Güngör URAS Olayların içinden

Özal, Vehbi Bey'e 'Koç Holding'i bırak Doğu Holding'in başına geç' diyor

"Benim inancım Doğu kalkınmasının Türkiye'nin birliği, dolayısıyla kaderinde çok önemli bir yer aldığıdır. Hatırlarsınız, muhtelif konuşmalarımızda işadamlarımıza da Doğu yatırımlarının Batı'daki yatırım ve işlerinizin bir nevi sigortası, garantisi olduğunu da söylemiştim.
Zannediyorum devletin büyük avantaj (teşvik) vermesi suretiyle işadamlarının Doğu'da yatırım yapabilecekleri düşüncesi doğru değildir.
İşadamlarının düsturunun kâr olduğunu söyleyeceksiniz.
Değişen dünyada olduğu gibi Türkiye'de de kârdan önemli şeyler var. Mesela bir işi başarmak. Hele hiç kimsenin yapamadığı bir işi başarmak arzusu herhalde insanoğlunu geliştirmede en önemli faktörlerden biri olsa gerek.
Bugün siz Vehbi Koç niye çalışıyorsunuz? Milyonlarınıza milyonlar katmak için mi? Bence hayır. Bugünkü yaşama seviyeniz ile mevcudunuzu belki binlerce Vehbi Bey ömürlerinin sonuna kadar harcayamaz.
Bana öyle geliyor ki, sizi de çalıştıran hakikatte bir şeyler yapma, bir şeyler meydana getirme arzusudur. Ve benim kanaatime göre siz bunu yanlış olarak para kazanmak diye tefsir ediyorsunuz.

Özal: Biz yapalım
Bugünün modern cemiyetlerinde kalkınma-gelişme sorumluluğu ne sadece devlette ne sadece siyasi partilerde veya devlet teşkilatlarını yönetenlerde değildir.
Bunlar kadar belki de işverenlerde, işçi teşekküllerinde, akademik çevrelerde de vardır. Ama bunun tezahür şekli her bir grubun ana görevine paraleldir. Bu sorumluluğu anlayan ve taşıyan cemiyetler çok süratle kalkınır ve yükselir."
Bunları Turgut Özal 1972 yılı ekim ayında, Vehbi Koç'a gönderdiği mektubunda yazıyor.
Turgut Özal aynı yılın temmuz ayında Amerika'dan Vehbi Koç'a gönderdiği mektupta Doğu'nun kalkınmasını sağlayacak "Doğu Anadolu Kalkınma Holding" projesinin önemini vurguladıktan sonra, "Mademki TÜSİAD şemsiyesi altında toplanıyorsunuz, bu meselede önderlik yapın. Bu iş için Türkiye'ye dönebilir ve bu işte çalışabilirim. Bu iş sizin için de büyük hizmet olur. Senelerdir işi bırakacağınızı söylediniz. Eh! Bu sefer vaktinizi sarf eder, 'Doğu Kalkınma Holding'inin idare meclisi başkanı olursunuz" diyor.

Koç: Teşviksiz olmaz
Vehbi Koç, Turgut Özal'ı cevaplıyor: "...Doğu kalkınması için kurulacak bir şirketin başına geçmek istiyorsunuz... Planlama müsteşarı bulunduğunuz zaman Doğu'nun kalkınması için bir holding kurmak için bizleri Ankara'ya davet etmiştiniz. Konu enine boyuna görüşüldü, fakat hiçbir netice alınamadan dağınıldı.
Doğu'da kurulacak sanayi için çok büyük avantajlar (çok büyük teşvikler) verilmez ise kimse yatırım yapmaz. Bugün de bu avantajlar yoktur... Şahsi kanaatime göre, bu işe ne devlet ne de özel sektör, daha doğrusu ortam hazır değildir."
Bunları yazdıktan sonra Vehbi Koç, Turgut Özal'a, "Bırakınız 'Doğu Kalkınma Holding' hayalini, İstanbul'a geliniz, TÜSİAD'a genel sekreter olunuz..." diyor, "Genel sekreterliği kabul ettiğiniz takdirde ayda brüt kaç lira talep edersiniz?" diye soruyor.
(Yazışmaları okuduktan sonra anlayamadığım, Turgut Özal'ın yurda döndükten sonra Başbakanlık ve Cumhurbaşkanlığı döneminde mektuplarında önemle vurguladığı Doğu Anadolu'nun kalkınma sorununa neden önem vermediğidir? Yıl 2008. Aradan 36 yıl geçmiş. Biz hâlâ Doğu kalkınmasını tartışıyoruz. Doğu sorununun çözümsüzlüğü içindeyiz.)
Vehbi Koç'un özel arşivinden belgeleri ve anıları Can Dündar derliyor, düzenliyor. Bunlar kitap halinde yayımlanıyor. Vehbi Koç sadece yazışmaları saklamamış, her yazışma veya görüşme sonunda izlenimlerini kâğıda dökmüş. Bu nedenle Vehbi Koç arşivi çok çok önemli. Önceki gün Vehbi Koç'un ölümünün 12'nci yıldönümü nedeniyle Rahmi Koç Müzesi'nde dua vardı. Duadan sonra müzede "Vehbi Koç: Bir Yüzyılın Hikâyesi" sergisi açıldı.
Sergiyi geziniz. Yapı Kredi Yayınevi tarafından bastırılan kitapları okuyunuz.

guras@milliyet.com.tr