Geri Dön

“KUTSAL KASEYi HAÇLILAR ALMIŞTIR”

İstanbul’un tarihini en iyi bilen isimler arasında anılan Prof. Dr. Semavi Eyice, Bizans’ta dönemsel olarak güç kazanan Latinlerin ve Cenovalıların fazla iz bırakmadığını ifade etti. Birçok tarihi eserin Menderes Dönemi’nde lüzumsuz yıkıldığını anlatan Eyice, buna ses çıkaran tek kişi olmuş

* Fatih’e kadar İstanbul hep Bizans’ın elinde mi?
İstanbul Doğu Roma İmparatorluğu’nun başkenti ve bir medeniyet merkezi olarak bin yıl yaşıyor. 395’ten, Türklerin fethettiği 1453 yılına kadar bir kez elinden çıkmış. O da 1203-1204 tarihlerinde, Haçlı Seferi’ne çıkan Latin şövalyeleri İstanbul’a geldiğinde. 1204-1261 arasında bir Latin İmparatorluğu kuruluyor. Ancak, 57 yıl sonra geri alınıyor.

* Latin istilasının hikayesi nedir?
11’inci yüzyılın sonralarında hıristiyanlık, müslümanların elindeki kutsal yerleri almaya karar veriyor. Aslında Kudüs’ü müslümanlardan almak niyetindeki şövalyeler, hıristiyan başkenti olan İstanbul’u zaptediyor.

* Kudüs yerine İstanbul nasıl hedef oluyor?
Kardeşi, İmparator İzakios’u tahttan indiriyor, gözlerini kör ediyor ve hapsediyor. Oğlu kaçıp Avrupa’ya gidiyor. “Müslümanlara karşı savaşacağınıza gelin İstanbul’a, amcamı ortadan kaldırın, bizi tahta çıkarın, yardım yapayım” diyor. Haçlılar Venedik’te toplanıyor ve İstanbul önüne geliyor. Denileni yapıyor ve yardım bekliyor. Fakat Bizans’ın bir şey verecek hali yok. Şehri zaptediyorlar. Kör imparatoru ve oğlunu öldürüp kenti paylaşıyorlar.

* Yağma sırasında neler gidiyor?
Bunların dini eşya merakı var. Kiliselerde pek çok ‘rölik’ (İsa ve azizlerden kalan kutsal eşya) bulunuyor. Bunları topluyor ve memleketlerine gönderiyorlar. Venedikliler sanata meraklı. Sanat eserlerini söküp Venedik’e götürüyorlar. Bu eserlerin pek çoğu hâlâ San Marco Kilisesi’ndedir.

* Venedik’e götürülen eşyalar arasında en önemliler neler?
San Marco Kilisesi’nde sanat tarihi kitaplarına giren dört köşe mermerden işlenmiş bir paye var. Bir eşi, Saraçhane kazısında çıktı. Koca altın yaldızlı atlar ve altın mine işi paravan perde de oradadır. İspanya’daki mermer sütün başları, Güney İtalya’daki ‘Barletta’ isimli bronz bir imparator heykeli de buradan gitmiştir.

* Latin İstilası olmasaydı, Bizans gücünü koruyabilir miydi?
Bizans artık ömrünü doldurmuş bir devlet. Bin yıl yaşamış olması bile fazla. Yeni medeniyetler kurulmuş. Dünya değişiyor. 1453 Ortaçağ’ın sonu kabul edilir. Rönesans başlıyor.

* İsa’nın damlayan kanının konulduğu ‘Kutsal Kâse’nin de götürülenler arasında olduğu söylenir?
Çemberlitaş’ın altında oda halinde mermerden dört köşe bir kaide olması lazım. “4’üncü yüzyılda I. Konstantinos, hıristiyanlığın kutsal eşyasını oraya koydu” diye bir rivayet vardır. Velev ki olsun... Duruyor mudur? Durmaz. Haçlılar çoktan götürmüştür.

* İstanbul Latinler’den geri alındıktan sonra ne durumda?
Bizans Devleti canlandırılır. Ama eski gücünde değildir artık. Zaten 1071’de Malazgirt Savaşı’yla Türkler Anadolu’ya girmiş ve Selçuklu Devleti’ni kurmuş durumda. Bizans, Latin istilasından sonra zenginliğinin büyük kısmını kaybetmiş, küçülmüş durumda. Haliç’in öbür yakasını zaten Cenovalılar işgal etmiş.

