Meral TAMER
Kent bazında milli gelir hesaplamasına son verildi
İstatistiki verilere meraklı olanlara kötü haberim var. İl bazında kişi başına milli gelir rakamlarını artık unutsunlar.
AKP döneminde adı Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) olarak değiştirilen Devlet İstatistik Enstitüsü'nün (DİE) 2001 yılı verileri ne zaman yenilenecek diye beklemekten de vazgeçsinler.
Zira en yetkili ağızdan öğrenmiş bulunuyorum: Türkiye'de il bazında kişi başına milli gelir rakamları bundan böyle hesaplanmayacak. Diğer aksayan istatistiki veriler için de bir süre daha beklenmesi gerekecek!
"AKP iktidarı, istatistiklerimizi çorba etti," başlıklı yazım üzerine TÜİK Başkanı Ömer Demir aradı. Yazıda 2006 yılı Türkiye toplam GSYH rakamı TÜİK tarafından açıklandığı halde, illerin GSYH'sında hâlâ 2001 yılı verilerinin kullanıldığından, OECD ve AB'ye de bu rakamların verildiğinden yakınmıştım.
TÜİK Başkanı ne diyor?
Demir önce "Evet il bazında milli gelir hesabında 2001'de takıldık. Şu aralar Avrupa Birliği hesaplar sistemine uyumla meşgulüz," dedi.
İstatistiki verilere her zaman meraklı 30 yıllık gazeteci olarak, değişik kurumların hesaplama sistemlerini kaç kez değiştirdiklerini hatırlamıyorum bile... Ama hepsinde eski hesap serisi de bir müddet sürdürülür ve yeni sistem oturuncaya kadar hem yeni seri, hem de eski seri birlikte yayınlanırdı.
TÜİK Başkanı'na bunu hatırlattım; geçmişte bu denli radikal bir sistem değişikliği yapılmadığını işaret ederek şunları söyledi:
"Bugüne kadar bu rakamları Birleşmiş Milletler milli gelir hesaplar sistemine göre hesaplıyorduk. Şimdi AB hesaplar sistemine geçiyoruz. Sadece milli gelirde değil, maliye sistemimiz de dahil tüm hesaplarımızı AB ile uyumlu hale getireceğiz. Yaptığımız iş çok kapsamlı."
Biraz üsteleyince anladım ki TÜİK'in teşkilatı ve imkânları, yeni sistemi kurmaya bile pek yetmiyor.
BM hesaplar sistemi
Demir'den öğrendiğime göre BM hesaplar sisteminde il düzeyinde kişi başına milli gelir şöyle hesaplanıyormuş: Bir yanda yerel makamlardan alınan bilgiler derleniyor, diğer yanda da Türkiye'nin toplam milli geliri hesaplanıyormuş. Ancak toplam milli gelir, her zaman illerden gelen rakamların toplamından fazla çıktığı için "tümden gelimsel" yöntemle aradaki fark, belli ağırlıklara göre illere dağıtılıyormuş. Söz gelimi bir ilde tekstil sektörünün darbe yediği yılda, ülke genelinde büyük bir artış olmuşsa, o ilin tekstil sektörü de yanıltıcı biçimde büyümüş görünüyormuş.
AB hesaplar sisteminde ise tümden gelim yok, veriler birincil yerel kaynaklardan toplanıyor. Hal böyle olunca birincil yerel kaynakların sayısını arttırmak ve çeşitlendirmek gerekiyor ki, sağlıklı veri oluşabilsin. Demir'in verdiği bilgiye göre enerjiden imalata ve tarıma kadar birçok sektörde üretim bilgilerinin derlendiği kaynak sayısı 3 - 4 binden 80 bine çıkarılmış.
Bundan böyle istatistikler, AB ülkelerinde olduğu gibi bölgesel bazda hazırlanacak. Türkiye 26 bölgeye ayrılmış; bu 26 bölgenin istatistikleri, birincil veri kullanılan bir sistemle üretilecek.
mtamer@milliyet.com.tr
Yazarın eski yazılarına ulaşmak için tıklayın
