Kitaplık / Memetcan Demiray

Anthony Quinn'in "Tek Kişilik Tango" adlı otobiyografisi, Türkçeye çevrildi. Çevirmen Hilmi Artan'ın da vurguladığı gibi, kitap sadece Quinn'in yükseliş öyküsünü değil, bir dönemin sinema dünyasını da anlatıyor.

Sinema dünyasının yaşayan en önemli isimlerinden Anthony Quinn'in "Tek Kişilik Tango" adlı özyaşam öyküsü bu hafta ülkemizde yayımlanıyor. Yurtdışında 5 yıl önce okurla buluşan otobiyografiyi Hilmi Artan, İnkılap Kitabevi için Türkçeye çevirdi.
Anthony Quinn'in oyunculuğunu sevdiği için, yapıtı çevirmeye karar verdiğini söyleyen Hilmi Artan, "Bugüne değin okuduğum özyaşam öyküleri suya sabuna dokunmuyordu ama çok satıyordu," derken, "Tek Kişilik Tango"yu ilginç olarak niteliyor. 1915'te Meksika'nın Chihuahua kasabasında, İrlandalı göçmen bir baba ile Meksika yerlisi bir annenin çocuğu olarak dünyaya gelen Quinn, Hilmi Artan'a göre özyaşam öyküsünde yaşadığı hiçbir zorluğu gizlememiş ve böylece farklı bir yapıta imza atmış. Quinn, özyaşam öyküsünü kaleme alırken, bir yazardan profesyonel destek de almış.
Hilmi Artan, çocukluk yıllarında Quinn'in önemli parasal sorunlar yaşadığını ve ailesiyle ABD'nin Kaliforniya eyaletine göç etmek zorunda kaldığını belirtiyor ve "O sıralar babası Francisco ölmüş, annesi de tekrar evlenmiş. Anthony Quinn annesini hiç affetmeyeceğini söylüyor, çünkü evlendiği adamın adı da Francisco'ymuş," diyor.
Quinn, ilk gençlik yıllarında, Artan'ın deyişiyle "artist olmak istediği sıralar" ayakkabı boyacılığından temizlikçiliğe dek birçok işte çalışmış. 1936'da her şeyden vazgeçip, bir Japon balıkçı gemisinde iş bulmuş. Gemi okyanusa açılmadan önce bir Los Angeles gazetesinde "artist aranıyor" ilanını görmesi, Quinn'in tüm yaşamını değiştirmiş. Trene atladığı gibi film stüdyosuna giden Quinn, "Parole" filminde küçük bir rol alarak sinema dünyasına merhaba demiş. Artan, sonrasını şöyle özetliyor: "Quinn, sürekli kötü adam rollerinde oynatıldığı için senaryo gereği çabuk öldürülüyordu. En sonunda dayanamadı ve New York'a kaçtı. Burada önemli bir başarıya imza atarak, 'Arzu Adlı Tramvay' oyunun taşra gösterimlerinde başrol aldı. Aynı rolü New York'ta Marlon Brando oynuyordu."
Bu başarılı dönemin ardından Quinn, Hollywood'a dönmüş. "Viva Zapata" ve "Ölmeyen İnsanlar" filmleriyle en iyi yardımcı erkek oyuncu dalında Oscar ödülü almış. Hilmi Artan, bu noktada Quinn'in yükselme hırsını vurgularken, "John Steinbeck gibi birçok ünlüyle tanıştı, fırsatları değerlendirdi," diyor ve ekliyor: "Quinn'in yapıtı, bu anlamda o yılların sinema dünyasına ışık tutmak gibi de bir işlev üstleniyor."
"Tek Kişilik Tango"nun kimi yerlerinde, Quinn, nüfusuna geçirmediği çocuklarından özür de diliyormuş. Bugün Rhode Island'da yaşayan ünlü aktörün boş zamanlarında resim ve heykel yapımıyla uğraştığını; "yaşlılıkla ise asla barışamadığını" söyleyen Artan, "Ernest Hemingway gibi belli bir yaştan sonra intihar etmeyi doğru bulurdu ama bunu yapamadı," diyor.

