AİHM'NİN TÜRBAN KRİTERLERİ

Türban yasağını meşru bulan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, bu konuda verdiği kararlarda 'dinsel ve politik bir sembol' olarak nitelediği türbanı, 'başka inanca mensup kişilerin üzerinde potansiyel bir müdahale' olarak niteledi

GÖKÇER TAHİNCİOĞLU Ankara

Üniversitelerde türban yasağının kaldırılmasına yönelik girişimler, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM), türban yasağını meşru bulan kararlarını yeniden gündeme getirdi. Sistemli olarak, türbanı "dinsel ve politik bir sembol" olarak niteleyen AİHM, türbana yasak koyan ülkeleri haklı buldu.
Din ve devlet ilişkileri konusunda çok sayıda karara imza atan AİHM'nin, özellikle Dahlab-İsviçre, Şahin-Türkiye kararları büyük önem taşıyor. AİHM'nin, Türkiye'yi de ilgilendiren türban kararlarından bazıları şunlar:

Haçı da yasakladık

Dahlab-İsviçre: İsviçreli ilkokul öğretmeni Lucia Dahlab 1991'de bir Cezayirli ile evlendikten sonra Müslüman oldu ve türban takmaya başladı. 1996'da Dahlab'a türbanla derslere giremeyeceği bildirildi. AİHM'ye başvuran Dahlab, dinini açığa vurma özgürlüğünün engellendiğini, 4 yıl boyunca türbanla ders verdiğini, ama hiç huzursuzluk yaratmadığını savundu.

İsviçre hükümeti 1990'da haç takılmasını da yasakladığını belirterek, kamu görevlilerinin özgürlüklerinin sınırlandırılabileceğini anımsattı. AİHM, bu savunma doğrultusunda, Dahlab'ın başvurusu için "kabul edilemez" kararı verdi. Kararda, "Herkesin inancına saygı duyulmasının sağlanabilmesi için inancı dışa vurma özgürlüğü sınırlandırılabilir. Türban, okuldaki öğrencilerin ve ebeveynlerinin dinsel inancına potansiyel bir müdahaledir. Çocuklar yönünden 'dini değiştirme telkini' etkisi yaratabilme gücü vardır" denildi.

Şahin-Türkiye: Şahin'in üniversiteye türbanla alınmaması nedeniyle açtığı davayı reddeden AİHM, kararında şu ifadeleri kullandı:

"Bu dinsel sembol, Türkiye'de son yıllarda siyasal bir anlam kazanmış bulunduğundan, sınırlamalar getirilmesinin zorlayıcı sosyal bir ihtiyacı karşıladığı düşünülebilir. Türkiye'de dinsel sembollerini bütün olarak topluma dayatmaya çalışan uç siyasal hareketin bulunduğu gözden kaçırılmamalıdır. Ülkeler tarihi tecrübelerine dayalı olarak bu tür hareketlere tavır alabilir.
Bu arka plan göz önüne alındığında yasağın temelinde yatan fevkalade önemli mülahaza laiklik ilkesidir. İlgili sınırlamalar, bu meşru amaca dayalı, üniversitede çoğulculuğu korumayı hedeflemektedir. Nüfusun büyük çoğunluğunun belli bir dine mensup bulunduğu Türkiye gibi bir ülkede, bu dini uygulamayan yahut başka bir dine mensup olan öğrenciler üzerinde bazı köktendinci hareketler tarafından baskı yapılmasını önlemek amacıyla önlem alınabilir.

Çatışmaya yol açabilir

AİHM'nin türbanla ilgili Türkiye'den açılan diğer davalardaki kararlar da şöyle:

Eczacılık Fakültesi'ni 1993'te bitiren Şenay Karaduman türbanlı fotoğrafı nedeniyle mezuniyet belgesi verilmediği için AİHM'ye başvurdu. AİHM, "Laik bir üniversitede okuyan öğrenci, konulan kurallara uymayı kabul etmiştir. Dinin sembollerinin açığa vurulması, diğer öğrenciler üzerinde baskı yaratabilir, çatışmaya neden olabilir" gerekçesiyle başvuruyu reddetti.

AKP Kahramanmaraş Milletvekili Mehmet Ali Bulut'un eşi Lamia Bulut'un 1988'de, Emine Araç'ın 2002'de "üniversiteye türbanlı fotoğrafla kaydının yapılmaması" nedeniyle açtığı davalar da aynı gerekçelerle reddedildi.

Refah Partisi'nin kapatılması nedeniyle Türkiye aleyhine açılan davayı reddeden AİHM, kararında, partinin türban yasağının kaldırılmasına yönelik eylemlerini sıraladı. Kararda, "Laiklik ilkesine farklı içerik getirerek, dini inanç ayrımına dayalı çok hukuklu bir sistem kurmak, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi korumasından yararlandırılamaz" ifadeleri kullanıldı.