AKDAMAR ERMENİ KİLİSESİ'NİN RESTORE EDİLEREK TÖRENLE AÇILMASI BÜYÜK ÖVGÜ ALDI

'Muhteşem bir adım'

Törene 45 ülke temsilcisi katıldı. ABD Büyükelçiliği Müsteşarı, 'Türk hükümeti muhteşem bir adım attı' dedi. Törende konuşan Mesrob II, Akdamar'da yılda bir gün ayin ve festival izni istedi

YILDIZ YAZICIOĞLU, UTKU ÇAKIRÖZER Akdamar Adası

Van'ın Akdamar Adası'ndaki Ermeni Kilisesi, Kültür ve Turizm Bakanı Atilla Koç, Ermenistan Kültür Bakanı Yardımcısı Gagik Gürcyan ile Türkiye Ermenileri Patriği Mesrob II'nin katıldığı bir törenle, tepesine haç konulmadan "anıt müze" olarak hizmete açıldı. Ermeni diasporasından katılımın olmadığı törende Mesrob II, "Burası bir kilisedir" diyerek yılda bir kez ayin düzenlenmesi için izin istedi.
Bakan Koç ise haç isteği konusunda, "maybe one day" (Belki bir gün) yanıtını verdi.
Akdamar Kilisesi Anıt Müzesi için dün adada düzenlenen törene Ermenistan'dan Gürcyan başkanlığında 16, İstanbul'daki Ermeni Patrikhanesi'den de II. Mesrob başkanlığında 25 kişilik bir heyet katıldı. Türkiye tarafından yapılan davete rağmen Ermeni diasporasından törene gelen olmadı.




Törende konuşan Mesrob II, restorasyonun, Anadolu'nun tarihi mirasını ayrım gözetmeksizin sahiplenen ve onu korumayı görev sayan anlayışın ürünü olduğunu belirtti. Mesrob II, "Bu anlayışı işleve dönüştürerek, çeşitli kesimlerden gelen sert eleştirileri cesaretle göğüsleyen hükümete teşekkür etti" ve şöyle konuştu:
"Tarihi bir kilisede veya inanç merkezinde icra edilecek bir dua, insanların anılarında güzel duyguların uyanmasına vesile olur. Burası önemli bir inanç turizmi merkezi olabilir. İbadethane olarak inşa edilmiş bu yapı herkesin bildiği gibi kilisedir.
Geleneklerimize göre, kilise binalarının özel günlerinde, kiliseye hizmet vermiş hayırseverler, dualarla anılır. Yılda bir kez düzenlenecek bir ayin ve ona bağlı Akdamar Festivali, kilisede dua etmek isteyen dünyanın dört bir yanından insanları adaya çekecektir. Bu Türk ve Ermeni toplumları arasında bir türlü başarılamayan diyalog ortamının oluşmasını da sağlayacaktır."
Patrik, haç konmaması konusunda kendisine yöneltilen soruya "Devletimizin takdiri, ne dememi istiyorsunuz" yanıtını verdi.

Diaspora tepkisi

Ermenilerin ruhani lideri Karekin II'nin törene katılmama kararının ardından, diaspora ile ABD, Lübnan, Almanya, Slovakya ve Romanya'dan beklenen din adamları da Van'a gelmedi. Mesrob II, bunun nedenini "Kilisenin sadece bir anıt olarak açılmasına tepki olabilir" sözleriyle açıkladı.
Koç da ayin talebi hakkında, "Bu konuda görevli makam İçişleri Bakanlığı'dır. İçişleri Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı'na soracaktır. Bakanlıklarımız uygun görürse gerekli izin verilecektir. Biz bir kültür varlığımızı dünyayla paylaşmanın mutluluğunu yaşıyoruz. Benim görüş açıklamam ilgili bakanlıklara hürmetsizlik olur" dedi.

Ermeni heyeti beğendi

Törende Gürcyan'a söz verilmezken, Koç bunun nedenini "O bizim 200 onur konuğumuzdan biri, misafirimiz" diye açıkladı. Gürcyan ise onarımı yıllardır uzaktan takip ettiklerini belirterek, "Çok azıcık hatalar dışında iyi yapılmış olduğunu görüyoruz. Bu gibi eserlerin hizmete açılması, iki ülke ve halk arasında olumlu bir adım" dedi.
Kiliseye haç konması ve ayin düzenlenmesine izin verilmesi taleplerini yineleyen Gürcyan, kapalı bulunan Ermenistan sınırı için de "Açık olsaydı daha iyi olurdu" yorumunu yaptı. Gürcyan, Türkiye aleyhine çıkarılan soykırım iddialarının kabul edilmesine yönelik yasalarla ilgili soruları da "Bu üçüncü ülkelerin iç işi. Biz buraya kültür amacıyla geldik. Siyasi konulara girmeyeceğim" diyerek yanıtsız bıraktı.

