Derya SAZAK Siyaset Günlüğü

Sarıkamış

Enver Paşa'nın 'Sarıkamış bozgunu' Napolyon ordularının Rusya seferine benzetilir.
Allahuekber Dağları'nda yüz bine yakın askerin üç günde kara ve soğuğa kırdırıldığı, 'savaşmadan' kaybedilmiş müthiş harekât! Osmanlı'nın sonunu hazırlayan Birinci Dünya Savaşı'nda, İttihat Terakki'nin Doğu Cephesi'nde Rusları yenilgiye uğratmak, Sarıkamış ve Kars'ı geri almak üzere Aralık 1914'te başlattığı taarruz tam bir felakete dönüşmüştür.
Savaşta Osmanlı'nın müttefiki olan Almanlar, Enver Paşa'nın yönettiği harekâtın 'gereksiz' bir manevra olduğunu savunurlar. Sarıkamış Harekâtı bugün de askeri okullarda ve harp akademilerinde 'ders alınması' gereken tarih sayfalarından biri olarak okutuluyor.
Ancak 1915 Ermeni olayları gibi İttihat Terakki yönetimi, Sarıkamış'ta yaşanan faciayı da gizlemiş!
20. yüzyıl Osmanlı-Cumhuriyet tarihinin bu 'tabu' olayı, ölen askerlerin sayısıyla ilgili tartışmaların -90 bin ya da 112 bin olmasının- ötesinde yeni yayın ve kaynakçalarla araştırmacıların çalışmasına sunuluyor.
Prof. Bingür Sönmez başkanlığındaki Sarıkamış Dayanışma Grubu'nun çıkardığı kitap bu açıdan önemli. Milliyet Belge Bilgi Merkezi yöneticisi, değerli arşivci Bülent Ağaoğlu'nun hazırladığı 'Sarıkamış Harekâtı Kaynakçası' da geleceğin tarihçilerine yol gösterici bilgiler sunuyor.
Osmanlı'nın çöküşünü anlamak, Mustafa Kemal ve arkadaşlarının Bağımsızlık Savaşı'nı hangi koşullarda kazandıklarını, Türkiye Cumhuriyeti'ni nasıl kurduklarını tekrar tekrar düşünmek açısından, tarihi iyi okumak gerekiyor.
Sarıkamış'ta yüz bini aşkın asker Rusları püskürtme uğruna soğukta dondurulurken Meclis'te 'Çekirge İtlafına Karşı Kanun' gibi meseleler görüşülüyormuş.
Enver Paşa, cepheden ayrılırken İstanbul'a çektiği telgrafta Sarıkamış Harekâtı'nın 'gizli' tutulmasını istemiş.
Sadrazam Sait Halim Paşa, 1918'de savaş suçlusu olarak yargılandığı mahkemede şunları söylemiş:
"Haberimiz yokken tertipler yapılmış. Kafkasya'da taarruz yapılmış. Sarıkamış felaketi olmuş. Benim bunların hazırlanmasından ve olmasından haberim bile olmadı."
Sarıkamış'la ilgili gerçekler ilk kez 1921'de Akşam'da yayımlanan Yüzbaşı Şerif'in (Köprülü) anılarıyla ortaya çıkmaya başlar. Alptekin Müderrisoğlu, 'Sarıkamış tefrikası'nın Mustafa Kemal'in Sakarya Muharebesi'nde Yunanlara karşı başarısız olması halinde 'Enver Paşa'nın Anadolu'da yönetime el koyacağı' propagandasını boşa çıkardığını savunur.
Tarihin bu büyük insanlık dramından hâlâ öğreneceğimiz çok şey var!

dsazak@milliyet.com.tr