirdi.
Bir dönem Türkiye'de büyükelçilik de yapan muhalefet liderlerinden Nurmuhammed Hanamov, birkaç gün içinde ülkesine döneceğini açıkladı. Niyazov, kendi değiştirdiği ay ve gün adlarıyla "bitaraflık" (aralık) ayının sevapgünü (perşembe) hayatını kaybetti.
5 milyon nüfuslu doğalgaz ve petrol zengini Türkmenistan'da kişi başına düşen milli gelir 8 bin dolar olarak hesaplanıyor.
Yetimhanede büyüdü
1940 yılında Aşkabat'ta doğan Saparmurad Niyazov, babasını 2.Dünya Savaşı'nda, annesi ve iki kardeşini depremde kaybedince yetimhanede büyüdü.
1957'de Leningrad Enstitüsü'den enerji mühendisliği diploması aldı, 70'li yıllardan itibaren Türkmen Komünist Partisi'nde yükselmeye başladı. 1985 yılında başbakanlığa ve parti liderliğine getirildi. 1990'da oyların yüzde 98'ini alarak ilk devlet başkanı oldu. 1992 yılında tek aday olarak katıldığı seçimde bu kez oyların yüzde 99.5'ini aldı. 1999 yılında ömür boyu devlet başkanı ilan edildi. Evli olan Niyazov'un iki çocuğu var.
İlginç miras!
Kendisini ömür boyu başkan ilan ettirdi. Kendi yazdığı "Ruhname" eserini müfredata koydu, devlet memurlarının okumasını zorunlu kıldı. Gökten düşen taşlara adını verdi. Ay ve gün adlarını değiştirdi. Ocak ayına kendi adını, nisana annesinin adı Kurbansultan Ece'yi verdi. Çöle buzdan saray yaptırdı. Arabada müzik dinlemeyi yasakladı. Gençlerin sakal bırakmasına izin vermedi. Baleyi yasakladı. Kızdığı bakanlara tarlada pamuk toplattı. Halka zorunlu sağlık yürüyüşü yaptırdı. Güçlü dişlere sahip olması için herkesin kemik kemirmesini istedi. Cami kubbelerine kitaplarından sözler koydu. "Hastalanan başkente gelsin" ve "Türkmenler nasıl olsa okumuyor" diyerek kırsal kesimdeki hastane ve kütüphaneleri kapattı. Doktorların, Hipokrat yemini yerine kendi adına ant içmesini istedi. Dünya Kupası'nda Türkiye'nin Senegal'i yenmesinin ardından Aşkabat'ta Türklerin ve Türkmenlerin sevinç gösterileri düzenlemesine kızarak polis müdürünün maaşını kestirdi.
Muhalefeti yok etti
CENK BAŞLAMIŞ
1985 yılından başlayarak Türkmenistan'ın tek hâkimi olan Saparmurad Niyazov, muhaliflerini hep baskı altında tuttu.
Eleştiriye tahammül edemeyen Niyazov, muhalefet oluşmasını engellemek için medyayı da sıkı şekilde denetledi ve iktidarı öven haberler yapılmasını sağladı. 2002'de kendisinin de bulunduğu başkanlık kortejine düzenlenen saldırıyı gerekçe göstererek kalan son muhalefeti de yok etti. Muhalefet liderleri yurtdışına kaçmak zorunda kaldı.
Sovyetlerin dağılmasının ardından Türkmenistan'ın bir ideolojiye ihtiyacı olduğunu düşünen Niyazov, herkesi kendi yazdığı Ruhname'yi kutsal bir kitap gibi okumaya zorladı. Kitapta halkın uyması gereken ahlak kuralları yer alıyor.
Dünyanın en zengin kaynaklarına sahip ülkelerinden biri olmasına karşın Niyazov iktidarında 2003 rakamlarına göre, halkın yüzde 58'i yoksulluk sınırının altında yaşadı.
Demirel'e 'Ağabey' derdi
Niyazov, özellikle eski cumhurbaşkanı Süleyman Demirel döneminde Türkiye ile ilişkilere önem veriyor ve kendisine "ağabey" diye sesleniyordu. Demirel'in kendisi üzerinde büyük etkisi bulunmasına karşın Niyazov, Susurluk skandalıyla ilgili raporda Türkmenistan'ın da adının geçmesine çok sinirlenmiş ve bir dönem ülkesindeki Türk müteahhitlere ambargo uygulamıştı.
İlk şiiri
Türkmen lideri Saparmurad Niyazov, "Yeni Türkmen ruhu" adını verdiği ilk şiirinde muhaliflerini, "kendisinden habersiz sinek bile uçamayacağı ve düşmanlarına karşı acımasız olduğu" konusunda şöyle uyarmıştı:
Ben Türkmen ruhuyum
Size "altın çağ"ı getirmek için yeniden doğdum
Hayatımı sakınmam, size sadığım,
Ben sizin kurtarıcınızım
Dostlarımı bağrıma basarım
Düşmanlarıma acımasızım
Benim bakışlarım keskindir
Her şeyi görürüm
Bir yerde sinek uçsa bilirim
İyilik de yapsanız, kötülük de
İkisini de görürüm gözlerimle
Nisana annesinin adını verdi
Türkmenbaşı ay ve gün isimlerini şu şekilde değiştirmişti:
Ocak-Türkmenbaşı, Şubat-Baydak (bayrak), Mart-Nevruz, Nisan-Kurbansultan Ece, Mayıs-Mahtumgülü Piragi, Haziran-Oğuz, Temmuz-Korkut, Ağustos-Alparslan, Eylül-Ruhname, Ekim Garaşsızlık (bağımsızlık), Kasım-Sancar, Aralık-Bitaraflık, Pazartesi-Başgün, Salı-Yaşgün, Çarşamba-Hoşgün, Perşembe-Sevapgün, Cuma-Annagün, Cumartesi-Ruhgün, Pazar-Dinçgün.
|
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Blog
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
