İran gazı tartışması sertleşiyor

İran gazı için Türkiye ile İran arasında yapılan anlaşmayla ilgili tartışmalar devam ediyor. ABD dün de karşı açıklamalar yaptı. Hükümet, "Menfaatimize bakarız" dedi. İran, ABD'yi eleştirdi. Anlaşmanın ayrıntıları da belli olmaya başladı. Türkiye, İran'la ortak boru hattı yapacak. Yatırım 2 milyar dolar olacak. Türkiye çıkardığı gazı önce İran'a satacak, sonra tekrar satın alacak

ANKARA ANKA

Türkiye ile İran arasında imzalanan ve İran gazının Türkiye'den geçerek Avrupa'ya ulaşmasını içeren mutabakat zaptıyla ilgili tartışmalar sürerken anlaşmada bir de "geri alım" şartı bulunduğu ortaya çıktı.
Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı'na (TPAO) "ihalesiz" olarak gaz çıkarma izni verecek olan İran'ın, buyback (geri alım) yöntemiyle TPAO'nun çıkardığı gazı, önce satın alıp sonra TPAO'ya geri sattıktan sonra TPAO'nun bu gazı Türkiye ya da diğer ülkelere aktarması yönteminin uygulanacağı öğrenildi.
Edinilen bilgiye göre, mutabakat zaptında yer aldığı şekliyle "TPAO ve diğer şirketler", İran'ın güneyinden gaz çıkaracak. Ancak çıkardıktan sonra gazı İran'a satacak. İran alış rakamı olarak "makul" bir kâr payı verecek. TPAO, bu gazı Türkiye'ye getirmek ya da başka bir ülkeye satmak isterse önce İran'dan geri satın alacak. Böylece TPAO'nun maliyeti yükselecek. Dolayısıyla Türkiye, İran gazını "büyük indirimle" alamayacak.
TPAO'nun gaz çıkarması, İran gazının Türkiye üzerinden Avrupa'ya aktarılması ve Türkmen gazının getirilişinin yer aldığı mutabakat zaptında, "detaylarda çalışılacaktır" ibaresinin yer aldığı öğrenildi. Görüşmelerde Türkmenistan'ın taraf olarak yer almadığı bildirildi. Türkmenistan bu niyet beyanına katılmadığı için, mutabakat zaptında önemli bir zayıf taraf meydana geldiği kaydedildi.

'Zayıf halka sorun olabilir'

Rusya'nın bölgedeki etkinliği ve son dönemde Türkiye'nin dahil olduğu projelere etkisi göz önüne alınınca, mutabakattaki zayıf halkanın sorun yaratacağı yorumları yapıldı. Mutabakat zaptının Türkmenistan'a ilişkin bölümünün başarısını, İran'la bu ülke arasında yürütülecek görüşmeler belirleyecek.
Mutabakat zaptı imzalanmasıyla son bulan görüşmelerde İran tarafına, yürüyen tahkim süreci ve Türkiye'nin indirim talebi de soruldu. Ancak İran tarafının, yine konuyu görüşmeden kapattığı öğrenildi.
Buna karşın Türkiye, tahkim-fiyat pazarlığı sürecindeki en önemli kozu olan Avrupa'ya transit geçiş konusunu, yeni pazarlık masasına dahil etti. Böylece Türkiye, miktar ve kalite sorunu yaşadığı İran doğalgazında, mevcut sözleşmede en önemli kozunun etkisini zayıflattı.