ABD ve AB memnun

Törene Ankara'daki yabancı büyükelçiliklerden 45 temsilci katıldı. ABD Büyükelçiliği Müsteşarı Nancy McEldowney, "Türk hükümeti muhteşem bir adım attı. Ermeni hükümetinin de temsilci göndermesinden memnun olduk" derken, AB Dönem Başkanı Almanya'nın Ankara Büyükelçisi Eckart Cuntz, "Tüm dünyada bu törene ilgi var. Bu tören Türk-Ermeni uzlaşmasının önemine işaret ediyor. Haç ve ayin taleplerini yerinde buluyorum. Tarihi bir mekân olmasını güçlendirir" yorumunu yaptı.

Haç biçimindeki kilise 1086 yıllık

Van Gölü'ndeki Akdamar Adası'nda bulunan ve 915 - 921 arasında Ermeni Kralı I. Gagik tarafından yaptırılan kilise, dört kollu haç biçiminde bir plana sahip bulunuyor. Tarihi kilise, taş işçiliği ve duvarlarındaki kabartma figürlerin yanı sıra duvarlarındaki İncil ve Tevrat'tan bölümlerle, Ermeni tarihindeki en önemli mimari yapılar arasında gösteriliyor. Kilisenin restorasyonu, tören masraflarıyla birlikte 2.6 milyon YTL'ye mal oldu. Restorasyonda Ermeni mimar Zakaryan Mildanoğlu da görev aldı.

AÇILIŞTAN NOTLAR

'Akdamar' ve 'Ağtamar'

Koç ve Van Valisi Özdemir Çakacak, konuşmalarında ada için "Akdamar", kilise için "Akdamar Kilisesi Anıt Müzesi" ifadelerini kullanırken, Mesrob II Ermenice söylenişiyle "Ağtamar" ifadesini yeğledi. Mesrob II, kilise için de "müze" yerine "Surp Haç Ermeni Kilisesi" ifadesini tercih etti.

Türkiye'nin "müze" vurgusuna rağmen Ermeniler, yanlarında getirdikleri mumları yakıp duvarlardaki boşluklara dualarla yerleştirirken "İnancımız böyle" dedi. Bazı davetliler de kilise içinde ıstavroz çıkardı.

Adanın birçok noktasına Türk Bayrağı asılırken, yemek daveti verilen Merit Şahmaran Oteli'nin girişinde de dev bir Türk bayrağı yer aldı.

Koç, Mesrob II, Vali Çakacak ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Orhan Düzgün'ün Türkçe konuşmaları, İngilizceye tercüme edildi. Ermenistan heyetine tercüme yapması için Alin Ozinyan'a çeviri yapma izni verilmeyince, İngilizce bilmeyen Gürcyan konuşmaları anlayamadı.

Cumhurbaşkanı'nın atamasını veto ettiği Dışişleri Bakanlığı'nın beş yeni müsteşar yardımcısından Selim Kuneralp törende yer aldı.

İstanbul'dan yabancı gazetecilerle Ankara'ya gelen özel uçak, Koç ve diplomatları aldıktan sonra Van'a ulaştı. Feribotların tıka basa dolu olması sıkıntı yarattı.

Piyanist Tuluyhan Uğurlu, törendeki dinletisinde Ermeni ayini, Yahudilerin Davut mezmurlarından bir bölüm ve ilahiler çaldı.

Güvenlik önlemleri kapsamında yüksek noktalara keskin nişancılar yerleştirildi. Tören boyunca helikopterler ve botlarla güvenlik sağlandı.

Törenin ardından Ermenistan heyeti ve yabancı diplomatlara Van Kalesi'ni gezdiren Kültür Bakanı Koç, kalenin güneyinde Ermenilerce 1915 yılında yakılan "eski şehir" isimli bölgeyi gösterdi.

Doğrusu ne?

Radikal gazetesi yazarı Hakkı Devrim, adaya Türkiye'de yaşayan Ermenilerin "Akhtamar veya Aghtamar" dediğini 22 Mart'taki köşe yazısına konu ederek şunları kaydetmişti:
"Okurlarımdan Ari Kevork Demircioğlu itirazını yazdı: Adanın Ermenice adı Akhtamar veya Aghtamar'dır. Ermenice 'ghat' telaffuz edilen sesin, Türkçe'de karşılığı yok' diyordu. Buna da Türkoloji doktoru Raffi A. Hermonn adlı okurum cevap verdi ve adaya 'Akhtamar' dedi. Akdamar'a öfkeyle karşı çıkıyorsunuz. Doğrusu ben de Akhtamar'a karşıyım. Dediğiniz gibi, Ermenice Akhhh! ünlemi, Türkçe 'Ah'ın karşılığıysa, Damar da Ermeni kızı Tamara'dan geliyorsa, gelin Ahtamar'da anlaşalım!"

Protesto gösterisinde 5 gözaltı

Açılışı protesto etmek isteyen ve aralarında Türk Kamu-Sen, Türk Eğitim-Sen ile Türk Sağlık-Sen şube başkanlarının bulunduğu 5 kişi gözaltına alındı. Akdamar Adası iskelesi önünde toplanan 5 kişi Türk bayrağı, Atatürk posteri ve ellerinde taşıdıkları "Türk milleti asildir. Asla soykırım yapmaz" yazılı pankart açtı. Açılışı protesto eden 5 kişi polis tarafından gözaltına alındı.