PARTİ KAPATMA KARARLARI AİHM DENETİMİ ALTINA GİRİYOR

Mahkemeden tarihi adım

Anayasa Mahkemesi, Halkın Emek Partisi, Özgürlük ve Demokrasi Partisi ile Türkiye Birleşik Komünist Partisi'nin kapatılmalarına ilişkin davaların yeniden görülmesine karar verdi

Gökçer Tahincioğlu - Ankara

Anayasa Mahkemesi, tarihi bir karara imza atarak, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının yeniden yargılama nedeni sayılmasına ilişkin düzenlemenin, ilk kez siyasi partiler için de uygulanabileceğine hükmetti.
Yüksek Mahkeme, eski yöneticilerinin başvurusu üzerine Halkın Emek Partisi, Özgürlük ve Demokrasi Partisi ile Türkiye Birleşik Komünist Partisi'nin kapatılmalarına ilişkin davaların yeniden görülmesine karar verdi. Buna göre, bundan sonra verilecek tüm parti kapatma kararları da AİHM denetimine tabi olacak.

Türkiye mahkûm oldu

AİHM'yi siyasi parti kapatma davalarında temyiz merci haline getiren karar, Anayasa Mahkemesi'nce kapatılan HEP, ÖZDEP ve TBKP eski yöneticilerinin başvurusu üzerine verildi. Bu partilerin eski yöneticileri, Türkiye'nin partilerin kapatılması nedeniyle AİHM tarafından tazminat ödemeye mahkûm edildiğini anımsatarak, Anayasa Mahkemesi'ne ayrı ayrı yeniden yargılama başvurusunda bulunmuşlardı.
Dünkü toplantısında bu talepleri karara bağlayan mahkeme, AİHM'nin kapatılmalarını Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı bulduğu gerekçesiyle HEP, ÖZDEP ve TBKP davalarının yeniden görülmesine karar verdi.
Kararın, Anayasa'nın uluslararası sözleşmelerin yasalardan üstün olduğuna yönelik Anayasa'nın 90. maddesiyle, 5. AB'ye uyum paketi olarak bilinen 4793 sayılı kanun hükümlerine dayandığı öğrenildi. Türkiye, 2002'de, AİHM'nin haksız bulduğu mahkeme kararlarının yeniden yargılama nedeni sayılmasına karar vermişti.
2003 yılında yasalaşan 4793 sayılı kanunda ise aynı düzenleme Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu (HMUK) için de geçerli sayılmıştı.

Partiler için de geçerli

Karara göre, söz konusu partilerin yeniden görülecek olan kapatma davaları, eski iddianameler doğrultusunda yapılacak. TBKP 16 Temmuz 1991'de, HEP 14 Temmuz 1993'te, ÖZDEP ise 30 Nisan 1993'te kapatılmıştı. Anayasa Mahkemesi, kurucuları ve üyeleri arasında DTP Genel Başkanı Ahmet Türk, öldürülen Kürt yazar Musa Anter, eski DEP milletvekilleri Leyla Zana, Mahmut Alınak, Orhan Doğan, Hatip Dicle, Selim Sadak gibi isimlerin bulunduğu HEP'e ilişkin kapatma kararında, partinin Türk ve Kürt halklarını bölerek, ulusu ikiye ayırmaya çalıştığını belirtmişti.
Yüksek Mahkeme, partinin genel başkanı Feridun Yazar ile yardımcıları İbrahim Aksoy ve Ahmet Karataş'a da siyaset yasağı getirmişti. Yüksek Mahkeme, ÖZDEP kararında da, partinin tüzüğündeki Kürt politikasına ilişkin ifadelerin Anayasa'nın başlangıç bölümüne aykırılık oluşturduğunu ifade etmişti.
Mahkeme, Nihat Sargın'ın genel başkanlığını, Nabi Yağcı'nın da genel sekreterliğini yaptığı TBKP'ye ilişkin kararında da partinin tüzüğünde bir sınıfın diğeri üzerinde egemenlik kurmasının amaçlandığını ve Kürtlerin azınlık kabul edildiğini vurgulamıştı.

Yeniden açılabilirler

Aradan geçen sürede, siyasi partilerin ancak Anayasa'nın değiştirilmesine yönelik bölücü ve yıkıcı faaliyetlerin odağı haline geldiğinde kapatılabileceği düzenlemesi getirildi. 3 parti hakkında da kapatıldıkları dönemde bu yönde bir saptamada bulunulmadı. Bu nedenle, yeniden yargılama sonunda kapatma kararı çıkmayabileceği belirtildi. Bu durumda bu partiler yeniden açılabilecek ve devletin partilerin mal varlığını iade etmesi gerekecek.