Hurşit GÜNEŞ Gösterge

Sakın ha inanmayın! Mali disiplin palavra -1-

Uzun yıllardır ilk defa Tayyip Erdoğan'ın başbakanlığı sürecinde, 2006 yılında, bütçe açığı bir önceki yıla göre çok ciddi ölçüde düzelme gösterdi. Bu gerçeği inkâr etmek mümkün değil. Ancak birçokları bunun mali disiplin sayesinde elde edildiğini düşünüyor. Oysa bu palavra! Çünkü ortaya çıkan faiz-dışı fazlalığın ardında çok farklı nedenler yatıyor.
Önce bütçe fazlasının nasıl elde edildiğine bakmak gerek. Tabii olması gereken faiz-dışı harcamaları belli bir disiplin altına almak..
2006 yılında bütçe hedeflerinin nasıl aşıldığı biliniyor. Birincisi faiz-dışı harcamalar üzerinde hiçbir tasarruf yapılmadı. Rakam ortada: artış oranı yüzde 17! Yani enflasyonun üstünde. Bununla beraber bütçe açığı küçüldü ve faiz-dışı fazla arttı. Çünkü bu süreçte hem vergi gelirleri arttı, hem de vergi-dışı gelirler. Vergi gelirleri ekonomik canlanma sonucu KDV, ÖTV ve diğer ithalat vergileri gibi gelirlerden sağlandı. Vergi-dışı gelirler ise özelleştirmeden. Kısacası her iki gelir kalemi de geçici. Nitekim 2007'ye gelindiğinde iki gelir kaleminden biri (dolaylı vergiler) tökezlemeye başladı.

Bu yıl konjonktür değişti
Durgunluk haliyle gelirlere yansıyor. Nitekim bu yıl bütçe gelirleri ilk 3 ayda geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 20 artsa da, vergi gelirleri yüzde 10 düştü. Mart ayında Oger şirketi bakiye borcunu peşin yatırmasaydı, Kemal Unakıtan büsbütün mahcup olacaktı! Çünkü bu yılın açığı geçen yıla göre tam 8 kat daha fazla olacaktı!
Gelelim asıl mali disiplin kalemine: faiz-dışı harcamaların geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 19 arttığı görülüyor. Bu aşırı bir reel artış. Yani seçim öncesi mali disiplinin bilinçli olarak bozulduğu görülüyor.
Faiz-harcamalarına gelince... Geçen yılın aynı dönemine göre artış: yüzde 41,i aşıyor. Üstelik mayıs dalgalanmasının getirdiği faiz yükü büyük ölçüde bunun içinde değil. Hal böyle olunca da, bütçe geçen yılın ilk 3 ayında 1 milyar YTL fazla verirken, bu yıl ilk üç ayda 3,3 milyar YTL açık verildi. Yani bilmem farkında mıyız işler kötüye gidiyor!
İlk üç aya bakıldığında geçen yıla göre bütçe açığının yüzde 218 arttığı görülüyor. Faiz-dışı denge ise yüzde 24 bozulmuş. Yılsonu hedefleri de şimdiden bir hayli sarsılmış.. Gerek geçen yıla baktığımızda, gerekse bu yılın bazı gelir kalemlerine baktığımızda bütçe gelirleri artık özel bazı satışlara dayandığı gözleniyor. Yani özelleştirme varsa bütçe düzeliyor, yoksa her taraf dağılıyor.
Cari açığı yabancı sermaye ile (yani borçla) finans eden ekonomi yönetimi, bütçe açığını da özelleştirmeyle kapatıyor. Ancak her ikisi de sürdürülemez. Uzatmaya gerek yok: 2006'da mali disiplin yoktu ama hükümet şanslıydı, gelirler bol geldi. 2007'de ise vergiler düşüyor. Gerçi özelleştirme sürüyor, ama yetmiyor, açık büyüyor. Yarın geçmiş yıllara değineceğiz.


BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİ	Mar	Ocak-Mart	2007 bütçe tah.	2007 içinde %	2007/2006 (%)
Harcamalar	15.640.534	49.441.897	204.988.546	24.1	25.6
1- Faiz hariç harcama	11.661.529	33.475.107	152.042.522	22.0	19.2
Personel giderleri	3.404.677	11.192.386	43.669.799	25.6	25.2
Sosyal güv. kur. devlet primi	429.403	1.405.582	10.101.779	13.9	15.8
Mal ve hizmet alımları	1.396.979	3.461.013	15.587.406	22.2	31.2
Cari transferler	5.415.417	14.857.044	60.862.989	24.4	13.1
Sermaye giderleri	628.454	1.258.121	12.103.930	10.4	26.0
Sermaye transferleri	53.158	438.146	3.647.400	12.0	37.0
Borç verme	333.441	862.815	3.694.600	23.4	2.4
2- Faiz harcamaları	3.979.005	15.966.790	52.946.024	30.2	41.5
Gelirler	20.481.266	46.109.441	188.158.954	24.5	20.3
Vergi gelirleri	11.330.468	33.947.374	158.267.374	21.4	-10.2
Teşebbüs ve mülkiyet giderleri	1.098.493	2.002.462	11.240.341	17.8	-93.6
Alınan bağış ve yard. ile özel gid.	68.112	225.887	589.716	38.3	-96.4
Faizler, paylar ve cezalar	2.119.270	4.052.213	15.454.092	26.2	4146.5
Sermaye giderleri	5.864.923	5.881.505	2.607.431	225.6	2742.9
Bütçe dengesi	4.840.732	-3.332.456	-16.829.592	19.8	-801.4
Faiz dışı denge	8.819.737	12.634.334	36116432	35.0	20354.5