'Etik kurulda din adamı'na eleştiri

Milliyet'te 27 Aralık'ta yayımlanan, ilaç denetimi üzerine çalışan 'etik kurullar'la ilgili haberde adı geçen Prof. Berna Arda'nın, telefonda alınan bilgilere itirazı var

DERYA SAZAK

Sağlık Bakanlığı 'etik kurulda din adamı' tartışmasıyla gündeme gelince, Milliyet 27 Aralık tarihli sayısında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Deontoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Berna Arda'nın konuya ilişkin görüşlerine yer verdi.
Ankara Büro muhabirimiz Mithat Yurdakul imzalı haberde Prof. Arda, bakanlığın bu konuyu gündemine almasında tıp etiği konusunda çok sayıda sorun olduğunu belirterek eleştiriyor.
Prof. Arda, ilaç denetimi üzerine çalışan etik kurullarda din adamına ihtiyaç olmadığını ama hastanelerde oluşturulacak etik kurulda din adamının olabileceğini, daha önce düşünülen 'hastanede imam' uygulamasından da ölümü çağrıştırdığı için vazgeçildiğini hatırlatıyor.
Haberde Prof. Arda'nın şu sözlerine yer veriliyor:
"İlaç araştırmalarıyla ilgili 'bunlar eksik' diyen ve araştırmayı denetleyen bir din adamına ihtiyaç yok. Sağlık Bakanlığı'nın 'din adamı hassaslığı' gerekçesine katılmıyorum. 'Zararı din adamı engeller' diye bir düşünce varsa katılmıyorum. Buradan, 'bilim adamlarının gözü ilaç araştırmalarından başka bir şey görmüyor' düşüncesi anlaşılıyor. Bilim adamları hassastır. Etik kurullar bilimin kendi kendine denetimidir."

Maddi hatalar var

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Deontoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Berna Arda 'telefonla alınan bilgilere dayanarak yapılan haberde maddi hatalar bulunduğunu' belirterek Milliyet Okur Temsilcisi'ne bir açıklama gönderdi:
"Etik kurul türleri arasında 'araç araştırma" adlı bir etik kurul türü bulunmamaktadır, sehven yazılmış olduğu düşünülmektedir.
İlaç araştırmaları etik kurullarının zaten bilimsel üretimi etik açıdan denetleyen yapılar olduğu, sadece bilimsel gözle bakılmadığı, hasta ve denek haklarının korunmasının, onların zarar görmesinin engellenmesinin, ortaya çıkacak olası zararların tazmin edilmesinin temel işlev olduğu konuşmada vurgulanmıştır. Yürürlükteki düzenlemeyle ilgili yapılan bu saptama metinde yoktur.
Etik kurul işleyişinde yaşanmakta olan bir çok sorun bulunduğu; yani yoğun bürokrasi, kurulların standart bir işleyiş gösterememeleri, etik eğitimi eksikliği yazıda yer almamaktadır.
Bu sorunların kurulda din adamı bulunup bulunmamasıyla ilgisinin olmadığı vurgusu doğrudur. Ancak 'Cımbızla çeker gibi bir tek konuyu seçip sadece onun üzerinde konuşmanın tasarıyı hazırlayanlara haksızlık etmek' olacağı tarafımdan vurgulamışken, metinde bu nokta yer almamıştır.

Teolog önerebiliriz

Ulusal bir danışma etik kurulu için Batı'daki örneklerinde olduğu gibi bir teoloğun bulunmasını öngörebiliriz, bunun bizdeki karşılığı İlahiyat Fakültesi öğretim üyesidir. Türkiye'deki tıp fakültelerinin yarısında etik kurul olmadığı yazılmıştır. Oysa bulunmayan etik kurul değil, etik-deontoloji anabilim dalıdır. Yeni yönetmeliğin bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği, hazırlayanlara haksızlık yapılmasının istenmediği de konuşmada vurgulanmışken, yazıda tümüyle Sağlık Bakanlığı'nı suçlayıcı bir anlatım kullanılmıştır."

Yurdakul: Ekleme yapılmamıştır

Haberi yazan muhabirimiz Mithat Yurdakul'un eleştiriye yanıtı şöyle:
"İlaç-araç, araştırma yerine sehven 'ilaç, araç araştırma' ifadesine yer verilmiştir. Haberde yapılması gerektiği belirtilen 'etik anabilim dalı-etik kurul' ayrımı telefon görüşmesindeki yanlış iletişim ya da izahat eksikliğinden kaynaklanmış olabilir.
Prof. Berna Arda'nın sarf ettiği tüm sözlerin haberde olmaması, bazı ifadelerin 'cımbızla çekildiği', Arda'nın kendi ifadesinden alıntılanan başlığın 'kastı aştığı' belirlemeleri ise haberin doğruluk değeriyle ilgisiz, sübjektif saptamalardır.
'Ulusal bir danışma etik kurulu için Batı'daki örneklerinde olduğu gibi bir teoloğun bulunmasını öngörebiliriz, bunun bizdeki karşılığı İlahiyat Fakültesi öğretim üyesidir' açıklaması da haberde yer alan 'Arda, ulusal etik kurulun da kültürel ve dinsel boyutlarının olabileceğini kaydetti' ifadesiyle örtüşmektedir. Öte yandan Arda'nın Sağlık Bakanlığı'nı suçlayıcı ifadeleri kendisine ait olup bu konuda ekleme ya da değiştirme yapılmamıştır."

Ombudsman'ın görüşü

Haberde Prof. Arda'nın eleştirilerinde haklılık payı var. Uzmanlık isteyen alanlarda muhabirlerin bilimsel yetkinlik ve titizlikte olmaları gerekiyor. Sağlık haberi yapan bir gazetecinin etik kurullardan birini dikkate alıp diğerini 'yok' sayması, bilginin yanlış yorumlanması sonucunu doğurur ki bu bütünlüğü bozan değerlendirme başlığa da yansımıştır.

okur@milliyet.com.tr
dsazak@milliyet.com.tr

Tel: 0212 505 62 03
Faks: 0212 505 68 09
Doğan Medya Center, Bağcılar 34204 İstanbul