|
 |
|
|
Kayıtdışı nasıl azalacak?
Önceki gün TÜSİAD kayıtdışı ekonomi konusunda bir rapor açıkladı. Raporu Sinan Ülgen ve Ulaş Öztürk hazırlamış. Türkiye'de kayıtdışı ekonominin boyutları konusunda farklı tahminler bulunuyor. Kimilerine göre bu yüzde 15'i geçmezken, kimilerine göre yüzde 40'ları aşıyor.
İyimser tahminler kayıtdışı faaliyetlerin aslında ticaret kesimindeki küçük faaliyetler olduğundan abartılmamasını savunuyor. Milli gelir hesaplanırken, tarımsal faaliyetlerde, özel sanayi kesiminde ve kamunun genelinde sistemin kayıtlı olduğuna işaret ediyorlar. Kötümser tahminler ise hemen her alanda bu olgunun yaygın olduğu tezinden hareket ediyor. Tabii birde hesap yöntemleri de (üretim, istihdam, parasal ya da vergi gibi yaklaşımlar) hesaplarda farklılık getirmekte.
Kayıtdışı ekonomi bazen gayrimeşru kazançlarla karıştırılıyor. Kuşkusuz gayrimeşru her kazanç kayıtdışı olmak zorunda. Ama her kayıtdışı iş gayrimeşru olmak zorunda değil. Örneğin, uyuşturucu işi suçtur. Ve tabii kayıtdışı olmak zorundadır. Oysa doktorluk aksine insanlık için son derece yararlıdır, ama doktorun muayenehanesinde fatura kesmemesi kayıtdışı kazançtır.
Neler etkiliyor?
Kayıtdışı faaliyetin temelinde vergi kaybı vardır. Tabii bir de kayıtlı faaliyete karşı adil olmayan bir rekabet yaratma güdüsü.
Ancak kayıtdışı kazançları yaygınlaştıran bir başkası da kişi başına düşen gelir düzeyidir. Gelişmiş ülkelerde kayıtdışı gelirlerin daha az olduğu biliniyor. Ancak kimi gelişmiş ülkede kayıtdışı oranı daha yüksek olabiliyor. Örneğin İtalya'da kayıtdışılık öteden beri yüksektir.
Kayıtdışı ekonomiyi tetikleyen unsurlardan bir diğeri de iş ahlakı ya da kültürüdür. İngiltere'de ya da Almanya'da vergi kaçıran bir işadamı çok yadırganır ya da ayıplanır.
İşadamı bu nedenle vergi kaçırmaya ürker, çekinir. İş ahlakının düşük, hatta bunun ötesinde suç oranının yüksek olduğu ülkelerde ise kayıtdışılık yaygındır. Örneğin İtalya'da hem suç oranı yüksektir, hem de kayıtdışı faaliyetler.
Kimileri kayıtdışı kesimin varlığını yüksek vergilere bağlıyor. Bu tez doğruluk payı taşısa da, gelişmiş ülkelerde vergi düzeylerinin çok daha yüksek olduğu malum. Vergi oranları düşürüldüğünde kayıtdışı faaliyetler hemen azalmıyor.
Ceza mı, vergi indirimi mi?
Bu olgunun bir başka nedeni de cezalardır. Vergi cezaları yetersiz ya da uygulanamaz durumdaysa kayıtdışı faaliyete girişmek kolaylaşır.
Ekonomik yapılar da bir başka etmendir. Bir ülkenin kendi içindeki rekabet çok yoğunsa ya da yurtdışından çok ucuza mal geliyorsa ya da uluslararası ticarette maliyetler nedeniyle zorluk çekiliyorsa rekabet edebilmek için kayıtdışı faaliyetler yoğunlaşabilir. Örneğin, hazır giyimde kayıtdışı faaliyetlerin kimya sektöründen daha yaygın olduğunu biliyoruz.
Özetle, kayıtdışı faaliyetleri azaltmak için tek bir çözüm değil, toplu bir yaklaşıma gerek var. Bazıları vergilerin düşürülmesiyle kayıtdışının azalacağını, vergilerin artacağını iddia ediyor.
Ancak bu yaklaşım diğer etmenleri göz ardı ediyor. Yani vergiler düştüğünde ya kamu gelirleri büsbütün azalırsa ne olacak?
hgunes@milliyet.com.tr
|
|
|
 | Taha AKYOL | | Sarı Gelin
AGOS gazetesinin önündeyim. Hrant Dink'in cen... | |  | Çetin ALTAN | | Yazar ve azınlık düşmanlığının süngüleşmiş dikenleri
Kazara Türk ve Müslüman olarak doğmadın mı, h... | |  | Melih AŞIK | | Usta tertipçiler
Ardında özgür güvercinler, barış ve kardeşlik... | |  | Fikret BİLA | | Trabzon için psikopolitik bir analiz
Hrant Dink, ailesinin de arzu ettiği gibi gen... | |  | Hasan CEMAL | | Siyasetçi aranıyor!
Siyasetçi aranıyor bu ülkede! Beylik klişeler... | |  | Güneri CIVAOĞLU | | Ters tepti
Âşık Keşişoğlu aslında Ermenidir. Asıl adı, D... | |  | Abbas GÜÇLÜ | | Son 50 yıla tanıklık eden gazeteciler
Bu gece Genç Bakış'ta çok özel konuklar var. ... | |  | Hurşit GÜNEŞ | | Kayıtdışı nasıl azalacak?
Önceki gün TÜSİAD kayıtdışı ekonomi konusunda... | |  | Nail GÜRELİ | | Tetikçiden önce vali muavini ile savcı konuşmalı
Hrant Dink'i, onu koruyamamanın mahcubiyetini... | |  | Metin MÜNİR | | Yatırım bankacılığında yabancılarla yeni dönem
Yakın zamana kadar yatırım bankacılığı alanın... | |  | Hasan PULUR | | 'Şiddet'le yatıp, kalkıp eğlenenler...
İNSANIN umutsuzluğa kapıldığı anlar vardır, n... | |  | Meral TAMER | | Hrant Dink, Güngör Uras ve Davos
İlk kez bu yıl ayaklarım geri geri gidiyor Da... | |  | Ece TEMELKURAN | | Türkiye vicdanına yürüyor
Büyük bir vicdan azabı... Öyle ki yapamadığım... | |  | Osman ULAGAY | | 'Büyük resim' ve Hrant Dink cinayeti
Davos'a gitmek üzere geldiğimiz Zürih'te, hav... | |  | Güngör URAS | | Evner Ergun'u unuttuk
Hrant Dink dostumdu. Ermeni olduğu için öldür... | |  |  | M. Ali BİRAND | | Liderler sınıfta kaldı, toplum Hrant'ı kucakladı...
Bundan daha güzel bir fırsat bulunamazdı. | |
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Blog
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