1 - ABD: İran'da enerji yatırımı için zaman uygun değil

ABD Dışişleri Bakanlığı, Türkiye ile İran arasında imzalanan gaz anlaşmasına olumsuz tepki verdi. ABD Dışişleri Sözcüsü Sean McCormack, imzalanan belgenin bir ön anlaşma olduğunu, nihai nitelik taşımadığını ve bir yere varıp varmayacağının açıklık kazanmadığını söyledi.
McCormack, "İran ile iş yapıp yapmamaya karar vermek Türk hükümetine düşüyor. Ancak bizim görüşümüzü sorarsanız, İran'ın petrol ve gaz sektörlerine yatırım için zaman uygun değil" dedi. Sözcü, Amerikan yasalarının Washington'ın görüşlerini açıkça ortaya koyduğunu belirterek bir imada da bulundu.
Amerikan Kongresi, halen İran'ın petrol ve doğalgaz sektörüne 20 milyon dolardan fazla yatırım yapan yabancı şirketlere otomatikman yaptırım uygulanmasını öngören bir yasa üzerinde çalışıyor. Söz konusu yasanın çıkması ve Türkiye-İran ön anlaşmasının ilerlemesi durumunda, Türkiye'ye yaptırım gelebileceğine işaret ediliyor.
Öte yandan ABD Büyükelçiliği Sözcüsü Katy Schalow, ABD Büyükelçisi Ross Wilson'un Enerji Bakanı Hilmi Güler'den bir randevu istediğini doğruladı. Ancak Schalow, randevunun İran'la gaz anlaşmasının ortaya çıkmasından birkaç gün önce talep edildiğini, anlaşmayla doğrudan bir ilgisi bulunmadığını söyledi. Schalow, Güler'in seçim kampanyası nedeniyle çok yoğun bir programı olduğu için bakanlığın, henüz bir randevu tarihi vermediğini de ifade etti.


2 - Erdoğan: Teklif cazip, menfaatimizi düşünürüz

Başbakan Tayyip Erdoğan, NTV'nin sorularını yanıtlarken İran'la imzalanan mutabakatı ve ABD'nin buna tepkisini şöyle değerlendirdi:
"İran'ın bize yapmış olduğu cazip bir teklif var. Üç tane kuyuyu bize ihalesiz verme teklifi. Ülkemizin menfaatlerini düşünmeyecek miyiz? ABD, yaklaşımını gözden geçirecektir, çünkü Türkiye kendi menfaatini düşünecektir. Her ülke bunu düşünüyor. Şu anda ABD birçok petrol şirketiyle Irak'ta çalışma başlatıyor. Rusya buna benzer çalışmalar yapıyor. Biz de yapacağız. 'Bu çalışmaları yaparken bizden niye izin almadın mı?' diyecek. Bunu anlayışla karşılayacaklarını tahmin ediyorum."
Türkiye'nin, BM'nin İran'a yönelik yaptırımlarını ihlal etmediğini vurgulayan Dışişleri Bakanı Abdullah Gül ise şöyle dedi:
"İran'la uzun süredir böyle bir anlaşma yapmak için uğraşıyoruz. Başbakan'ın son ziyaretinde de bu konu görüşüldü. Ortada gizli bir durum yok. AB'nin en büyük enerji projelerinden biri olan Nabucco'nun beslenebilmesi için de böyle bir hatta ihtiyaç var."
Bu arada Saadet Partisi Genel Başkanı Recai Kutan gaz anlaşması konusunda hükümetin arkasında olduklarını açıklayarak, "Bu meselede dik durun, en ufak bir taviz vermeyin" dedi.



3 - İran: ABD kendini çok akıllı zannediyor

ANKARA Milliyet

İran'ın Ankara Büyükelçiliği'ndeki Ekonomi Müsteşarı Ahmet Nurani, Türkiye ile İran arasında imzalanan doğalgaz mutabakatına tepki gösteren ABD'yi eleştirdi. Dün düzenlediği basın toplantısında İran'la Türkiye arasında imzalanan doğalgaz mutabakatına ilişkin soruları yanıtlayan Nurani, ABD'nin anlaşmaya tepki gösterdiğinin hatırlatılması üzerine şöyle dedi:
"Şaşırtıcı ki, ABD kendisini çok akıllı zannediyor. Sanıyor ki bölge halklarına kendi aklı doğrultusunda yön veriyor. Birileri bölgedeki işbirliğinden rahatsız oluyorsa kendi düşüncelerini gözden geçirmeleri gerekiyor."
Türkiye'nin görüşünün itirazlar sonucu değişeceğini zannetmediğini söyleyen Nurani, iki ülke arasındaki 7 milyar dolarlık ticaret hacminin bu işbirliğiyle artacağını vurguladı. Bu yıl sonunda ticaret hacminin 10 milyar dolara çıkmasını beklediklerini dile getiren Nurani şöyle devam etti:
"Bu anlaşma sadece İran ve Türkiye'nin değil, Avrupa'nın da yararına. Bu işbirliği aradaki bağı güçlendirecek. İki ülke uzmanları 1 ay içinde detayları belirleyecek. 4-5 ay içerisinde de son noktaya gelmesini bekliyoruz."
Mutabakatın İran'la Türkiye arasında daha önceden imzalanan anlaşmaları etkilemeyeceğini belirten Nurani, doğalgaz tarifelerinde değişiklik olmayacağını açıkladı.



