Gerçekçi idealistler:
Sosyal girişimciler
malphan@milliyet.com.tr
Çiçek çocuklar, daha geniş düşünecek olursak 68 kuşağı dünyayı değiştirebileceğini umuyordu. Ama ne oldu?
Ummakla yetindiler.
Girişimleri oldu mu?
Oldu.
Çatışanlar oldu mu?
Oldu.
Ama yenildiler...
Belki de bunun nedeni fazla büyük düşünmeleriydi.
Sonuçta birçoğu eleştirdikleri sistemin bir parçası oldu, nimetlerinden faydalanır buldu kendini.
Bugün artık kimse ''dünyayı değiştirme'' iddiasında değil. Böyle bir iddiayla ortaya çıkan olursa da ona deli gözüyle bakılıyor.
''Dünyayı değiştirme''nin yerini ''dünyayı kurtarma'', ''körü körüne idealistler''in yerini ise ''gerçekçi idealistler'' aldı.
Fakirliği kafaya takan adam
Geçen hafta Ashoka kuruluşunun Türkiye direktörü Şeyda Taluk ile yemek yedim. Taluk, Ashoka’dan bahsetti biraz.Ashoka, dünyanın önde gelen sosyal girişimcilerini çatısı altında toplayan bir kuruluş. 26 yıl önce, sosyal girişimcilik meselesinin teorsiyenlerinden ABD’li Bill Drayton tarafından kuruldu. Avustralyalı bir anne ve Amerikalı bir babanın çocuğu, tipik bir Manhattan’lı olan Drayton 13 yaşında zenci haklarını savunmaya başladı. Clinton’ın ahbaplarından... Harvard, Yale ve Oxford’da okudu. Uzun yıllar EPA’in (Çevre Koruma Ajansı) ikinci başkanlığını yaptı. Jimmy Carter’la Beyaz Saray’da çalıştı. Atık ticaretiyle ilgili birçok devrim niteliğinde kararın alınmasında etkili oldu.
Gençliğinden beri fakirliği kafaya takan bir adam yani.
Sağlık, insan hakları, yurttaş katılımı, ekonomik gelişme, eğitim öğretim ve çevre Ashoka’nın faaliyet alanları. 62 ülkede sosyal girişimciliği destekleyen kuruluş üç yıl boyunca toplumsal bir sorunun yenilikçi bir biçimde üzerine gideceğine inandığı sosyal girişimcilere maaş veriyor. Amaç mevcut sistemdeki sorunlara çözüm üretmek...
Paranı harcayacak yer mi arıyorsun?
Ashoka’ya Bill Gates, e-bay’in kurucusu Pierre Omidyar, Google’ın kurucusu Sergey Brin, uzaya giden ilk kadın turist Anousheh Ansari gibi insanlar para veriyor. Parayı verenlerden biri de e-bay’in eski CEO’su, George Clooney’nin kankası Jeff Skoll. Skoll’un sosyal girişimciliği destekleyen bir vakfı var. Skoll ''Good Night and Good Luck'', ''Syriana'' ve ''North Country'' gibi bağımsız filmlerin yapımcısı aynı zamanda.Kısacası bu adamların paraları var ve paralarını bu işlere yatırıyorlar.
Peki herkes akıllı da bu adamlar salak mı? Bu işten para kazanmıyorlar. Bunu bilmiyorlar mı? Biliyorlar. Ama dünyanın daha iyi bir yer olması için işin ucundan tutuyorlar.
Türkiye’de Ashoka tarafından bugüne kadar 23 sosyal girişimci seçildi.
Bu mudur?
Yenilikçi bir fikri olan 100 kişi yok mu?
Hayatının üç yılını bu işe adayacak birkaç düzine adam yok mu? Yazık.
Bu ülkenin zengin sanatçıları nerede?
Hollywood’un sisteminin küçük sinemacıları barındırmadığına kanaat getiren Robert Redford düşündü taşındı ve bir gün Sundance Film Enstitüsü ve ardından da Festivali’ni kurdu. Sundance’i yıllarca cebinden finanse etti. Projesi başarılı oldu ve bağımsız film endüstrisi patladı. Artık farklı bakış açıları bu filmlerde seyirciyle buluşuyor, farklı renkler ekrana yansıyor, farklı sesler kendini duyurabiliyor.
Robert De Niro keza, Tribeca Film Festivali’ni kurdu.
Forbes dergisinin ''İlk 100''vari meşhur listeleri vardır ya... Kriter paradır hep tabii.
Bir yıl önce Vanity Fair dergisi ''Dünyanın İlk 100''ü listesi yaptı. Kriter bu zenginlerin paralarını nerelere harcadığı idi. Oprah Winfrey vardı listede mesela...
Winfrey sadece Katrina Kasırgası kurbanlarına 48 milyon dolar bağışladı. Onun dışında Oprah’s Angel Network adlı girişimiyle Afrika’da kadınlara çok ciddi sağlık yardımı yapıyor.
Bizim ünlüler ise engelliler, çocuklar yararına birkaç konser veriyor.
Tuğba Özay gibileri yıllarca bir ilkokul yaptıracağından söz ediyor...
Yapsınlar, bunları yapsınlar...
Ama paraya para demeyen ünlülerimiz ne yapıyor?
Üç-beş yoksul çocuk okutuyorlardır, eşe dosta bakıyorlardır muhakkak. Ondan bahsetmiyorum.
Bayrağı taşımaktan bahsediyorum.
Aklıma sosyal girişimci olarak bir tek Müjdat Gezen geliyor.
Gezen bir okul yaptırdı, öğrencilerine bıraktı orayı. Okuldan tek kuruş girmiyor cebine. Bir de Yeşilçam’ın eski oyuncularına yurt yaptı ve bunu haber bile yaptırtmıyor. Bu bir reklam ya da hava atma meselesi değil onun için.
Kimse ağlamasın. Eminim bu ülkede rahat rahat bir milyon dolarını bir sosyal girişim mevzusuna yatırabilecek onlarca sanatçı vardır.
Onlar nerede?
