SSCB'ye nokta koyan adam öldü

Sovyetler Birliği'ni 1991'de kan dökülmeden dağıtan Yeltsin, 77 yaşında kalpten öldü. İlk başsağlığı, ezeli rakibi Gorbaçov'dan geldi: Büyük işler ve önemli hatalar yaptı. Trajik bir hayatı oldu

Cenk Başlamış

Sovyetler Birliği'ni yıkarak halkına özgürlük getiren, ancak parlamentoyu bombalatan lider olarak da tarihe geçen demokratik Rusya'nın ilk devlet başkanı Boris Yeltsin dün hayatını kaybetti.
Kremlin'den yapılan kısa açıklamada, Yeltsin'in 77 yaşında öldüğü duyuruldu. İnterfaks Ajansı, eski liderin Moskova'daki bir hastanede kalp yetmezliğinden hayatını kaybettiğini duyurdu. Ölüm haberinin duyulmasından sonra ilk başsağlığı mesajı yayımlayan, Yeltsin'in hayatı boyunca mücadele ettiği Sovyetlerin son Devlet Başkanı Mihail Gorbaçov oldu. Gorbaçov, "Ülkesi için büyük işler yapmış bir liderdi. Ama aynı zamanda çok önemli hataları vardı. Trajik bir hayatı oldu" dedi. Devlet Başkanı Vladimir Putin ise Yeltsin'in "yeni ve demokratik bir Rusya'yı doğurduğunu ve özgür bir ulusu dünyaya açtığını" söyledi.
Urallar bölgesinde doğan Yeltsin, 1980'lerin ortasında Moskova'ya geldi. Aynı dönemde Sovyetler Birliği lideri olan Gorbaçov, siyasi ve ekonomik alanda reformlar uyguluyordu. Ancak Gorbaçov'un reformlarını yetersiz bulan Yeltsin, Kremlin'e karşı savaş başlattı ve yeni oluşmaya başlayan muhalefete önderlik etti. 1991 yılındaki darbe girişiminin başarısız olmasının ardından Gorbaçov'u istifaya zorladı ve aynı yılın sonunda Ukrayna ve Beyaz Rusya liderleriyle Sovyetler Birliği'ni dağıtma kararı aldı.
Yeltsin yönetiminde piyasa ekonomisine geçen Rusya, Çeçenistan'daki ilk savaşa tanık oldu. Yeltsin, kalbinden iki kez ameliyat olduktan sonra 31 Aralık 1999'da aniden istifa ederek yerini Vladimir Putin'e bıraktı.
Yeltsin'in ölümü nedeniyle 25 Nisan (yarın) Rusya'da yas günü ilan edildi. Yeltsin aynı gün düzenlenecek törenle şair Nâzım Hikmet'in de yattığı Novodiyeviçi Mezarlığı'nda toprağa verilecek. Yeltsin'in ölümünün ardından ABD Başkanı George W. Bush, Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac, eski İngiltere başbakanı Margaret Thatcher ve Almanya'nın eski başbakanı Helmut Kohl de başsağlığı mesajları yayımladı.



PORTRE Boris Yeltsin

Tartışmalı bir miras bıraktı

20. yüzyılın çok konuşulan ve yaşarken tarihe geçen liderlerinden Boris Yeltsin, ardında tartışmalı bir miras bıraktı.
Tarih kitapları Yeltsin'den herhalde "Sovyetler Birliği'ni yıkan lider" diye söz edecek. Bir taşra politikacısı olan Yeltsin'in 1980'lerde Moskova'ya gelmesiyle parlayan yıldızı Sovyetlerin kaderini değiştirdi. Komünist Parti'de üst düzey görevler üstlenen Yeltsin, işe metroyla giderken ya da diğer vatandaşlar gibi kuyrukta beklerken popülist bir politikacı gibi davrandı. Sovyet lideri Mihail Gorbaçov'a karşı savaş açması ise günün koşullarında ondan başka kimsenin cesaret edemeyeceği bir hamleydi.
1991 yılında komünist darbe girişimine tankın üzerine çıkarak direnirken dünyanın gözünde "demokratik lider" oldu; aynı yılın sonunda Sovyetler Birliği'nin dağıldığını açıkladı.
1993 yılında parlamentoyu bombalatma emrini verdiğinde daha önce kendisini "demokrasi kahramanı" ilan edenler şaşkındı; ama ertesi yıl bu kez de Çeçenistan'a savaş açtı. 1996 yılında Türkiye'de kaçırılan Avrasya feribotunda eylemin uzaması üzerine Rus timlerini baskına göndermek istemesi az daha diplomatik kriz yaratacaktı.
Halkın lideri olarak Kremlin'e oturan Yeltsin, hızla halktan uzaklaştı ve sırtını "oligark" olarak adlandırılan yeni zengin işadamlarına dayadı. İçkiden bir türlü vazgeçemedi ve kimi zaman sarhoş vaziyette orkestra idare etmeye kalkıştı, kimi zaman sekreterini gıdıklarken kameralara yakalandı.
Yine de, piyasa ekonomisine geçilmesi çabaları, söz özgürlüğünü güvence altına almak istemesi, parlamenter sistemi yerleştirme arzusu ve hataları için halktan özür dilemesiyle Rusya ölçülerinde demokrat bir lider olarak tarihe geçti. n CENK BAŞLAMIŞ




Darbeyi tankın üzerine çıkarak durdurdu

Yeltsin, 1991'in ağustosunda darbe yaparak merkezi hükümeti ele geçirmeye kalkışan generallere, parlamentoyu kuşatan tanklardan birinin üzerine çıkarak meydan okumuş ve darbe girişimini başarısızlığa uğratmıştı.