TÜRKİYE, NİSAN - HAZİRAN DÖNEMİNDE YÜZDE 3.9 BÜYÜDÜ

İkinci çeyrekte büyümeye seçim freni

İlk üç ayda yüzde 6.8 büyüyen Türkiye ikinci çeyrekte yavaşladı. Seçim, özel sektörün temkinli davranmasına yol açarken bu dönemde kamu harcamalarının artması da yetmedi. Büyüme oranı yüzde 3.9'da kaldı

EKONOMİ SERVİSİ

Türkiye ekonomisi, siyasi gerginliklerin damgasını vurduğu ikinci çeyrekte adeta frene bastı. Bir önceki çeyrekte yüzde 6.8 olan gayri safi milli hasıla (GSMH) büyüme hızı yüzde 3.9'a düştü. Özel tüketim harcamaları azalıp yatırım hızı düşerken, kamu harcamaları büyüme hızının daha da düşmesini engelledi.
Tarım sektörünün küçüldüğü nisan-mayıs-haziran döneminde, inşaat sektöründeki büyüme büyük ölçüde korundu.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan verilere göre, cumhurbaşkanı seçimi sürecinde orduyla hükümet arasında ciddi bir gerginliğin yaşandığı ikinci çeyrekteki büyüme oranı son 16 çeyrekte kaydedilen en düşük büyüme oranı oldu. Ancak ekonomideki kesintisiz büyüme süreci 22 çeyreğe ulaştı ve yeni bir rekora imza atıldı.

İlk yarı büyümesi yüzde 5.2

İlk yarıda ekonomideki büyüme oranı yüzde 5.2 olarak kaydedildi.
Nisan-mayıs-haziran döneminde, üretim yöntemiyle hesaplanan GSMH cari fiyatlarla yüzde 10.5 artışla 148 milyar 110 milyon YTL, sabit fiyatlarla ise yüzde 3.9 artışla 38.9 milyon YTL oldu. GSMH, dolar cinsinden ise yüzde 19.4 artarak 110 milyar 264 milyon dolar oldu.
Yılın ilk altı ayı itibariyle GSMH geçen yılın eş dönemine göre cari fiyatlarla yüzde 14.9 artarak 277 milyar 431 milyon YTL, sabit fiyatlarla ise yüzde 5.2 artışla 72.7 milyon YTL oldu. Altı aylık dönemde 201 milyar 837 milyon dolar düzeyinde gerçekleşen GSMH, geçen yıla göre yüzde yüzde 16.7 arttı.

Tarım sektörü küçüldü

Milli gelirde yüzde 32.5'le en büyük paya sahip olan sanayinin ilk çeyrekteki yüzde 7.5 olan büyüme hızı, ikinci çeyrekte yüzde 3.2'ye düştü. Sektörde ocak-haziran dönemi itibariyle büyüme oranı yüzde 5.2 düzeyinde oluştu. Sanayiden sonra en fazla ağırlığa sahip sektör olan ticarette ilk çeyrekte yüzde 6.6 olan büyüme oranı da ikinci çeyrekte yüzde 3'e geriledi, ilk yarı itibariyle büyüme yüzde 4.6'ya geldi.
Birinci çeyrekte yüzde 4.4 büyüyen tarım sektöründe ise ikinci çeyrekte yüzde 1.1'lik küçülme yaşandı. İnşaat sektörü, genel trende uyarak hızını hafif düşürse de en yüksek oranlı büyümenin yaşandığı sektör oldu. Sektör sabit fiyatlarla yüzde 15.7 büyüdü. İlk çeyrekte yüzde 16.5 büyümüş olan inşaat sektörünün ilk yarıda büyüme oranı yüzde 16.1 düzeyinde gerçekleşti.

İhracat yüzde 12.7 arttı

İkinci çeyrekte ihracat yüzde 12.7, ithalat yüzde 8.4 artarken ilk yarı itibariyle de bu oranlar sırasıyla yüzde 13.6 ve yüzde 6.5 oldu.
İthalat vergisi de ikinci çeyrekte yüzde 8.6, ilk yarıda yüzde 9.2 arttı.

BÜYÜME RAKAMLARINA TEPKİLER

Rifat Hisarcıklıoğlu

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı

'Her yıl yüzde 7.5 büyümeliyiz'

"Yüzde 5'lik büyüme hedefliyoruz. Nüfus, iş gücü, göç dikkate alındığında Türkiye, her yıl minimum yüzde 7.5 büyüyor olmalı. Tarım sektöründeki yüzde 1.1 gerilemede kuraklığın büyük etkisi var."

Sinan Aygün

Ankara Ticaret Odası (ATO) Başkanı

'Türkiye'yi zorlar'

"Sanayi üretimindeki yavaşlama ve yatırımlardaki durgunluk bu yılın ikinci yarısında da böyle devam ederse bu yılın tümünde büyüme hızı yüzde 5 hedefinin altında kalır. Türkiye önceki yıllarda kaydettiği yüzde 7'nin üzerindeki ortalama büyüme hızlarına rağmen işsizlik sorununu hafifletemedi. Yüzde 5'in altında bir büyüme, Türkiye ekonomisini çok zorlar."



