Paket ne olacak?

Sezer'in vetosu, aday listelerine giremeyecek AKP milletvekilleri arasındaki olası çözülme ve uyum yasasının çıkarılması zorunluluğu, Anayasa değişikliklerinin hemen yaşama geçmesini engelleyecek

ÖNDER YILMAZ, MANSUR ÇELİK Ankara

TBMM'nin "derhal seçim" zorunluluğu karşısında bulunduğuna ilişkin tartışma büyürken cumhurbaşkanının 5 yıllığına halk tarafından seçilmesi ve iki kez Köşk'e çıkabilmesini öngören Anayasa değişikliği paketinin akıbetinin ne olacağı merak ediliyor. AKP Grup Başkanvekili Faruk Çelik, oylamaların bu hafta içinde tamamlanıp, paketin Köşk'e gönderileceğini savundu, ancak değişikliklerin erken seçim tarihine yetiştirilmesi çok zor görünüyor.
Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in değişiklik yasasını veto etme ve referanduma götürmesine kesin gözüyle bakılması, milletvekili aday listelerine giremeyecek olan AKP milletvekilleri arasındaki olası çözülme ve pakete ilişkin uyum yasasının çıkarılması zorunluluğu, değişikliklerin hemen yaşama geçmesini engelleyecek faktörler olarak gösteriliyor.

Oylama bugün

Anayasa Komisyonu'nda kabul edilen cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesini öngören teklifin ilk tur oylamasının TBMM Genel Kurulu'nda bugün yapılması bekleniyor. Kavgalı geçen komisyonda AKP oylarıyla kabul edilen değişikliklerle Anayasa'da genel seçimlerin 5 yerine 4 yılda bir yapılması, cumhurbaşkanını halkın seçmesi ve 5+5 şeklinde iki kez görev yapabilmesi düzenlendi.
Değişiklikle; cumhurbaşkanının görev süresinin dolmasından önceki 60 gün içinde, makamın herhangi bir şekilde boşalması halinde de boşalmayı takip eden 60 gün içinde cumhurbaşkanı seçiminin tamamlanması öngörüldü.
AKP oylarıyla son dakikada pakete eklenen maddeyle, 11. Cumhurbaşkanı'nın seçimi için özel yöntem belirlendi. Buna göre 11. Cumhurbaşkanı seçiminin ilk tur oylaması, bu değişikliğin Resmi Gazete'de yayımını takip eden 40. günden sonraki ilk pazar günü, ikinci tur oylaması da ilk turu takip eden 2. pazar günü yapılacak. Bu da 22 Temmuz'da yapılacak milletvekili seçimiyle birlikte cumhurbaşkanı seçiminin yapılmasının yolunu açmış oldu.
Kanunun 330 ile 367 oy aralığında TBMM'de kabul edilmesi halinde Anayasa'ya göre doğrudan referanduma gidilecek. Eğer, "mevcut seçim tarihi" olan 22 Temmuz'a yetiştirilmek istenirse, hükümet YSK'nın görüşünü alarak 120 günlük "referandum" öncesi süreci kısaltacak bir yasal düzenleme yapabilir. Bu nedenle ucu ucuna da olsa 22 Temmuz'da seçmenin önüne iki sandık konulması olasılığı bulunuyor.
AKP Grup Başkanvekili Çelik, referandum süresinin kısaltılması konusunda "Gerekirse yasa çıkarıp 40 güne indirebiliriz" açıklamasını yaptı.
Anayasa değişikliği paketine ilişkin süreç devam etmesine rağmen, 22 Temmuz'da halkın önüne iki sandığın konulması zorlaştıran faktörler şöyle:

Süreç zorda

AKP ve ANAP'ın 367'yi geçen blok oylarıyla kabul edilecek kanun Köşk'e gönderilir ve hemen onaylanırsa 22 Temmuz'da halkın önüne çift sandık konulabilecek. Buna karşılık Sezer'in ilk aşamada 15 günlük inceleme süresi bulunuyor.

Sezer'in veto etmesi halinde Meclis, düzenlemeyi komisyonda ve Genel Kurul'da yeniden görüşecek. Meclis'in aynen kabul etmesi halinde de Sezer 15 günlük inceleme süresini yeniden kullanabilecek. Ancak 16 Mayıs sonrasında TBMM'nin çalışmasının güçlüğü de göz önüne alındığında bu düzenlemenin kadük (hükümsüz) kalacağı yorumları da yapılıyor.

Sezer ikinci kez önüne gelen düzenlemeyi referanduma götürebilecek.

Referandum, değişikliğin Resmi Gazete'de yayımından 120 gün sonra ilk pazar günü yapılabiliyor. 16 Mayıs'a kadar yasalaşması ve Sezer'in iki kere 15 günlük süreleri kullanarak referanduma karar vermesi halinde değişikliklerin halkoyuna sunulması en erken Ekim 2007'de olabilecek. Referandum sonucunda geçerli oyların yarıdan bir fazlası çıkarsa Anayasa değişikliği kabul edilmiş olacak. Cumhurbaşkanı, ancak bu süreçten sonra halk tarafından seçilebilecek.

CHP'nin, "derhal seçim" zorunluluğu karşısında kalmış bir parlamentonun Anayasa değişikliği yapamayacağı görüşüyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurma imkânı da bulunuyor. Bu gerçekleşir ve mahkeme iptal kararı verirse değişiklik paketinin hayata geçirilmesini imkânsız hale getirecek. Yüksek mahkeme, Anayasa değişikliklerine ilişkin yasaları sadece şekil açısından inceleyebiliyor.

Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesine ilişkin değişikliğin kabulü halinde, uyum yasasının çıkarılması, uygulamaya geçilmesi için zorunlu bulunuyor. Cumhurbaşkanı adaylarının propaganda yöntemleri, bağış kabul edip edemeyecekleri, partilerle ilişkileri, yetkileri gibi önemli konularda yasal düzenleme yapılması da belirli bir süre gerektirecek.