Meral TAMER

Sadece işsiz değil, işi olan da yoksul

Herkesin bir işi olabileceği varsayımıyla oluşturulmuş sosyal politikalar iflas etmiş durumda; hayırseverlik yoksulluğa çare olamaz

Şu günlerde birleşme ve aday belirleme ile uğraşan siyasi partilerimiz, umarız iktidara geldikleri takdirde uygulayacakları sosyal politikalar hakkında da, önümüzdeki günlerde bizleri aydınlatırlar. Ben kendi hesabıma oyumu verirken, iki konuya bakacağım:
1) Kadın adayların kimler olduğu ve listenin nerelerinde yer aldığı
2) Yoksullarla ilgili sosyal politikalar
Sosyal politika, ülkedeki devlet-vatandaş ilişkisinin mantığını kavrayabilmek açısından çok önemli bir alan.
Resmi istatistiklere göre 15 milyon yoksulun bulunduğu ülkemizde kamu sosyal harcamaları doğru yerlerde kullanılıyor mu?
Türkiye'de hem büyük bir sosyal dönüşüm söz konusu, hem de üretimin küreselleşmesi sonucunda ortaya çıkan yeni durumda, sosyal politikalarda da köklü değişikliklere gidilmesi gerek. AKP hükümeti döneminde kamu sosyal harcamaları artmakla birlikte, sosyal politika uygulamalarında maalesef hayırseverliğin -bir diğer deyişle keyfiliğin- öne çıktığı da yadsınamaz.

2 değerli araştırma
Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Politika Forumu kurucuları Prof. Dr. Ayşe Buğra ve Prof. Dr. Çağlar Keyder, bu noktadan hareketle yaptıkları -birbirini tamamlayan- 2 değerli araştırmayı dün, dar bir gazeteci grubuyla paylaştılar:
1) Kamu Sosyal Koruma Harcamalarının Karşılaştırmalı Analizi
2) Topluma Yararlı Faaliyet Karşılığında Asgari Gelir Desteği
Bu 2 kapsamlı çalışma da, siyasi partilerimizden Türkiye'de gelir dağılımını düzeltmek gibi bir derdi olanların çok işine yarayabilir. Bilgilerine...
Yerim elverdiği ölçüde 2 araştırmadan önemli birkaç noktanın altını çizmek istiyorum:

Kamu sosyal harcamalarının gelişmiş ülkelerde azalmakta olduğu izlenimi yanlış. Gerek refah toplumlarında, gerekse 3. Dünya ülkelerinde kamu sosyal harcamaları artıyor.

Yeni işsizler

Refah toplumlarında istihdamın değişen yapısı, yaşlı nüfusun artması ve sağlık harcamalarının yükselmesine paralel olarak sosyal harcamalar yeniden düzenleniyor. Bir örnek: Avrupa'da eskiden sadece işsizlik sigortası vardı; çünkü herkesin işi olduğu varsayılıyordu. İşsiz kalana da 6 ay süreyle neredeyse maaşının tamamı kadar aylık işsizlik yardımı yapılıyordu. Şimdiyse aynı para 2 yıla yayılarak daha küçük miktarlarda veriliyor; çünkü o kadar süre işsiz kalacağı varsayılıyor.

3. Dünya ülkelerinde kamu sosyal harcamalarındaki artış, otomatikman gelir dağılımına olumlu etki yapmıyor. Paranın nereye harcandığı da çok önemli. Buna bağlı olarak gelir dağılımındaki bozulmayı arttırıcı ya da düzeltici etkisi oluyor.

Nitekim Türkiye'de de devlet, formel sosyal güvenlik sistemi içinde olanları (sağlık ve emeklilik) korurken, işsizlik, eğitim ve barınmada yaya kalıyor. Anlayacağınız bizim devletimizin bir vatandaşı var, ama o vatandaşlar 70 milyon değil! Bu durumda vatandaşlık ilişkisi çok lokalize olmuş oluyor.

Üstteki tablo ise Türkiye'de yoksulluk oranının sadece işsizler arasında değil, kendi işinde çalışanlar ya da formel sektörün dışında kalanlar arasında da çok yüksek olduğunu gösteriyor.

Araştırmaya önümüzdeki günlerde yeniden döneceğim.

mtamer@milliyet.com.tr