|
Türkmenbaşı ve kurucu lider kültü
ULUSLAŞMA yolunda gecikmiş toplumlarda veya güçlü bir tarihi derinliğe sahip olup da geçmişinden devrimci bir kopuşla yepyeni bir gelecek kurmak isteyen toplumlarda "kurucu lider kültü" çok güçlü oluyor. Bunun iki aşırı örneği, Türkmenistan'da "Türkmenbaşı" kültü ile, Asya komünizmlerindeki Lenin, Mao, Sung gibi kültlerdir.
Yanılmazlığına, hatta gelecek hakkında bile ebedi prensipler getirdiğine inanılan bir "ebedi önder"in peşinden gitme duygusu belli bir istikrar yaratıyor.
Aşırıya kaçılmamak ve birleştirici ılımlı bir ortak değer halinde algılanmak kaydıyla, bu tür "kült"ler uluslaşma sürecinde yapıcı etkilere de sahip olabiliyor. Amerikan kültüründeki "kurucu atalar" kültü gibi... İdeolojik dogmatizm ve siyasi itikat haline getiren küçük bir azınlığın dışında, bizde de toplumun büyük çoğunluğu Atatürk'ü bu şekilde yapıcı, birleştirici ılımlı bir değer olarak algılıyor.
"Türkmenbaşı" örneği ise ayrı, mariz bir vakadır!
Kurumları ezen kült!
Her yerde heykelleri, resimleri, büstleri, vecizeleri. Anasınıflarından üniversitelere kadar her yerde öğretiliyor, belletiliyor. Yılın birinci ayının adı bile "Türkmenbaşı"dır!
"Kurucu lider kültü"nün bu kadar aşırıya gitmesi kurumlaşmaya zarar verdi!
Göçebeliğin yakın tarihe kadar devam ettiği Türkmenistan'da bir devlet geleneği yok. Kurumların çoğunu Bolşevikler kurdu; hem köksüz hem çökmüş kurumlar.
Parlamento, yasama, temsil, milli irade, vergi, yargı, ordu gibi kurumlar ve kültürler bizdeki gibi yüzyıllara uzanmıyor; yüzeysel, köksüz.
Var olanlar da "Türkmenbaşı" kültünün müthiş ağırlığı altında ezildi, gelişemedi.
Türk-Sam Başkanı Sinan Ogan, "Türkmenbaşı" kültünün ve Türkmenbaşı'nın kendisinin kişisel davranışlarının kurumlaşmayı nasıl engellediğini anlatırken şunu söyledi:
- Bir bakarsınız, falanca kurumun başındaki bir üst düzey görevli, Türkmenbaşı'nın hoşuna gitmeyen ufak bir davranışından dolayı, yarın sabahtan itibaren çöpçü yapılmış, yolları süpürüyor!
Kritik geçiş dönemi
Her şeyin tek adama bağlandığı böylesine kaygan bir toplum şimdi ne yapacak?
İçeride Teke, Yomut, Göklen, Yazır ve Alili gibi büyük aşiretler!
Dünyanın 5. büyük doğalgaz rezervine sahip olan bu ülkede kızışacak uluslararası nüfuz rekabetleri! 3 trilyon metreküp, hatta bir iddiaya göre 7 trilyon metreküp doğalgaz var!
Türk cumhuriyetleri içinde en 'uluslaşmış' olan Azerbaycan'da bile neler yaşandı; darbe girişimleri, çatışmalar!
Türkmenistan'da karışıklığa meydan verilmeden istikrarın korunması ve "kişi kültü"nün dengeli bir şekilde aşağıya çekilerek kurumlaşmanın güçlendirilmesi hayati önem taşıyor. Hem Türkmenistan için, hem Türkmen gazını kullanan ve kullanacak bütün ülkeler ve Türkiye için!
Birçok eleştirilecek yönü olan merhum Türkmenbaşı, Türk işadamlarına destek oldu. İki ülke arasında kopmaz ekonomik bağlar kuruldu. Tarih eğitiminde Selçuklu dönemine ve "Osmanlı devletini kuran Kayı Türkmenlerine" önem vererek iki ülkenin kültürleri arasındaki bağları da güçlendirdi. Hatalarının yanında bu gibi hizmetlerini de belirtmeliyim.
Türkmenistan'a önündeki bu çok kritik geçiş döneminde başarılar diliyorum.
t.akyol@milliyet.com.tr
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Blog
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
