Seçim sonrası ekonomide dört senaryo

EKONOMİ SERVİSİ

Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Özer Ertuna'nın İstanbul Muhasebeciler Mali Müşavirler Odası (İSMMMO) için hazırladığı, Yeni Yüzyılın Eşiğindeki Türkiye Ekonomisi başlıklı raporda, genel seçimlerden sonra ekonomi için olası 4 farklı senaryo ele alındı. Rapora göre, varlık satışları ve borçlanarak üretmeden tüketen, bir ithalat cenneti haline dönüşen Türkiye çok önemli fırsatlar kaçırıyor. Raporda şöyle denildi:
"Sorunların kökünde yatan 'yüksek faiz, düşük kur' sarmalı kırılmalıdır. Kurların enflasyonun üzerinde artması sağlanmalıdır. Türkiye ekonomisi mevcut IMF destekli programla 21. yüzyıla hazırlanamaz. Bu programın maliyeti çok yüksektir ve kriz riski artmaktadır.
Aşırı ucuzlamış döviz Türkiye'yi üretmeden, ailenin gümüşünü satarak, borçlanarak tüketen bir ülke haline sokmuştur. Türkiye bu sarmalı kırarak ekonomisini sürdürülebilir bir atılım içine sokabilir."
Rapordaki dört senaryo da şöyle özetlendi:



1 - IMF programı sürdürülürse ve kriz çıkmazsa:

Sıcak paranın kazancı yüzde 32 olacak. 20.4 milyar dolar ilave sıcak para gelecek. Şirketler dövizle borçlandıklarında yüzde 6.6 kazanç sağlayacak. TL aşırı değerlendiği için ücretler döviz cinsinden yüzde 22 pahalılaşacak. Bu senaryo sürdürülebilir değildir. Kırılganlık her an krize dönüşebilir.


2 - IMF programı sürdürülürken kriz çıkarsa:

Enflasyon yüzde 15, faizler yüzde 22'ye çıkacak. Ücret artışları yüzde 5 gerileyecek, döviz kurları yüzde 40.7 artacak. 13.2 milyar dolar para çıkışı ile sıcak paranın kaybı yüzde 13.3 olacak. Yüzde 40 açık pozisyonu olan şirketlerin yüzde 7.3 pozisyon kaybı olacak. Açık pozisyonu olan şirketlerin ayakta kalması çok zor. TL üzerinden reel ücretler yüzde 8.7 azalacak.


3 - TL değeri, denge değerine yönlendirilirse:

Sıcak paranın kazancı döviz bazında yüzde 1.0 olacak. 2.6 milyar dolar sıcak para çıkışı olacak ve sıcak para 61.4 milyar dolara gerileyecek. Bu senaryoda dolar kuru 1.66 YTL/$ düzeyine yükselecek. Döviz kurlarının kısıtlı artması TL'yi denge değerine yöneltecek fakat ulaştırmayacak. Şirketlere maliyeti daha düşük olacak.


4 - TL değeri, 'denge değeri'ne getirilirse:

Sıcak paranın kaybı yüzde 6,4 olacak. 8.1 milyar dolar sıcak para çıkacak. Satış gelirlerine oranla yüzde 40 açık pozisyonu olan şirketler yüzde 4.2 pozisyon kaybına uğrayacak, bazıları zorlanacak TL üzerinden reel ücretler değişmeyecek, ancak, döviz cinsinden ücretler yüzde 10.5 azalacak. Bu senaryoda TL değeri denge değerine kavuşacağından ekonomide düzelmeler olacak.