Faik ÖZTRAK

Küresel ekonomide yayılma etkileri ve döngüler

Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'nın yıllık ilkbahar toplantıları bir hafta sonra başlıyor. IMF'nin Küresel Ekonomik Görünüm raporunun adı ve beş bölümünden son üçü açıklandı. Bu yılki raporun adı "Küresel Ekonomide Yayılma Etkileri ve Döngüler". Açıklanan bölümler oldukça ilginç.

Kur önemli
Üçüncü bölümde geçmiş verilere dayanılarak küresel dengesizlikler büyüdükçe sağlıklı bir düzeltmenin de zorlaştığı söyleniyor. Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ekonomilerde dış dengenin bozulması çoğunlukla yerli paranın değer kazanmasıyla birlikte oluyor. Kurlarda piyasa önderliğinde gerçekleşen düzeltmelerin, dış dengesizlikleri gidermenin büyüme ve istihdam cinsinden maliyetini düşürdüğünün altı çiziliyor.

ABD ekonomisinin ağırlığı
Dördüncü bölümde ABD ekonomisinde son yavaşlamanın dünya üzerindeki etkisinin sınırlı kalması, yavaşlamanın ithal talebi düşük sınırlı sayıda sektörde ve oldukça tedrici olmasına bağlanıyor.
Son dönemde bölgesel ticaretin bölgelerarası ticaretten daha hızlı gelişmesinin de bunda etkili olabileceği söyleniyor. Ancak bunların ABD ekonomisinde hızlı bir yavaşlamanın dünya ekonomisinde ciddi sorunlara yol açmayacağını göstermediğinin de altı çiziliyor.

İşsizler için sosyal destek
Beşinci bölümde eski Doğu Bloku ülkeleri, Çin ve Hindistan'ın küresel ticarete katılmasıyla son 20 yılda, efektif (ihracat/GSYH oranıyla ağırlıklandırılmış) küresel işgücünün dört kat arttığı belirtiliyor. Gelişmiş ekonomiler, bu ucuz işgücüne ithalat, üretimi bu ülkelere kaydırma ve göç alma yoluyla ulaşıyorlar. Bu durum teknolojik gelişmeyle birlikte gelişmiş ülkelerin eğitimsiz işgücünü kovalıyor.
İşgücünün toplam gelirden aldığı pay düşüyor. IMF'nin bunu çözmek için gelişmiş ekonomilere önerilerinin ilk ikisi bizim mikro reformcularla paralel. İşgücü piyasasını esnet. Yani işten çıkarma ve işe almayı kolaylaştır, ücretlerin düşmesine izin ver. Eğitim olanaklarını artır. Ancak üçüncü öneriyi nedense bizimkiler pek söylemiyor. Bu süreçte işsiz kalanlar için sosyal destek ağlarını geliştir deniyor.

Gelişmiş ülke sendromu
Diğer gelişmekte olan ülkeler küresel imkânları kullanarak işsizliği ve yoksulluğu azaltma becerisini gösteriyorlar. Biz ise son beş yıldır bol olan eğitimsiz işgücümüzü emek piyasasının dışına hızla itiyoruz. Üretim ve ihracatta emek yoğun yüksek katma değerli sektörleri terk edip sermaye yoğun düşük katma değerli sektörlere hızla geçiyoruz.
Sermaye hareketlerini yönetmekteki beceriksizliğimizden kaynaklanan, mevcut kaynak yapımıza uymayan yanlış bir büyüme süreci sonunda, gelişmiş ekonomilerin yaşadığı sorunları yaşıyoruz.
Yarım yamalak mikro reform veya sanayi politikası önerileriyle bunu aşmaya çalışıyoruz. Oysa ne mikro reformların sonuçlarını alıncaya kadar insanlara sağlanması gereken sosyal destekleri ne de sanayi politikasıyla kastedilen teşvikleri verecek paramız var.
Artık bize lüks, yanlış makro dengeyi gözden geçirme vakti geldi, geçiyor. Mevcut işgücü yapısını dikkate alan, istihdama odaklı bir büyüme stratejisine ihtiyaç giderek artıyor.

foztrak@yahoo.com