Metin MÜNİR

Kaşagan, Türkiye, Çalık

Dünyanın uykudaki en büyük petrol yatağı olan Kaşagan'ın işletilmesi konusunda Kazakistan hükümeti ile Batılı petrol şirketleri arasında anlaşmaya varıldı.
Bu anlaşmayla, on yıldan beri sürüncemede olan bir konu çözüme bağlanmış oluyor. Kaşagan üretime geçtiğinde Kazakistan dünyanın en büyük on petrol üretici listesine girecek.
Hazar Denizi'nin kuzeyinde yer alan Kaşagan neredeyse elli yıldır keşfedilmiş en büyük petrol sahasıdır. Dokuz-on milyar varil ham petrollük bir rezerve sahip olduğu tahmin ediliyor.
Kazak hükümeti Kaşagan'ın geliştirilmesini İtalyan petrol devi Eni başkanlığında, yedi petrol şirketli bir konsorsiyuma emanet etti. Ancak sahayı üretime açmanın teknik zorlukları uzun gecikmelere, proje maliyetinin patlamasına neden oldu.
Projenin ilerlemesini geciktiren bir başka neden, Kazak hükümetinin konsorsiyumdaki payını iki misline çıkarma isteği oldu.
Petrol şirketleri Eni, Exxon, Shell, Total ve İmpex (Japonya) ilk başta Kazakların bu isteğine karşı koydu.

Kazak hükümetine imtiyaz payı
Kazak hükümeti bir yasa geçirerek yatağa el koyma tehdidinde bulundu. Şirketler kaçınılmaza boyun eğerek hisselerinden eşit miktarda bir bölümü Kazak petrol şirketi KazMunigas'a devretmeyi kabul etti.
KazMunigas'ın hissesi yüzde 18.8'e çıktı. Hissesi 7.6 olan Japon İmpex dışındaki diğer beş petrol şirketinin hissesi de yüzde 16.8. Kazak hükümeti ayrıca petrolden royalty, yani imtiyaz payı alacak.
Anlaşma Eni için hem başarı hem de yenilgidir. Başarıdır, çünkü proje sonunda yapılabilir hale geldi. Yenilgidir, çünkü Eni, bazı vahim hatalar yaptığı için, projenin liderliğini kaybetti. Projeyi ortaklaşa olarak muhtemelen Eni, Exxon, Shell ve Total yürütecekler. Analistler çok başlılığın yaratacağı bürokrasinin projeyi yavaşlatma olasılığının az olmadığından bahsediyorlar.
Kaşagan anlaşmasının Türkiye açısından önemli sonuçları var.
Kaşagan'ın üretime geçmesi yeni petrol boru hatlarını gündeme getirecek. Türkiye, kartlarını iyi oynarsa, bu boru hatlarından birinin terminali veya transit yolu olabilir.
Kaşagan anlaşması dolaylı olarak Samsun-Ceyhan Boru Hattı'nı da gündeme getiriyor.

Garantisi yok
Hükümet bu hattın imtiyazını Haziran 2004'te ihalesiz olarak Çalık grubuna verdi. Çalık, Eni ile ortaklık kurdu ve finansman ve petrol olmamasına rağmen, geçtiğimiz nisan ayında boru hattının temelini attı. (O günden bu yana kaç metre boru döşendi?) Ama bu, Enerji Bakanı Hilmi Güler'in yeniden kabineye girme şansını artırmak için bir propaganda egzersizinden başka bir şey değildi.
Çalık, internet sitesinde boru hattını doldurmak için Rus ve Kazak petrolüne güvendiğini açıkladı. Ancak Ruslar projeyle ilgilenmiyorlar. Kazak petrolü ise en iyimser tahminle 2010'da devreye girebilir. Ama bu da petrolün Akdenize akması için Samsun-Ceyhan hattının kullanılacağının garantisi değil.
Uluslararası petrol camiasında ciddiye alınmak istiyorsa, hükümet, Samsun-Ceyhan gibi gayri ciddi girişimleri desteklemekten vazgeçmelidir.

mmunir@milliyet.com.tr