Vasiyeti
Hilmi Artan, Anthony Quinn'in bir vasiyetle özyaşam öyküsüne nokta koyduğunu söylüyor. Artan'a göre vasiyetten çıkan sonuca bakılırsa; Quinn, ABD'li olarak değil, bir Meksikalı kimliğiyle, yerli geleneklerdeki gibi son yolculuğuna çıkmak istiyor. Quinn'in vasiyeti şöyle:
"Beni çam ağacından bir kutunun içine koyup toprağın 6 fit derinine gömmesinler, istemem. Bir kavanoz içinde şömine rafına bırakılıp unutulmayı da istemem. Hayır, bu konuyu enine boyuna düşündüm. Benim birçok çocuğum var. Onlar beni doğduğum Chihuahua'da bir tepeye kadar taşısın, sonra da kızgın güneşin altında terk etsinler isterim. Gençliğimin bereketli toprakları üzerinde yaşanan o sahneyi gözümün önüne getirebiliyorum. Kafamda vasiyetimi yerine getirecek olanlar için şimdiden tasarladığım böyle bir tepe var. Yükseltinin tam ortasına, akbabalara bir ziyafet çekilecek biçimde yatırsınlar beni. Çocuklarım kendi yaşamlarını sürdürmek için geri döndüklerinde kuşlar da bedenimi gagalamaya başlasınlar. Kuşlar beni önce parça parça midelerine indirecekler, sonra da fışkırdığım topraklara geri dönmem için, sonsuza dek Meksika'nın bir parçası olarak kalabilmem için, dışkı olarak kırlara bırakacaklardır beni."

Türkiye'de yakından tanınıyor
1941 tarihli "Kanlı Meydan" (Blood and Sand) adlı film, Anthony Quinn'i ülkemize tanıtan ilk yapımlardan biri. 1954'te başrolünü Kirk Douglas'ın oynadığı "Ulisse - Kral Ulisse'nin Maceraları" ve aynı yıl Federico Fellini'nin yönettiği "La Strada - Sonsuz Sokaklar", Quinn'i Türk sinemaseverlerle buluşturdu. O yıl Quinn, Hun İmparatoru Attila'yı da beyazperdeye taşırken başrolü Sophia Loren ile paylaştı. Yaklaşık 150 yapımda rol alan ve "Ziyaret" (The Visit) filmine prodüktör olarak da imza atan ünlü aktörün, Türkiye'de asıl öne çıkan yapıtları ise şöyle sıralanabilir:

Tunca Arslan (Aydınlık Dergisi ve Radikal Gazetesi Sinema Eleştirmeni): Anthony Quinn, canlandırdığı birbirinden ilginç karakterlerle sinema tarihine çok net damga vurmuş, benzersiz oyunculardan biri. Her kılığa girebilen tam bir macera adamı. Basit bir köylüyü de canlandırdı, çaresiz aile babasını da; peygamberlik de yaptı, devrimcilik de; ringe çıkıp yumruk salladı ya da kırmızı pelerini boğaya uzattı; bazen kambur oldu, bazen deli dolu bir aşık... Meksika'nın yakıcı güneşinden olduğu kadar Ege'nin tuzundan da nasibini almış görünen bu yaşlı kurt, uçsuz bucaksız dünyalar sundu sinemaseverlere. Gelmiş geçmiş tüm büyük oyuncular içinde, yakışıklı mı, çirkin mi, sert mi, yumuşak mı, "iyi" mi, "kötü" mü olduğu konusunda bir türlü karar verilememiş başka bir isim yoktur. Ve "boy ölçümü" gerekirse, Anthony Quinn'in yanına, günümüz oyuncuları içinde ancak Marlon Brando, Jack Nicholson, Gerard Depardieu gibileri yaklaşabilir.