|
 |
|
|
Dağlarla derelerin aşkı
Buyur ola Anadolu'nun ta güneydoğu dibinde düğümlenmiş Hakkari'yi yeniden hatırlama testusuna bu hafta
Yazar İhsan Çölemerikli'nin "Hakkari Suretleri" adlı kitabında "Komşu halklar onu 'Zap' adıyla tanırlar. Oysa adı 'za'dan bozulmuş 'ze'dir... Sözcük olarak 'doğan' anlamıma geliyordu. Zagrosluların kalbinde doğan iki akarsuya verilmişti bu isim. Biri diğerinden daha uzundu... Bu nedenle ona 'Büyük Zap' veya 'Hakkarililer Zapı' deniliyordu" dediği Zap Suyu, Yüksekova'nın derelerini topladıktan sonra Hakkari şehrinin yakınından geçer. Toroslar'ın devamı olan haşin Hakkari Dağları'nı çok dar ve derin boğazlarla yararak aşar. Çukurca ilçesinde ülkemizi terk eder ve Musul'a yakın bir noktada Dicle'ye kavuşur. Bu doğuş ve terk ediş yıllar öncesinin anılarını uyandırıyor.
Hakkari'ye 1970'te bir yaz günü İller Bankası'nın şehirci mimarı olarak çok kısa süreli bir görev icabı gitmiştim. Çantamdaki notlarda alaca renkli Hakkari: Urartular... Persler... Sümerler... Asuriler... Süryaniler... Nasturiler... Beyler... Paşalar... Aşiretler... Ermeniler... Kürtler... Türkler... Belediye görevlisi, "İller Punkasinin cipinin kontak anahtarisini" getiriyor. Unutamadığım ikide bir etraftan seslenme: "Buyur begim bir çay iç." Kaybolmayan görüntü: Dağlar ve dereler... Ve beni götürüp gösterdikleri bir asma köprüde sallanıyor hatıralarım. "Şavata'dan Hakkari'ye yol bilmezem gurban olam, çaresi ne, hooy babooov?" haykırışına devrimci gençler yanıt vermişler. Zap Suyu'na köprü inşa kurup köylüye armağan etmişler.
Hakkari deyince dağlarla akarsuların aşkını hatırlıyorum. Çok derin vadiler ve dereler... Vadilere doluşup başka yerlere kaçışıyorlar sanki... İzlerini bırakmayı da ihmal etmiyorlar ki sevgilileri onları takip edebilsin... Ne var ki sevgilinin eli ayağı bağlı... Ne de olsa o bir dağ... Takip edemiyor... Suyun tabiatı değil zira beklemek... Buyur ola Anadolu'nun ta güneydoğu dibinde düğümlenmiş Hakkari'yi yeniden hatırlama testusuna...
1- "Çoçuğ ağliir, çoçuğ öliir, geçit vermiy Zap Suyu / Parasizo, / Çaresizo / Ben halsizo, ben dilsizo, şeher uzah, yolsizo / Bu ne haldır, bu ne iştir hooy babooov !.." Bu dizeler 1968'te yazılan ve 1973'te Selda Bağcan tarafından şarkı haline getirilen "Anayaso" adlı şiirden. Şairi kim?
a. Mihri Belli b. Şemsi Belli
c. Ferhat Göçer d. Can Yücel
2- 1968'de birinci İstanbul Boğaz Köprüsü projesine karşı çıkan bir grup üniversite öğrencisi Hakkari'ye giderek geçit vermeyen Zap Suyu üzerine bir asma köprü inşa etmek için kampanya başlatırlar: "Boğaz'a değil Zap'a köprü". Milliyet gazetesi başyazarı Abdi İpekçi'nin desteğiyle toplanan parayla köprü 1969'da bitirilir. 1968 kuşağının sembolü haline gelen bu asma köprüye halk tarafından ne ad verilir?
a. Gençlik Köprüsü
b. Deniz Gezmiş Köprüsü
c. Devrimci Gençlik Köprüsü
d. Hepsi
3- Yönetmen Erden Kıral tarafından çekilen filmi 1984 Berlin Film Festivali'nde dört ödül birden alan "Hakkari'de Bir Mevsim" adlı büyüleyici romanın yazarı kimdi?
a. Ferit Edgü
b. Yakup Kadri Karaosmanoğlu
c. Şükrü Gümüş
d. Melih Cevdet Anday
4- 12 Eylül darbesinden sonra Hakkari'ye sürgün edilen ve orada yedi yıl yaşayan bir kütüphane memuruyla ilgili filmin adı neydi?
a. Vizontele
b. Vizontele Tuuba
c. Organize İşler
d. Hiçbiri
5- Hakkari'nin belalarından "beyaz tehlike" nedir?
a. Narkotik kaçakçılığı
b. Batı devletlerinin müdahalesi
c. Çığ
d. Hepsi
6- Hakkari, Cumhuriyet öncesinde Van vilayetinin bir sancağı olarak Musul vilayetinin kuzeyinde yer alıyordu. Lozan Antlaşması'ndan sonra, "antlaşılamamış" Musul petrolleri ve 36'ncı paralel meselesinin halli için toplanan Haliç Konferansı'nda İngilizler, Musul'u ele geçirmek için önce Hakkari'yi talep etmişlerdi. Sonunda ne oldu?
a. 1925 Şubat'ındaki Şeyh Sait isyanı, Türkiye'yi ve tezlerini zayıflattı
b. Hakkari'yi vermedik ama sonunda Musul, İngiliz mandasına girdi
c. Türkiye'ye ise 25 yıl boyunca Musul petrolünün yüzde 10'u vaat edilmişti, ancak daha sonra Türk hükümeti 500 bin İngiliz lirası karşılığı hakkından feragat etti
d. Hepsi
7- Aşağıdaki ünlülerden hangisi Hakkari'de doğmuştu?
a. Çelik Gülersoy
b. Gülen Kıpçak
c. Yılmaz Erdoğan
d. Hepsi
8- Hakkari'de 4 bin metreyi aşkın yüksekliğiyle Türkiye'nin ikinci en yüksek noktası olan Reşko Tepesi'nin bulunduğu Cilo Dağları'nın diğer adı hangisi?
a. Kandil Dağı
b. Mor Dağ
c. Kara Dağ
d. Buzul Dağı
9- Çölemerik nedir?
a. Hakkari balının adı
b. Hakkari bölgesine özgü ters lale
c. Hakkari il merkezi Hakkari şehrinin eski adı
d. Hiçbiri
10- Zap Suyu yazılı tarihte adı ilk geçenlerden. 25 yüzyıl önce Ksenophon aşmakta güçlük çektiği bu nehrin adını Zapatas olarak vermiş. Eserin adını aşağıdakiler arasından kestirebilecek misiniz? İpucu: Anabasis.
a. Yüz Bin Yıllık Yalnızlık
b. On Binlerin Ricatı
c. Dönüşü Olmayan Nehir
d. Sonsuza Uzanan Köprü
Yanıtlar: 1) b, 2) d, 3) a, 4) b, 5) c, 6) d, 7) d, 8) d, 9) c, 10) b.
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sitene Ekle
İletişim Kurumsal
Blog
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