Hat için 2 milyar dolarlık yatırım

İran'daki Güney Pars sahası, Rusya'dan sonra dünyanın ikinci en büyük doğalgaz rezervlerine sahip. Güney Pars'ta 14 trilyon metreküp, İran'ın tümünde ise 28 trilyon metreküp doğalgaz rezervi var. Bölgedeki 26 sahanın üç fazı Türkiye tarafından işletilecek. Türkmen ve İran gazının Avrupa'ya taşınması için iki ayrı boru hattı yapılacak. Birinci hat (1500 km) Türkmenistan - İran sınırından, ikinci hat (2 bin km) Güney Pars'tan başlayacak. Hatlar Türkiye'den Nabucco ve Yunanistan hattına bağlanacak. İki ülke 2 milyar dolara mal olacak hat için ortak bir şirket kuracak. İran'ın Türkiye'ye 32 milyar varillik bir petrol sahası da vereceği belirtiliyor.



Türkiye'den bir öneri de Rusya'ya

Türkiye, İran'la yapılan anlaşmaya benzer bir öneriyi de Rusya'ya götürdü. NTVMSNBC'nin haberine göre ülkenin kuzeyindeki yanal sahasından 3 doğalgaz fazı isteniyor. İşletmeci şirkette TPAO'nun yüzde 20, Gazprom'un da yüzde 80 hissesi olacağı belirtiliyor. Ayrıca 30 milyar metreküplük ikinci Mavi Akım Boru Hattı'nın da yapılması da planlanıyor. Bu hattan gelecek gazın 10 milyar metreküpü Avrupa'ya taşınacak.
Karşılığında Ceyhan'a bir rafineri ve LNG terminali yapılacak. Ayrıca Rus şirketler akaryakıt dağıtımına girecek. Bu öneriye şimdiye dek yanıt vermeyen Rusya'nın İran'la yapılan anlaşmanın ardından görüşmeleri başlatabileceği belirtiliyor.



Batılılar, ABD'ye rağmen İran'da

ABD'nin olumsuz yaklaşımları Batılı şirketlerin İran'a yatırım yapmasını engellemiyor. Batılı şirketler Türkiye'nin üç fazın işletmesini üstleneceği Güney Pars'ta milyarlarca dolar harcayarak rezervlerin kullanım hakkını almış durumdalar.
Enerjide Fransız Alstom, İsveçli Atlas Copco, İtalyan ticaret bankası Banca Intesa, İngiliz enerji devi BP Amaco, Alman otomotiv devi DaimlerChrysler, İran'da yatırımlar yaptı. Güney Pars'ta Hollanda'nın enerji devi Shell bu yıl 4.3 milyar dolar ödeyerek gaz sahası aldı. Nabucco'nun da ortakları arasında yer alan Avusturyalı OMV'nin bölge için 18 milyar dolarlık yatırım planı var.


AB, Nabucco için koordinatör atadı

AB, Hazar Havzası ve İran gazını Türkiye üzerinden Avrupa'ya ulaştıracak Nabucco boru hattı projesinin koordinatörlüğüne, Hollanda eski Dışişleri Bakanı Van Aartsen'i atadı. Enerjiden sorumlu AB Komisyonu Üyesi Andris Piebalgs, enerji sektöründeki ortak projeler için koordinatör atamasıyla yeni bürokratlar yaratmaktan daha çok Avrupa enerji altyapısını oluşturacak önemli projeleri başarılı kılmaya çalıştıklarını vurguladı.
Aatsen, Nabucco projesi için stratejik destek sunmak ve tavsiyelerde bulunmakla görevlendirildi. Atamanın, İran'la Türkiye arasında mutabakat imzalanmasından hemen sonra olması ilgi çekti.