'Sırlar Dünyası'nda ölüm

TV dizisinden etkilendiği öne sürülen bir kız çocuğunun ölüm haberi, intiharlar ve 'medya dili' üzerine duyarlılıkların hatırlatılmasına ve sorunun etik zeminde değerlendirilmesine yol açtı

DERYA SAZAK

Şanlıurfa'da 12 yaşındaki Hatice'nin televizyonda izlediği 'Sırlar Dünyası'ndaki hayata dönüş sahnesinden esinlenerek 'oyun' oynarcasına ölüme gitmesi çocuklara yönelik 'medya dili'nin önemini bir kez daha gündeme getirdi.
12 yaşındaki kız çocuğunun ölümüne pek çok gazete ve televizyon gibi Milliyet de yer verdi. Genel yaklaşım Hatice'nin bir TV dizisindeki sahneyi taklit etmesi sonucu yaşamından olduğu şeklindeydi. Haberde ailenin şu sözlerine de yer veriliyor:
"Nasıl böyle bir şey yaptı, hâlâ inanamıyoruz. Televizyonda izlediği sahneden etkilenmiş, aynısını yapmak istemiş. Ablasının ölümüne tanık olan kardeşi oyun oynarken televizyonda izledikleri dizideki sahneleri canlandırdıklarını söyleyerek, 'Ölü numarası yaptığını sanıyorduk' diye konuşuyor."
Ayşe Zeynep adlı okurumuz, "Haberin doğruluğuna kesinlikle inanmıyorum" diyerek olayın Samanyolu Televizyonu'nda yayımlanan diziyle ilişkilendirilmesine karşı çıkıyor.
Samanyolu Televizyonu'ndan bir açıklama aldık. Şanlıurfa'daki acı olayın 'Sırlar Dünyası' adlı diziyle birlikte anılmasına üzüldüklerini belirten TV yöneticilerinin savunusu şöyle:
"Olayla ilgili baba, amca ve olay anında orada bulunan kardeşlerinin haber ajanslarına verdikleri röportajlarda ve resmi ifadelerinde olduğu gibi intihar eden Hatice'nin 'Sırlar Dünyası' dizisini seyrettikten sonra değil, çekimleri Şanlıurfa'da yapılmış olan ve töreyi konu alan başka bir dizi filmin intihar sahnesinden etkilenerek bu acı olayı gerçekleştirdiği kamuoyuna yansımıştır.
Sırlar Dünyası'nın hiçbir bölümünde haberlerde iddia edildiği gibi dirilme senaryosu çekilmemiştir."

Uzman gözüyle

Marmara Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Betül Aydın'ın Milliyet'te çıkan değerlendirmesi şöyle:
"Çocuklar bazen televizyonda izledikleri sahneleri bir oyun gibi algılarlar ve gördükleri, duydukları şeyleri denemek isterler. Bu tip programlarda ölüm; yeniden diriliş, yeniden hayata dönüş gibi lanse edilen sahneler, çocuklar tarafından oyunun ötesinde bir kaçış gibi de algılanabilir. Dolayısıyla bu tür programlar çocuklar açısından son derece sakıncalı. Çocuklara bu tür programlar izletilmemeli. Aileler çocuklarının neyi izlediğini kontrol etmeli ve gerekli açıklamaları mutlaka yapmalı. Ölüm kavramını çocuğun yaşına uygun şekilde vermemiz ve insanların da bu konuda bilinçlenmesi gerekiyor. O yaştaki çocuklar dikkat çekmek için de yapabilir. Ölüm sonrası hayatın çok yücelterek vermek, anlatmak doğru değil. Ölüm ve ölüm sonrası hayat çocuklara detaylı bir şekilde verilmemeli. "

Koloğlu'nun yorumu

Milliyet TV Sayfası Sorumlusu Sina Koloğlu, Okur Temsilcisi'ne şu yorumu yaptı:
"Bu programları özellikle izliyor ve yazıyorum. İki şeyi ayırmak lazım: Bu intihar olayı ve programların içerikleri. İntihar konusunda bizde ve birçok ülkede TV izlenen film, dizi, çizgi filmden etkilendiği söylenen birçok, çocuk ya kendini ya da arkadaşını öldürmüştür. Bunu bir kenara bırakalım; Sırlar Dünyası insana 'Sen bir şey değilsin, her şeyi ilahi adalet çözer' mesajını izleyiciye vermektedir. Şahsen ben bu dizide böyle bir sahnenin olduğunu görmedim. Ama ben de bir şey yok, öteki dizi de bu var mantığı bir şeyi de çözmüyor. Sonuçta ortada, ölen bir çocuk var. Son bir nokta, her sorunu TV'ye yüklemek en kolay yol."

Medya dili

TV programlarında gördüklerinin gerçek olup olmadığını sorgulamak ve çocukları şiddet içeren yayınların etkisinden korumak üzere ABD'de kimi okullarda 'medya dili' dersleri veriliyor:
Çocuklarımıza bir kitabı nasıl okumaları gerektiğini, bir şiiri nasıl analiz edeceklerini öğretiyoruz ama bir TV programını nasıl çözümleyeceklerini, bir haber programının nasıl hazırlandığını ve yayından sonraki etkilerini öğretemiyoruz. Tüm bunların anlatılması gerekiyor.

Yazı İşleri'nin notu

Hatice'nin intiharıyla ilgili haber Milliyet'te ilk kez 5 Mart'ta, hiçbir program ya da kanal adı verilmeden yer aldı. 7 Mart günü çıkan ikinci haberde ise "Hatice hangi diziye özendi?" sorusu soruldu. Çünkü diğer medya organlarında, üç farklı programla ilgili iddialar ortaya atılmıştı. Milliyet bu haberde de hiçbir programı doğrudan hedef göstermedi.
Milliyet, özendirici etkisi olduğu için intihar haberlerini vermiyor. Ancak bu haber, ekrandaki intihar sahnelerinin de özendirici olabildiğini göstermesi açısından, Milliyet'in ilkesiyle paralellik taşıyordu. Milliyet bu nedenle Hatice'nin ölümünü herhangi bir intihar haberi gibi değil, sosyal bir sorun olarak gördü ve sayfalarına taşıdı.

Ombudsman'ın görüşü

Türkiye'de sadece çocuklar değil, gençler ve büyükler de dizileri 'gerçek' sanıyor!.. Etkileniyorlar. 'Kurtlar Vadisi'nin yayından kaldırılmasında 'toplumu şiddete, teröre, etnik ayrımcılığa' yönelttiği, düşmanlık duyguları oluşturduğu savı ağır bastı. RTÜK'ün uyarısıyla dizi yayından kaldırıldı. Hatice'nin ölümündeki 'TV dizisi' vurgusu ise kimi okurlar tarafınan 'medya savaşları'nın bir parçası gibi görülse de, çocukları şiddetten korumak etik bir sorumluluk olarak gazete ve televizyonları bağlamaktadır.
Milliyet Yazı İşleri'ne 'intihar haberlerini yayımlamama' konusundaki ilke kararını bir kez daha hatırlatırız. Seçilen dil, yer ve yöntem konusunda detay vermekten ve 'dizi benzetmesi' yapmaktan kaçınmalıyız.

okur@milliyet.com.tr
dsazak@milliyet.com.tr

Tel: 0212 505 62 03
Faks: 0212 505 68 09
Doğan Medya Center, Bağcılar 34204 İstanbul