|
|
|
 |
|
|
"Düğümün son halkası"
İmparatorluk günlerinin görkemli evlerinde nasıl halılar kullanılırdı? Dolmabahçe Sarayı'nda açılan "Düğümün Son Halkası: Osmanlı Saralı haliları" sergisi, saray ve köşklerdeki halıları bir araya getirdi. Serginin koordinatörü Ayşe Fazlıoğlu anlatıyor.
BAHAR BAKIR
10 Şubat'ta bitecek sergide Sultan Reşad'a Çanakkale Zaferi'nden duyulan sevincin anısına hediye edilmiş ipek bir duvar halısı bulunuyor. Ayrıca cumhuriyetin ilanından sonra Yunanistan'ın hediyesi olan, üzerine Atatürk'ün portresinin dokunduğu bir halı da var.
Saray halılarının diğer halılardan farkı nedir?
Halıların tasarımı ve motifleri saray için özel olarak saray nakkaşları tarafından belirlenir. İpek görünümlü ince halılardır. Ayrıca odanın dekorasyonuyla uyum içindedir halılar. Yani tavan süslemesi, koltuktaki ufak bir detayı halıda görürsünüz. Bir de saray halılarının boyutları çok büyüktür. 30 metrekarelik bir halı orta, 70-130 metrekare arasındakilerse büyük boydur.
Renk ve motif yönünden?
Renklerde bilinenin aksine pastel tonlar ağırlıklıdır. Krem rengi çok kullanılır. Büyük taban halılarına kırmızı tonlar da hakimdir. Halılarda sonsuzluk prensibi ve natüralizm görülür. Ağaç ve ötücü kuş motifleri ağırlıklıdır. Örneğin selvi ağacı çok vardır. Çünkü sonsuz yaşamı simgeler.
Sergideki halıları nasıl seçtiniz?
Toplam 57 halı var. Bunlar Dolmabahçe, Beylerbeyi Sarayı, Küçüksu ve Ihlamur Kasrı, Yıldız Şale Köşkü'nden getirildi. Farklı yörelerden olmasına özen gösterdik. Hereke halıları, yöresel Kula, Gördes ve Sivas seccadeleri ve duvar halıları var. Ayrıca çok kıymetli İran ve Fransız Albuson halıları var. Farklı kompozisyon, üslup ve cinsleri ön plana çıkardık.
Saray dekorasyonunda genelde ilk tercih Türk halıları yönünde mi olmuş?
Hereke Fabrikası kurulmadan önce saray için Sivas, Gördes ve Uşak'tan halılar getirtiliyordu. Ayrıca Fransa, İngiltere ve İran'da da özel olarak dokunuyor. Fabrika 1891'de kurulunca tüm saray ve köşklerin halıları burada üretiliyor; Türk ve Hereke halıları öne çıkıyor.
Özellikle Avrupa ressamlarının, tablolarında Türk halı motiflerinden etkilendikleri biliniyor. Türk halısını dünya çapında değerli kılan ne?
Halıcılığa ilk MÖ 4'üncü yüzyılda Orta Asya'da rastlandı. Şamanizmde ölüler halılara sarılırdı. Zaten çadırlarda ve birçok eşyada dokumaya rastlanır. Avrupa'da 15'inci yüzyılda bile halı çok büyük bir lüks. Sadece kilise töreninde ayak basılmayacak yerlerde kullanılırdı. Sonuç olarak halı Türklerde yaşamın vazgeçilmez bir parçası, bu yüzden gelişiminde ve yayılmasında Anadolu kültürünün payı büyük.
Abdülhamid'e hediye halı
En gözde halı hangisi?
Aslında birçok halı var ama Sultan Abdülhamid'e özel olarak hediye edilmiş halıyı sayabilirim. Bunun özelliği üzerindeki külfi yazının tasarım. Çünkü kusursuz. Bunu bir Osmanlı aydını olan gazeteci Ebüzziya Tevfik yapmış. Ayrıca halıyı dokuyanların kim oldukları bilinmez. Ama bu halı Konya'daki bürokratların eşleri ve kızları tarafından dokunmuş.
Peki hikayesi nedir?
Ebüzziya Tevfik ve Aziz Konevi Konya'ya Sultan Abdülhamid tarafından sürgüne gönderilmiş. Bu halıyı affedilmek için tasarlamışlar. Halının zemininde Aziz Konevi imzası vardır zaten. Ebüzziya Tevfik halının üzerine sultana övgü dolu sözler yazmıştır: "Yüce Sultan Gazi II. Abdülhamid Han, Allah mülküne daim etsin." Fakat Aziz Konevi sultana bir suikast düzenlemek ister ve bu halıyı saraya getirirken yanına silah alır. Tabii yakalanır. Abdülhamid ise onu cezalandırmak yerine dokuma karşılığı olan atiye kesesi verir. Ebüzzizya Tevfik'in halıcılıkla ilgilenmesine de son verilir.
Bu halıda diğer halılarda olmayan bir özellik var. Diğer halılar çok figüratif ve renkli. Bu halı ise sade ve yeşil renkli.
Yeşil, peygamber sancaklarından birinde var ve tarikat ehli insanların giysilerinde göze çarpar. Tam olarak bilinmese de sultanın halifelik sıfatına dayanarak bu renk seçilmiş olabilir. Bunun dışında yeşil geçiciliği ve kıskançlığı temsil eder. Ebüzziya Tevfik sultanı gizlice yermiş olabilir.
|
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Blog
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
