Halka arz değil, yabancıya arz!
Son 4 yıldır yapılan büyük halka arzlarda hisselerin üçte ikisi yabancılara gitti. Borsadaki lokomotiflerin vagonlarını yüzde 80-95'le yabancılar doldurduOrhan Tekeoğlu
Son yıllarda yapılan ve talep patlamasına neden olan halka arzlar, sermayenin tabana yayılmasından uzak seyrediyor. Halkbank'ın halka arzında 12.9 milyar dolara karşılık gelen 8 katlık talebe rağmen, hisselerin dağılımı yine yabancı yatırımcılardan yana oldu. Halka açılan kısmın yüzde 70'ini yabancılar aldı.
Son 4 yılda yapılan büyük miktarlı halka arzlardan yabancılara satılan bölüm Vakıfbank'ta yüzde 73.04, Selçuk Ecza'da yüzde 72.17, BİM'de yüzde 68.91, Coca-Cola'da yüzde 68.26, Denizbank'ta yüzde 62.07 ve Akmerkez GYO'da yüzde 98 oldu.
Özellikle 2001'de yaşanan finansal krizden sonra 220 bini aşkın borsa yatırımcısının mağdur olması ve ellerindeki milyarlarca dolarlık hisselerin pula dönmesi, borsaya olan ilginin azalmasına ve 2000 yılında 2 milyonu aşan borsa yatırımcısının 800 binli rakamlara düşmesine neden oldu.
Bu ortamda borsada canı yanan yerli yatırımcıdan umudunu kesen şirketler, çareyi yabancı yatırımcıda bulurken, borsanın son yıllarda sağladığı performanstan da yabancıyı nemalandırdı.
Öncelik yabancıya
Her isteyen yerli yatırımcıya hisse senedi verme yerine yabancılara öncelik getirilerek halka arzların yöntemi değişti. Sıcak paranın yeniden gelişmekte olan ülkelere yöneldiği bir dönemin avantajlarını da kullanan şirketler, hisselerine 50 kata varan talep yarattılar. Yabancı yatırımcıların İMKB'deki payları yüzde 70'i aşarken, bu rakam borsanın lokomotif hisselerinin yer aldığı İMKB - 30 Endeksi'ndeki hisselerde yüzde 80-95'lere kadar çıkıyor.
2000'de halka arzların patladığı yılda yabancıların borsadaki payı yüzde 42.6 düzeyinde bulunuyordu. 2000 ve öncesinde yapılan halka arzlar daha çok bireysel yatırımcıya yönelikti.
Halka arzların patladığı yıl olarak tarihe geçen 2000'de Ak Enerji'den 468 bin, Zorlu Enerji'den 450 bin kişi hisse senedi almıştı. Oysa geçtiğimiz günlerde 1 milyar 846 milyon dolarla tüm zamanların en büyük halka arzını gerçekleştiren Halkbank'tan hisse alan yatırımcıların sayısı sadece 50 bin 693. Neredeyse 7 yıl önceki sıradan halka arzdan hisse alanların 10'da biri kadar.
| Halka açılan | Halka arzdaki | ||
| Yıl | şirket adı | yabancı payı % | |
| 2004 | Denizbank | 62.07 | |
| AFM | 50.00 | ||
| 2005 | Akmerkez GYO | 98.20 | |
| BİM | 68.91 | ||
| Vakıfbank | 73.04 | ||
| 2006 | Vestel Beyaz Eşya | 60.87 | |
| Bank Asya | 60.00 | ||
| Coca-Cola | 68.26 | ||
| Selçuk Ecza | 72.17 | ||
| 2007 | TAV | 69.00 | |
| Halk Bankası | 69.50 | ||
| İş Yatırım | 48.26 | ||
BORYAD Başkanı Ali Bahçuvan
'Gelen sıcak para, kriz görmemiş'
"2001 krizi sonrası ülkede meydana gelen finansal çöküşten borsa yatırımcısı büyük darbe aldı. 250 binin üzerindeki yatırımcının milyarlarca dolar parası yok oldu.Dolayısıyla yerli yatırımcının risk anlayışı değişti. Son yıllarda gelen sıcak para yerli yatırımcıyı adeta boğdu. Türkiye'ye gelen bu para mağdur olmamış, krizi görmemiş bir para. Bu para güvenilir değil, kriz anında ülkeyi kısa sürede terk edebilir. En son yapılan İş Yatırım'ın halka arzında yerli yatırımcının yeniden artmaya başladığını gördük."
