'Devlet sırrı'na güvence

AKP'nin anayasa taslağında 'devlet sırrı' alanını genişletecek yasa düzenlemelerine kapı açılması ifade özgürlüğünü sınırlandıracağı gerekçesiyle basın örgütlerince eleştiriliyor

DERYA SAZAK

Anayasa taslağıyla ilgili tartışmalar sürerken, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti (TGC) taslağın basını ilgilendiren maddelerini masaya yatırdı.
TGC Başkanı Orhan Erinç, özgür gazeteciliğin yapılabilmesi için önkoşulun demokrasi olduğunu vurguladı.
Taslaktaki "devlet sırrı" kavramı ise yeni bir sınırlandırmaya kapı açıyor.
Prof. İbrahim Kaboğlu'na göre ifade özgürlüğünü düzenleyen 26. maddenin 3. fıkrası "devlet sırrı" gerekçesiyle düşünce özgürlüğünü sınırlandırabiliyor. Yasalara devlet sırrı alanını genişletme olanağı tanıyor. Böylece "meslek sırrı" koruma altından çıkarılmış oluyor, ancak "devlet sırrı"na güvence getiriliyor.
Son dönemde mahkemelerin Hrant Dink davası ve benzeri soruşturmalarda aldığı "gizlilik" kararları dikkate alındığında, uygulamada AKP'nin anayasa taslağındaki yaklaşımından güç alan yeni sorunlarla karşılaşılabilir.

'Sübjektif yaklaşım'

Milliyet Okur Temsilcisi'ne AKP taslağındaki basınla ilgili düzenlemeyi değerlendiren TGC Başkanı Orhan Erinç'in altını çizdiği farklılıklar şöyle:
"Yapılan tek değişiklik anayasanın 28'inci maddesinde yer alan gizli bilgi kavramının çıkarılması, devlet sırrı kavramının tek başına kalmasıyla ilgili.
Basın Yasası'yla kimi önemli değişiklikler yapıldı. Söz konusu değişikliklerden biri de suç kanıtı olması halinde gazete, dergi, roman gibi yayınlardan ancak üç adedine Cumhuriyet Savcılığı'nca ya da kolluk kuvvetlerince el konulabileceğine ilişkin. Ama anayasaya baktığımız zaman bu toplamanın genel hükümlere tabii olacağı yolunda bir kural var.
Bu yapılmış olan iyileştirmenin geri alınması anlamını taşıdığı için bizce önem taşıyor. Her suçun işlendiğinin iddiası karşısında gerçekleştirilecek bir kural durumuna geliyor.
Basın Yasası'nın 3. ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 10. maddesi hukukumuza kazandırıldı ama taslakta görüyoruz ki ailenin korunması başlıklı bir sınırlama maddesi daha öngörülmüş.
Bu madde de ilk bakışta sübjektif bir yaklaşım olarak ortaya çıkıyor. Yayınlarla ilgili görüş aynı ama radyo ve televizyonlar üvey evlat muamelesi görecek.

'Güvence getirilmemiş'

Yazılı yayın araçları için bilindiği gibi matbaaların çalışmaktan alıkonulamayacağına dair hükümler var, taslakta da bu var.
Ancak radyo ve televizyonlar için böyle bir güvence getirilmemiş. İnternet gazeteciliği doğrultusunda yer almamış."

Yeni sınırlamalar

AKP taslağına alternatif Anayasa önerisi hazırlayan sivil toplum heyetinden Prof. İbrahim Kaboğlu da şu değerlendirmeyi yaptı:
"Hak ve özgürlükler konusunda, Türkiye Barolar Birliği'nin 'Anayasa Önerisi', yeni bir sistematik öngörmüştü. Kişi özgürlükleri ve siyasal haklar; iktisadi, sosyal ve kültürel haklar ve özgürlükler; çevre, barış ve gelişme hakları.
AKP taslağında ise, 1982'nin sistematiğinden vazgeçilememiş: kişinin hakları ve hürriyetleri; sosyal ve ekonomik haklar; siyasal haklar ve ödevler.
Kişinin hakları ve hürriyetleri konusunda; AKP metninde, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi (İHAS) ölçütlerini aktarma çabası var. Fakat 1982'nin çizdiği çerçevenin ötesine geçmek bir yana, bu metinde sonradan yapılan değişikliklerin gerisine bile düşülmüş.
Bir örnek: TBB metni, ifade özgürlüğünün sınırlanması konusunda şu genel ilkeyle yetinmişti: "savaş propagandası, ayrımcılık, düşmanlık, şiddete yol açan ulusal, ırkçı ya da dinsel nefret savunuculuğunun önlenmesi amacıyla" sınırlanma (m. 27).

1982'ye benziyor

AKP Anayasası Önerisi'nde ise,yeni sınırlamalar var:
1- Radyo, sinema veya benzeri yollarla yapılan yayınların izin sistemine bağlanabilmesi,
2- Milli güvenliğin, kamu düzeninin, genel sağlığın, genel ahlakın, başkalarının şöhret veya haklarının, özel veya aile hayatının korunması, suçların önlenmesi, devlet sırrı olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması,
3- İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'nde (İHAS) 'yayın' değil, 'işletme' izni söz konusu. Oysa, ilki parasal, ikincisi ise düşünsel kavramlar. Üstelik, 'devlet sırrı' ölçütü İHAS'ta yok.
AKP metni, esinlenildiği iddia edilen TBB Anayasa Önerisi'nden çok, 1982'ye benziyor.

okur@milliyet.com.tr
dsazak@milliyet.com.tr

Tel: 0212 505 62 03
Faks: 0212 505 68 09
Doğan Medya Center, Bağcılar 34204 İstanbul