Güngör URAS Olayların içinden

Her çıkışın bugüne kadar bir inişi oldu (Bundan sonra da olur mu? Kimse bilemez!)

Türk lirası bundan önceki yıllarda da değer kazandı. Belli bir noktaya kadar çıktı... Ama o noktada gücü kesildi. Ve de hızla düştü.
Biz bugünlere Türk lirasının inişi çıkışıyla geldik. Türk lirasının değerinin çıkışı ve inişi (basit anlatımıyla, dolar fiyatının olması gereken çizginin altında mı, üstünde mi olduğu) Merkez Bankası tarafından izlenir.
Merkez Bankası'nın bulguları "Reel Döviz Kuru Endeksi" adı verilen bir gösterge haline getirilir ve yayımlanır.
Merkez Bankası'nın reel döviz kuru endeksi hesabında, 1995 yılı ortalama döviz kuruna göre Türk lirasının değeri 100 kabul edilerek, daha sonraki yıllarda piyasadaki ortalama döviz fiyatına göre Türk lirasının değerinin ne olduğu hesaplanmaktadır.

Önemli olan kurun gerçekçiliği
Endeks sayısı 100'ün üzerinde ise, dolar ucuzlamış, Türk lirası değerlenmiştir. Endeks sayısı 100'ün altına indiğinde dolar fiyatı artmış, Türk lirası değer kaybetmiştir. Endeks sayısı 100'ün ne kadar üzerinde ise, dolar o kadar ucuz demektir.
1995 yılı ortalama değeri 100 olan Türk lirasının değeri aradaki dönemde çıktı ve indi. Eylül ayında 178.9 oldu.
1980 yılından bu yana yıllık endeks rakamları izlendiğinde, Türk lirasının değerindeki tırmanışın bir noktada durduğu, o noktadan sonra Türk lirası hızla düşerken dolar fiyatının hızlı yükseldiği ve ekonominin genelde bir "sarsıntı" (isterseniz kriz diyelim) geçirdiği görülüyor.
Sarsıntı (sonunda YTL değer kaybediyor, dolar fiyatı artıyor ama, bizde hükümetler ucuz dolar, ucuz ithalat) politikasını pek sevdiklerinden bir süre sonra Türk lirası gene değer kazanmaya başlıyor. Çıkıyor... Çıkıyor... Sonra... Aynı hikâye, aynı film.

Tahmin etmek imkânsız
Bu çıkış ve inişlerde de ekonominin, üreticinin, tüketicinin başı dönüyor. Cebi boşalıyor.
1980 yılında endeksin yükselmesi sonucunda 24 Ocak kararlarının geldiğini, 1985 krizinin sonuçlarını, 1994 yılı 5 Nisan'ında doların yükselişini, 2001 yılı 21 Şubat'ında çömleğin patlamasını Merkez Bankası'nın yayımladığı Reel Döviz Kuru Endeksi açık şekilde gösteriyor. Ama geçmişe dönük olarak gösteriyor. Geçmişin rakamlarına bakarak bundan sonra ne zaman neyin olacağını tahmin etmek imkânsız.
1980 yılında endeks 145.8'e tırmandıktan sonra Türk lirasının aşırı değerini koruyamadığı ve devalüasyonun zorunlu hale geldiği, 1993'te 122.9'a tırmanan endeksin, döviz fiyatının sıçramasıyla 1994 yılında 92.5'e gerilediği, 2000 yılında 148.9'a tırmanan endeksin, döviz fiyatındaki artış sonucu 2001 yılında nasıl 112.5'e indiği bu yazıyla birlikte yayımlanan tablo ve grafikte açıklıkla görülüyor.
Şimdi merak edilen, Türk lirasının 2002 yılından bu yana devam eden değer artışının nerede ve nasıl duracağı?
Bunu da kimse bilmiyor.

Aylık ortalama reel kur endeksi (1995=100)
Yıllar	Endeks
1980	145.8
1981	144.6
1982	132.7
1983	128.0
1984	121.2
1985	122.2
1986	100.9
1987	92.2
1988	91.0
1989	96.8
1990	111.9
1991	114.5
1992	109.9
1993	122.9
1994	92.5
1995	100.0
1996	102.7
1997	109.4
1998	118.5
1999	123.1
2000	148.9
2001	112.5
2002	125.3
2003	136.5
2004	143.5
2005	160.0
2006	160.6
2007 (*)	171.9