Meral TAMER

İşsiz kalan araştırmacı gazeteci

Amerika'da yayınlanan haftalık US News and World Report dergisi, 1980'lerin ortalarında gazetecilikte yeni bir çığır açmaya soyunmuştu. Yapılmak istenen şuydu: Haberleri daha ayrıntılı veren televizyonlara karşı, olayları derinlemesine araştırmak ve hikâyeleri kapsamlı biçimde okurlara aktarmak...
Dergide bu hedefe uygun olarak "araştırmacı ve soruşturmacı gazatecilik servisi" de açıldı ve başına David Kaplan getirildi.
Kaplan, US News and World Report'ta çalıştığı yıllar boyunca istihbarat örgütleriyle, terör örgütleriyle ilgili çok ayrıntılı, derin araştırmalar yaptı. Son dönemlerde cihat örgütleri ve arkasındaki Suudi finansmanını araştırdı; bu konuda büyük haberlere imza attı. Son kitabı Yakuza'da, Tokyo'daki bir metro istasyonuna zehirli bomba koyarak çok sayıda insanın hayatını kaybetmesine neden olan Japon mafyasının üzerindeki örtüyü kaldırdı.

Araştırmaya para yok!
Kaplan, Irak savaşıyla ilgili araştırmaları için yaz aylarında İstanbul'a gelmişti. İstanbul'dayken Basın Enstitüsü Derneği Başkanı Ferai Tınç ve Prof. Dr. Haluk Şahin'le de görüştü ve "Türkiye'de ve dünyada araştırmacı gazeteciliğin sorunları ve geleceği" konulu bir konferansın kasımda düzenlenmesi için mutabık kaldılar.
Ne var ki Kaplan, Amerika'ya döndükten 1 ay kadar sonra US News and World Report dergisinin araştırmacı gazetecilik servisi kapatıldı ve Dünya Araştırmacı Gazeteciler Vakfı Başkanı görevini de yürüten Kaplan'ın işine son verildi.

Basın Müzesi'nde...
Bilgi Üniversitesi'nde düzenlenecek konferans için İstanbul'a gelen Kaplan, şu an işsiz. Önceki sabah Çemberlitaş'taki Basın Müzesi'nde Kaplan'la bir araya geldik. Prof. Şahin'in yönettiği toplantıdan benim çıkardığım sonuç şu:
Amerika'da araştırmacı gazetecilikte bir kriz var. Büyük gazeteler de araştırma servislerini kapatıyor; bu nedenle başka yerde iş bulma şansı da pek yok. Güvenlik ve adliye muhabirlerine de artık fazla ihtiyaç duyulmuyor olmalı ki, onlar da işlerini kaybediyorlar.
Bu gelişmeler üzerine Amerika'da bazı zengin aileler çeşitli vakıflar kuruyorlar ve işten atılan gazetecilere bu vakfın çatısı altında çalışma ve haberlerini internette ya da başka araçlarla yayınlama imkânı tanıyorlar. Amerika'da yapılan bağışlar vergiden tümüyle düşüldüğü için, bu tür bir alışkanlık var, ancak Kaplan'a göre bütçeler sınırlı; ciddi bir iş çıkarmak için yeterli değil.
Müzenin duvarlarında asılı gazeteci portrelerinin tanıklığında Kaplan'ı dinlerken, Türk basınının araştırmacı gazetecilikte Batılı ülkelerden hiçbir eksiği olmadığını fark ettim. Rahmetli Uğur Mumcu başta olmak üzere başarılı gazetecilik açısından da, son dönemde olduğu gibi başarılı gazetecilerin seslerinin kısılması açısından da...
Haluk Şahin hatırlattı: Türkiye'de öldürülen bütün gazetecilerin fotoğraflarının tarih sırasına göre asılı durduğu yan odada Hasan Fehmi ve Ahmet Samim'den sonra 1911'de öldürülen Zeki Bey, araştırmacı gazeteciliği hayatıyla ödeyen ilk gazetecimiz. İttihatçı Maliye Nazırı Cavit Bey hakkında önemli yolsuzluk belgelerini ele geçirip, çıkardığı Şehrar adlı gazetede bunları yayımlayınca, Bakırköy'de Çerkez Ahmet ve Mustafa Nazım Bey tarafından öldürülmüş.

mtamer@milliyet.com.tr