Vatandaş kıstı, devlet harcadı

İkinci çeyrekte vatandaşların harcamaları sadece yüzde 0.8 artarken devlette bu oran yüzde 7 oldu


Önceki yıllarda hızla artan özel tüketim harcamaları ve özel sektör yatırımları ikinci çeyrekte hız kesti. Yılın ilk çeyreğinde sabit fiyatlarla yüzde 2 büyüyen özel nihai tüketim harcamaları, ikinci çeyrekte yüzde 0.3 geriledi.
Özellikle dayanıklı tüketim harcamalarında ilk çeyrekte başlayan düşüşün hızlanarak sürmesi dikkat çekti. İlk çeyrekte yüzde 1.1 olan küçülme, ikinci çeyrekte yüzde 9.3'e ulaştı.
Bu gelişmelerle yurttaşların toplam tüketim harcamaları ocak-haziran döneminde yüzde 0.8 arttı. Alt kalemler itibariyle dayanıklı tüketimde geçen yılın aynı dönemine göre sabit fiyatlarla yüzde 5.2, yarı dayanıklı tüketim mallarında da yüzde 0.6 gerileme yaşanırken, enerji, ulaştırma, haberleşme harcamalarında yüzde 4.8, gıda ve içkide yüzde 3.9, hizmetlerde yüzde 2.8, konut sahipliğinde yüzde 2.4 artış gerçekleşti.

Maaşlarda sınırlı yükseliş

Devletin nihai tüketim harcamaları ise ilk çeyrekteki yüzde 9'luk artışın ardından ikinci çeyrekte de yüzde 7 arttı. Bu harcamalarda altı aylık dönemlere göre artış yüzde 8.1 düzeyinde oluştu. Devlet harcamalarındaki artış mal ve hizmet alımlarından kaynaklandı. Maaş ve ücret ödemeleri ocak-haziran döneminde sabit fiyatlarla sadece yüzde 1.3 artarken, büyük bölümü mal ve hizmet alımlarından oluşan diğer cari harcamalarda yüzde 17.1 artış yaşandı.
Tüketim harcamalarındakine paralel bir seyir, yatırım cephesinde de gözlendi. Büyük bölümü bina inşaatı olmak üzere kamu yatırımlarında rekor artış yaşanırken, özel sektörün yatırımlarındaki artış, ikinci çeyrekte biraz hızlansa da kamuya göre düşük kaldı. Kamunun gayri safi sabit sermaye oluşumu ilk çeyrekteki yüzde 9.1'lik artışın ardından ikinci çeyrekte yüzde 33.9, ilk altı ayda da yüzde 25.1 arttı. Altı ayda kamunun makine teçhizat yatırımlarında yüzde 9, bina inşaatı yatırımlarında yüzde 25.2, bina dışı inşaat yatırımlarında yüzde 32.4 artış gerçekleşti.
Özel sektörün gayri safi sabit sermaye oluşumu ilk çeyrekte yüzde 2.5, ikinci çeyrekte yüzde 6.9, ilk altı ay itibariyle de yüzde 4.9 arttı. Bu kapsamda makine teçhizat yatırımları altı aylık dönemlere göre yüzde 1.5, bina inşaatı yatırımları yüzde 14.6 arttı.

GSYH yüzde 5.3 arttı

Harcamalar yoluyla hesaplanan gayri safi yurt içi hasılaya (GSYH) göre ise ikinci çeyrekte büyüme yüzde 5.3 düzeyinde gerçekleşti. Üretim yöntemiyle hesaplanan GSYH, ikinci çeyrekte cari fiyatlarla yüzde 10.6 artışla 148 milyar 1 milyon YTL, dolar cinsinden yüzde 19.5'lik artışla 110 milyar 189 milyon dolar, sabit fiyatlarla yüzde 5.3 artışla 39.1 milyon YTL düzeyinde gerçekleşti.
Üretim yöntemiyle GSYH, altı aylık dönemde cari fiyatlarla yüzde 14.9 artarak 277 milyar 588 milyon YTL, dolar cinsinden yüzde 16.7 artışla 201 milyar 951 milyon dolar, sabit fiyatlarla ise yüzde 5.3'lük artışla 73.3 milyon YTL oldu.

İlk yarıda milli hasıla
	GSMH	GSYH
Cari fiyatlarla	277.4 milyar YTL	277.6 milyar YTL
Sabit fiyatlarla	72.7 milyon YTL	73.3 milyon YTL
Dolar bazında	201.8 milyar dolar	201.9 milyar YTL

Sanayi üretimi % 3.7 arttı

Sanayi üretimi bu yılın temmuz ayında, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 3.5 artış gösterdi. Yedi aylık ortalamalara göre toplam sanayideki üretim artışı ise geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5.1 oldu. Yedi aylık ortalamalara göre madencilikte yüzde 9.6, imalat sanayiinde yüzde 4.4, elektrik, gaz ve su sektöründe yüzde 9.8'lik üretim artışı yaşandı.
Geçen yılın aynı döneminde toplam sanayi üretimi yüzde 6.3, madencilik sektörü yüzde 8, imalat sanayii yüzde 6, elektrik, gaz ve su sektörü üretimi yüzde 8.8 artmıştı.