AB muradına erdi

Lizbon'da bir araya gelen 27 ülkenin liderleri referandumlarla reddedilen Avrupa Anayasası'nın yerini alacak 'Reform Antlaşması' belgesi üzerinde uzlaşarak 2 yıldır süren belirsizlik ortamını sona erdirdi

Güven Özalp

Lizbon'da bir araya gelen Avrupa Birliği (AB) devlet ve hükümet başkanları, 27 üyeli blokun daha iyi işlemesine olanak sağlayacak reform antlaşması üzerinde uzlaştılar. "Lizbon Antlaşması", halen yürürlükte olan Nice Antlaşaması'nın yerini alacak ve AB'nin kurumsal işleyişinin temel belgesi olacak. Yaklaşık 250 sayfalık belge konusundaki uzlaşıyı, uzun süredir patlatma fırsatı bulamadıkları şampanyalar eşliğinde kutlayan liderler, 2005'te "Avrupa Anayasası"nın Fransa ve Hollanda'daki referandumlarda reddedilmesinin yarattığı belirsizlik ortamını da geride bırakmış oldular.
AB Dönem Başkanı Portekiz'in Başbakanı Jose Socrates, yedi saatlik yoğun bir tartışma maratonunun ardından Birlik tarihinin en önemli krizlerinden birinin sonlanmasını sağlayan uzlaşıyı, "Avrupa kurumsal krizden çıktı, geleceğin zorluklarıyla mücadeleye hazır" sözleriyle değerlendirdi.
Küçük ülkelerin söz hakkını belirgin ölçüde artıran ve AB'nin bir çok alanda daha hızlı bir şekilde hareket etmesini sağlayacak olan Lizbon Antlaşması, her ne kadar "Avrupa çıkarlarının ulusal çıkarların önüne geçtiği" bir belge olarak nitelense de her üye son ana kadar kendi çıkarları için mücadele etti.

Antlaşma ne getiriyor?

AB liderlerinin üzerinde anlaştıkları antlaşma metninin öne çıkan unsurları şunlar:

Antlaşma "anayasa" niteliği taşımıyor. Devlet çağrışımı yaratacak isim, bayrak, marş gibi unsurlar metinde yer almıyor.

Altı ayda bir değişen dönem başkanlığı sisteminin yerini iki buçuk yıllığına seçilecek ve görev süresi bir kez uzatılabilecek "AB Başkanı" alıyor.

Dış politika alanında AB'nin sesi olacak bir Dış Politika Yüksek Temsilcisi makamı oluşturuluyor. Bu kişi aynı zamanda AB Komisyonu Başkan Yardımcısı statüsüne sahip olacak.

Metinde, NATO benzeri bir uygulamayla "dayanışma ilkesi" devreye sokuluyor. İlke, terörist saldırılar ve doğal afetler için de geçerli olacak. Terörist saldırılar konusunda da benzer nitelikte bir dayanışma ilkesi devreye sokuluyor.

Mevcut oy sistemi 2014'e dek korunacak. 2017'ye kadar geçiş süresi verilecek olan sistemde yeni yöntem çifte çoğunluk olacak. Karar almak için üye ülkelerin yüzde 55'inin onayı ve bu ülkelerin AB nüfusunun yüzde 65'ini temsil etmeleri gerekecek.

Ulusal veto yetkisi dışişleri, savunma, mali konular, sosyal güvenlik ve kültür alanlarında korunacak.

2014'ten itibaren AB Komisyonu küçülecek, üyeleri rotasyonla seçilecek.

Kopenhag kriterlerine dolaylı atıf metinde yer alıyor.

Temel Haklar Şartı, İngiltere ve Polonya dışındaki ülkeler için tümüyle bağlayıcı nitelik kazanacak.

AB, kurum olarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (AİHS) taraf olacak.

Takvim çabuk işleyecek

2005'te Fransa ve Hollanda'da düzenlenen referandumlarda "Avrupa Anayasası"nın reddedilmesiyle karmaşık bir sorun haline gelen süreçte yeni takvim son derece hızlı bir şekilde işleyecek. Takvim şöyle:
13 Aralık 2007: Avrupa Birliği devlet ve hükümet başkanları Lizbon'da bir araya gelerek belgeye imza atacaklar.
2008: Üye ülkeler kendi yasaları doğrultusunda belgeyi onay sürecinden geçirecekler. Genel tercih parlamento onayı şeklinde belirginleşse de İrlanda, anayasası gereği belgeyi referanduma götürecek.
1 Ocak 2009: Onay sürecinin tamamlanması halinde Lizbon Antlaşması yürürlüğe girecek. Yeni oy sistemi gibi bazı maddeler, itiraz olmaması halinde 2014'ten itibaren uygulanacak.



'AKİL ADAMLAR'

Sarkozy Türkiye'yi bekletecek

GÜVEN ÖZALP Brüksel

Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy, Lizbon Zirvesi'nde, Türkiye'yle aralık ayına kadar yeni müzakere başlığı açılmayacağını söyledi. Sarkozy, bu karara gerekçe olarak ise Türkiye'nin üyelik sürecini tartışmaya açmak için önerdiği Akil Adamlar Komitesi'nin oluşturulmasının aralık zirvesine kalmasını gösterdi.
Sarkozy'nin fikrine sıcak bakmayan AB Dönem Başkanı Portekiz'in Başbakanı Jose Socrates, komitenin kuruluşu ve görev tanımıyla ilgili tartışmanın aralıktaki zirvede yapılacağını söyledi. Sarkozy de Socrates'e yanıt olarak, "Bu şartlar altında kasımda Türkiye'yle yeni müzakere başlıkları açılmayacak, her şey aralığa kaldı" dedi. Sarkozy, bu komitenin kurulmasıyla müzakere sürecinin normal bir şekilde seyretmesini aynı "paket" içinde görüyor.
AB'de, komite fikrinden rahatsız olan ülkelerin sayısı hiç de az değil. Sarkozy'nin "yeni icadı", zirve sırasında da oldukça eleştirildi. İsveç Başbakanı Fredrik Reinfeldt, AB'nin Türkiye'ye karşı yükümlülükleri olduğunu hatırlatarak, bu grubun bahane olarak kullanılmasından kaygı duyduğunu dile getirdi. AB Komisyonu'nun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Olli Rehn de komitenin işlevselliği konusunda şüphelere sahip. Rehn, "Bu komitenin sağlayacağı katkı konusunda ikna olmuş değilim" dedi.