Yaman TÖRÜNER Çözüm

Kriz nasıl çıkmıştı?

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), bankaların geçtiğimiz kriz sırasındaki ve bugünkü piyasa hareketlerini açıkladı. Bu ilginç tablo, 2001-2002 krizi sırasında başta devlet bankaları olmak üzere hangi bankaların piyasadan borçlandığını, hangi bankaların piyasaya borç verebildiklerini gösteriyor. Tablolara bir göz atalım:
2002 yılında, piyasadaki paranın ortalama % 87.1'ini iki devlet bankası almış. Bu tarihi bir rekor ve krizi aslında devletin sürüklediğini gösteriyor. Çünkü, faizleri artıranlar devlet bankaları olmuş.
Merkez Bankamız da buna seyirci kalmış. Hal böyle olunca, devlet bankalarının iflas etmeleri gerekirken, çok yüksek faizlerle borçlanmak zorunda kalıp likidite sıkıntısına düşen özel bankalar iflas etmişler.
Devlet bankalarına el konulması gerekirken, bunların açıkları kapatılıp devlet bankaları parayı emdiği için normal faizlerle borç alamayan özel bankalara el konulmuş.
Doğal olarak, maliyet bu kadarla da kalmadı. Siyasi ve sosyal maliyet de buna eklenmeli. Piyasadaki likiditenin neredeyse tümü çılgın faizlerle kamu bankaları tarafından emilmişti.
Merkez Bankası, özel bankaların olmasa bile kamu bankalarının likidite ihtiyacını gidermeliydi.
Bilerek ya da bilmeyerek bu yola gitmedi. Sonuçta, özel bankalar piyasada likidite bulamadılar. Bulduklarını da çok fahiş faizlerle alabildiler.
Oysa, bankalarından para çekiliyordu. Böylece, hangi bankaya el konulacağı bir siyasi tercihle veya IMF baskısıyla yapılabilir hale geldi. Çünkü, aynı durumdaki bazı bankalara el konulmadı.
BDDK raporunda bu gelişmeler de ilk kez açıklanıyor.

Piyasalardan borç alan bankalar ve tüm işlemler içindeki % payları
2002	2006
Halk Bankası	64.8	Tekstil Bankası	27.9
Ziraat Bankası	22.3	Arap Türk Bankası	22.5
Yapı-Kredi	3.5	Turkish Bank	15.1
Oyakbank	2.8	ABN Amro	8.4
Finansbank	1.4	Sınai Kalkınma	6.7

Piyasalara borç veren bankalar ve tüm işlemler içindeki % payları
2002	2006
Akbank	22.2	Vakıflar	39.4
Ziraat Bankası	12.1	Citibank	21.0
İş Bankası	7.5	Takasbank	17.1
Koçbank	6.9	Kalkınma Bankası	9.7
İller Bankası	5.5	Deutsche Bank	2.6

BDDK, son krizin maliyetini de açıkladı (milyar $):
Kamu bankalarının zararları	19.0
Kamu bankalarına destek	2.9
TMSF'ye kamu yardımı	17.3
TMSF'ye özel sektör kaynağı	5.2
Sermaye benzeri kamu desteği	0.1
Özel bank. güçlendirme maliyeti	2.7
İmar bankası	6.4
Toplam	53.6