Taha AKYOL Objektif

Çankaya'da yeni dönem

GÜL cumhurbaşkanı olmayı planlamadı, bunun için hiçbir kulis yapmadı, hiçbir tertibe girmedi.
Erdoğan'ın siyasi lider olarak kalması durumunda Gül'den başkasının Çankaya adayı olması siyaseten imkânsızdı.
Meclis Başkanı Bülent Arınç'ın "üçümüzden biri" anlamına gelen açıklamaları biliniyordu. Arınç bu tavrını özel görüşmelerinde daha net ifade etmiştir elbette. Bu durumda Arınç aday olmasa bile, "düşük profilli bir aday", gizli oyla yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde şu veya bu ölçüde dirençle karşılaşabilirdi.
Toparlayıcı tek isim Gül'dü... Böylece siyasetin dinamikleri, Gül'ü hiç de planlamadığı, oyununu kurmadığı bir adaylığı kabule zorladı. Gül'ün adı açıklandığında AKP grubunda yaşanan sevinç patlaması, Erdoğan olmayacaksa, Gül'ün adaylıktan kaçınamayacağının siyasi kanıtıdır.
Çankaya'ya çıkacak ismin böyle siyasi ihtirastan uzak ve uzlaştırıcı niteliklere sahip olması elbette olumludur.

Barıştıcı bir Başkan
Siyasi hırs sahibi bir cumhurbaşkanı da, siyasi krizlerde kenara çekilip dört duvar arasına kapanan bir cumhurbaşkanı da parlamenter rejimin gereklerine uygun değildir. Anayasa hukukumuzun büyük isimlerinden merhum Prof. Ali Fuat Başgil'in yarım asır önce yazdığı gibi:
"Parlamenter rejimde cumhurbaşkanı tecrübe ve olgunluğuyla hükümeti uyarır. Müdahale etmeksizin tavsiyelerde bulunur. Zor anlarda liderlerle temas ederek yatıştırıcı ve arabulucu hizmetler ifa eder..." (Esas Teşkilat Hukuku, sf. 346)
Gül'ün muhalefet partilerinde bile belli bir yumuşaklıkla karşılanması, Deniz Baykal dahil bütün muhalefet liderleriyle görüşmesi, yaptığı açıklamalarda her zamanki gibi yumuşak, bağdaştırıcı bir dil kullanması son derece olumlu işaretlerdir.
Demokraside partiler arasında kavgalar çıkabilir; ideolojiler çatışabilir. Parlamenter rejimde cumhurbaşkanının işlevi taraflardan birinin alkışını, öbürünün tepkisini almak değil, iki taraf arasında uzlaştırıcı bir işleve sahip olmaktır.
Erken seçim konusu kendisine sorulduğunda Gül'ün "Bu konular artık benim ilgi alanımın dışına çıkıyor" diye cevap vermesi, iç politikadan uzak duracağının iyi bir işaretidir.

Erdoğan'la ilişkiler
Çankaya'daki ismin, diplomatik toplantıları "Ne yapalım, başa geldi" diye yüksünerek değil, aktif bir aktör olarak izlemesi Türkiye'nin de lehinedir.
Çankaya'daki Gül açısından en kritik konu, Erdoğan'la ilişkileridir. Gerçi ikisi de bu açıdan iyi örnekler verdiler; beş yıl önce Gül, Başbakanlığı Erdoğan'a devrederken; dün de Erdoğan Gül'ün Çankaya adaylığını açıklarken hiçbir burukluk görmedik. Bunlar her ikisi için de insani açıdan iyi notlardır.
Ancak Erdoğan'ın ve Gül'ün siyasi işlevleri artık farklıdır: Aynı parti ve hükümet için çalışmayacaklar artık. Gül'ün "tarafsız cumhurbaşkanı" olarak, gerektiğinde iktidarı frenleme ve dengeleme gibi bir işlevi de olacak. Üstelik Gül kişilik olarak bunu yapacak 'dik duruş'a da sahiptir.
Gül'ün demokratik teorideki anlamıyla "tarafsız cumhurbaşkanı" felsefesine uygun bir cumhurbaşkanı olması aslında AKP için de bir emniyet supabı olacaktır. Türkiye'nin de böyle bir güven duygusuna ihtiyacı var.
Ben başaracağına inanıyorum.

t.akyol@milliyet.com.tr