* Cenovalıların kente etkisi nedir?
1300-1400’lerde Galata tamamen Cenovalıların elinde. Onlar tüccar bir millet. Asya’dan Avrupa’ya mal taşıyorlar. Orta Asya’dan kervanlarla gelen mallar Kırım’da depolanıyor, oradan gemilerle merkez liman olan Amasra’ya geliyor. Cenova gemileri Boğaz’ı geçip Galata’ya geliyor. Sonra gemilerle Avrupa’ya çeşitli malları sevk ediyor. Ortaçağ’ın ikinci yarısında İstanbul’un durumu bu.

* Bugün Cenovalıların izini bulmak mümkün mü?
Galata’da var. Fatih’e kadar geçen 170 yıllık süre içinde Cenovalıların surlarda bıraktığı armalar var. Şimdi Arkeoloji Müzesi’ndeler. Bir de ‘Arap Camii’ vardır. Gotik bir kilisedir. Fetihten sonra camiye çevrilmiş. Arapların kuşatma sırasında gelip yaptığı söylenir. Saint Benoit Kilisesi de Latin devrinden kalma. Saint Benoit’nın avlu kapısını ise Cenovalar yapmıştı. Ama Menderes zamanında o kapıyı da yıktılar.

* Menderes zamanında 6300 tarihi binanın yıkıldığı doğru mudur?
Miktarını bilemem. Yalnız tahribat oldu. Ben o devri yaşadım. Hatta herkes şakşakçılık yaparken tek itiraz eden bendim. Sadece Yeni Sabah muhalefet yapılıyordu. Orada “Yıkılmamalı” dedim. Eşten dosttan “Çenesini tutsun” diye haber geldi. Olmayacak şeyler yapıldı. “Aksaray’dan bakınca Beyazıt Camii’ni görmeliyim” dedi. Toprağın kotunu indirdiler aşağıya. Bazı yerlerde yükselttiler. Birçok eser lüzumsuz olarak yıkıldı.

* Neler gitti mesela?
Bizans Kilisesi’nden bozma ‘Sekban Paşa’ mescidi gitti. Bozdoğan kemerinden Aksaray’a doğru inerken sağda Çandarlı İbrahim Paşa’nın hayratı olan bir hamam ve yanında ‘Mimar Ayaz Cami’ vardı gitti. Aşağısında ‘Oruç Gazi Cami’ vardı. Ne caddeye isabet ediyordu ne bir şey. Çukur arazideydi. Onu da yıktılar. Aksaray’da ‘Valide Cami’ var. Türbesini yıktılar. İçindeki kemikleri Sultan Mahmut Türbesi’ne götürdüler. Böyle acayiplikler oldu. Olmadı diyemem. Zeyrek evleri gibi öz be öz Türk karakteri olan nice mahalleler yok oldu gitti.

“iSTANBUL’DA ANTiK TiYATRO YOK”
Antik tiyatronun izi yok. Varmış. Antik tiyatrolar için yamaçlar kullanılır. Topkapı Sarayı’ndan denize doğru inen yamaçta olduğu tahmin ediliyor. Orada su boruları döşenirken taştan oyma oturma yerleri bulundu. Esas seyir yeri hipodromdur. Sultanahmet Meydanı onun çizgilerini hâlâ koruyor. Son dönemde hipodromun yarı yıkık olduğunu 16’ncı yüzyılda yapılmış bir gravürden biliyoruz. İmparatorluk sarayı, zaten Bizans döneminde yıkılmıştı. Sultanahmet Meydanı’ndan denize uzanan bölgedeydi. Bizans’ın son dönemde pırıl pırıl olduğunu düşünmek doğru değil.

Bakan Albayrak: Türk varlıklarına güvenenler ciddi anlamda kazandıHazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak'tan Davos Zirvesi'nin ikinci gününde önemli açıklamalarda bulundu. Bakan Albayrak, "Türk varlıklarına güvenenlerin ciddi anlamda kazandığı bir süreç. 2020 yılı daha sakin geçen bir yıl olacak; küresel büyüme tahminleri üzerinde beklentilerin daha olumlu olduğu bir yıl. Bu olumlu bir gelişme. Tabi ki küresel istikrardan yana olduk" dedi.

İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Sıradaki Haber