En yeni kolesterol hesaplaması
Total, iyi, kötü derken kolesterol seviyesiyle ilgili yeni bir kavram tıp dünyasının son hedefi oldu; Non-HDLAyşegül Aydoğan Atakan
Kan yağları ve kolesterol seviyeleriyle ilgili bildiğimiz pek çok bilgi her geçen gün biraz daha değişiyor. Yeni kavramlarla tanışırken, kriterler biraz daha acımasızlaşıyor.
Kötü kolesterol LDL, iyi kolesterol HDL kavramları daha henüz yerleşmişken ve total kolesterol artık bir anlam ifade etmezken şimdi de ''Non - HDL'' yani HDL kolesterolün hariç tutulduğu, HDL’nin bulunmadığı kolesterol hesaplaması hayatımıza girdi.
İstanbul Cerrahi Hastanesi Kardiyoloğu Dr. Aydın Aksoy, Non - HDL kavramı ve bu anlayışın neler getirdiğiyle ilgili sorularımızı yanıtladı.
Kolesterol değerleriyle ilgili son olarak hangi bilgiler değişti?
Kolesterol seviyesiyle ilgili bilgiler artık eskiden olduğu gibi değil. Eskiden bir tek total kolesterol seviyesine bakılırken ve 270’e kadar olan kolesterol değerleri normal kabul edilirken şimdi total kolesterol tek başına dikkate bile alınmıyor. Daha sonraları 250’lere ve 220’lere çekilen değerlerden sonra total kolesterol kavramı sona erdi.
Peki güncel yaklaşım nedir kolesterol değerleriyle ilgili?
LDL kolesterol seviyesi, yeni tedavi rehberlerindeki son verilere göre 190’ın üzerindeyse yaş ne olursa olsun ilaca başlanması gerektiği, yine 160 - 190 arasında bir risk faktörü varsa ve 130 - 160 arasında da iki risk faktörü varsa ilaç başlanması yönünde. Ama artık LDL kolesterol de sorgulanıyor tıpkı total kolesterolde olduğu gibi. Yine trigliseritler 10 yıl önce hiç kaale alınmazken ve trigliserit seviyesi açlıkla bakılan bir şeyken şimdi gün içinde tokluk gliserit seviyesi de sorgulanıyor. Tokken trigiliserit seviyesi çok yüksekse bu da zarar veriyor olabilir, deniyor. O nedenle şöyle bir kavram geliştirildi; Non - HDL kolesterol.
Non - HDL kolesterol nedir?
Total kolesterolden HDL (iyi) kolesterolü çıkarıyorsunuz, geriye kalanın hepsi zararlı sayılıyor. Eskiden total kolesterolün içinde LDL, HDL, VLDL var deniyordu. Şimdi onların hepsi bitti. Şimdi hedef bu oldu, non HDL kolesterolü aşağıya çekmek lazım.
Total kolesterol = HDL + LDL değildir. Herkes öyle biliyor. Total kolesterol 10’sa LDL 8, HDL 2’dir diye düşünülüyor ama böyle değil. Total kolesterolün içinde bir aç tane bölüm var. Mesela VLDL bize trigliserit seviyesini gösterir. Trigliseriti ayrıca ölçmenize gerek yoktur. Bir de apolipoprotein B diye bir grubu var. Onların hepsi zararlı. Onun için bir tek HDL iyi, total kolesterolden HDL’yi çıkarın geriye kalanlara da Non - HDL (HDL olmayan - bulunmayan kolesteroller) deyin dendi.
Bu ne anlama geliyor? Tedavide neler değişecek?
Artık bir süredir total kolesterolü hedef almıyoruz. Yeni kavram Non - HDL oldu. HDL olmayan kolesterollerin hepsine birden yönelik tedavi yapmamız lazım. Eskisi gibi sadece statin grubu ilaçlardan ziyade, VLDL de yüksekse trigliserit düşürücü ilaçlar vermek lazım. En önemlisi, statin grubunun yanına omega 3 eklediğinizde kesinlikle çok daha olumlu bir etki elde ediyorsunuz. Biliyorsunuz omega 3 balık yağı, bir ya€ asidi. Balıkta çok fazla var ama çok fazla balık yiyerek de alamazsınız. Ama statinlerin yanına günlük bir kapsül eklediğinizde Non - HDL kolesterol seviyesinde fazladan bir yüzde 25 düşme sağlıyor. Dolayısıyla omega 3’ün statin grubunun yanına eklenmesi artık resmen belgelenmiş durumda.
Peki Non - HDL oranı ne olmalı?
Uluslararası tedavi kılavuzlarında hedef hep LDL’ye odaklandığı için sağlıklı bir bireyin LDL’sinin 100 civarında olması gerektiği söyleniyordu. Hiç kalp hastalığına yakalanmamış biri için 100 - 128 aralığında olması kabul edilebilir görülüyor. Bir kere kalp hastalığına yakalandıysa 70 ve hatta onun da altında olması lazım deniyor, yine diyabeti vs varsa kesinlikle 70’in altı öneriliyordu.
Non HDL ortaya çıktıktan sonra ise denilen şu; LDL’nizi bilin. Örneğin 140. Bunun üzerine 30 ilave edin. LDL’niz 140 çıkmışsa 170’miş gibi başlayın. Örneğin bir hasta geldi bana ve LDL’sini 70’e çekmem lazım. Ama bakıyorum 130 çıkıyor. Onu 130 olarak değil de 160 olarak kabul edin deniyor.
Tabii şunu da yapabilirlerdi hedeflerinizi 30 miligram daha aşağıya çekin diyebilirlerdi.
HDL’nin önemi azalıyor mu bu durumda?
HDL’yi çok fazla değiştiremiyoruz. Ama 200’lerde olan bir LDL’yi 70’e çekmek mümkün. Elimizdeki ilaçlarla LDL’yle çok fazla oynayabiliyoruz. Ama HDL’de en fazla oynayabileceğimiz oran yüzde 10 - 15 civarında. Biraz ilaçlarla, biraz egzersizle yapabiliyoruz bunu. Dolayısıyla 40 olan HDL’yi en fazla 44 - 45 yapabiliyoruz. 40 olan HDL’yi hiç bir zaman 70’e çıkaramazsınız. O nedenle değiştirebileceğiniz olan, zararlı olanıdır diye sürekli vurguluyoruz.
HDL’yi nasıl yükseltiriz diye birçok çalışma yapıyoruz ama şu ana kadar çok ciddi bir sonuç elde edilmiş değil.
Bu durum ilaç kullanmak için önerilen değerleri de değiştiriyor o zaman...
Tabii. O skalaya bakınca eğer LDL’niz 170’se 160 - 190 aralığına giriyorsunuz. Normalde bir risk faktörü varsa ilaç başlamanız gerekirken, 170’in üzerine 30 ekleyince 200’e çıkıyorsunuz ve risk faktörü olsun olmasın otomatikman ilaca başlamanız gerekiyor.
