|
MÜZİK
BOZLAKÇININ FARKLI BİR SESİ OLMALI
Söylerken böğürmek gerek
Ayüzü / Efkan Kula
Son bozlak ustası Neşet Ertaş'ın dört albümü yayımlandı. Bu müziğin diğer ustaları olan Muharrem Ertaş, Hacı Taşan ve Çekiç Ali'nin albümleri de bozlak serisini tamamlıyor. Albümleri hazırlayan Bayram Ali Toker bu müzik tarzını anlattı.
Neşet Ertaş'ın müzik hayatının başlarında yazdığı "Kendim Ettim Kendim Buldum" adlı türküsünün son aylarda üç ayrı yorumunu dinledik. Bazıları türküyü bu isimle, bazıları da "Eyvah" ismiyle söyledi. Gündemde Ertaş'a dair başka şeyler de var. Ertaş'ın müzik yaşamının çeşitli zamanlarından derlenen dört albümü yayımlandı. Önümüzdeki aylarda sekiz tane daha çıkacak. Onun için halk müziğinin ilk popüler sanatçısı diyorlar. Babası Muharrem Ertaş, Hacı Taşan ve Çekiç Ali'den sonra Orta Anadolu'da yaşatılan bozlakların bugüne kadar gelebilen en ünlü ve son usta temsilcisi olarak biliniyor.
Bozlak bir müzik türü olarak uzun hava tanımı içine konuyor. Kelime olarak da ilk defa Kaşgarlı Mahmut, Divanü Lugat - it Türk'te açıklamış. Türk dilinin ilk sözlüğü bu kelimenin "bozulamak" yani feryat etmek, böğürtmek, bağırmak anlamına geldiğini söylüyor. Bozlak söyleyenin geniş bir ses aralığının olması gerekiyor. Çünkü "böğürecek".
Bu tarzın ilk temsilcisi Muharrem Ertaş bağlama çalmayı öğrendiği Bulduk dayısını zamanında şöyle anlatmış: "Bulduk adındaki dayımın çok güzel sesi vardı. Bir köyde türkü söyleyince diğer köyde dinlenirdi. Hatta seferberlikte asker kaçaklarını yakalamak için subaylar dayımı yanlarına alır, köy köy dolaşırlarmış. Dayıma türkü söylettirip kendileri de pusuya yatar ve dayımın sesini duyup dağlardan köye inen kaçakları yakalarlarmış."
Bozlak müziğinin saydığımız dört isminden sadece Neşet Ertaş kendi bestelerini yapıyor. Diğerleri genellikle Dadaloğlu, Pir Sultan Abdal ve Karacaoğlan'dan söylemişler. Hepsi akrabalar ve aynı yörede, Kırşehir'in Bağbaşı mahallesinde yaşamışlar. Neşet Ertaş yöreden çıktığı için diğerlerinden biraz farklı kalmış.
Muharrem - Neşet Ertaş, Hacı Taşan ve Çekiç Ali'nin albümlerini Bayram Bilge Toker hazırladı. Toker on iki yıldır Kültür Bakanlığı'nda çalışıyor. Çeşitli gazete ve dergilerde müzik üzerine yazıyor. Önümüzdeki ay TRT'de gösterilecek bir Neşet Ertaş belgeseli hazırlamış. Bir de bu konuda bir kitap yayımlamak üzere...
Bayram Bilge Toker'le bozlak müziğini, diğerlerinden farkını ve "abdal" olmayı konuştuk...
Neşet Ertaş'tan sonra bozlak geleneğini temsil eden kimse kalmıyor galiba...
Gelenek Neşet Ertaş'tan sonra ikinci bir ustasını bulamayabilir. Bu konuyu üniversitelerimizin, Kültür Bakanlığı'nın araştırması lazım.
Neşet Ertaş şu an ne yapıyor?
Neşet 1976'da tedavi olmak için Almanya'ya gitti. Şimdi 62 yaşında ve Almanya'da yaşıyor. Orada da Türkiye'de yaptığı gibi düğünlerde türkü söylüyor, albümler yapıyor.
"Kendim Ettim Kendim Buldum" türküsünün bugünkü yorumları için ne diyor?
O sadece değiştirilmesine kızıyor. Bu türkü onun ilk eserlerindendir. Şimdi adına "Eyvah" deniyor, ama Neşet Ertaş "Kendim Ettim Kendim Buldum" adıyla okumuştu.
Bozlak müziğinin farkını anlatabilir misiniz?
Bozlak kültürü Orta Anadolu'ya ait. Bunlar "Abdal" aşiretine mensup insanlar. Bozlak geniş ses aralığı isteyen; türüne, yöresine ve tavrına göre değişik özellikler gösteren, izahı zor üslup ve tavırlarda okunup çalınması gereken bir müzikal form.
'Abdal'ın 'aptal'dan geldiği söylenir. Başka anlamları da var mı?
En geniş araştırmayı Prof. Dr. Fuat Köprülü yaptı. Köprülü şaşkın, sersem, ahmak, budala anlamlara geldiğini yazmış. Aslında aptal sözcüğünden geliyor. Ama onlar, "biz aptal değil, abdalız" derler. Halk arasında böyle bir şey var. Bu hakim kültürün kendisi gibi olmayan öğeleri dışlamak için bulduğu yöntemlerden biri. Abdalın veli, sofu, derviş anlamlarına gelen tasavvufi bir yanı da var.
Abdalların halk arasında nasıl bir yeri var?
Yaşadıkları yörede çalgıcı kategorisine girerler. Düğünlere giderler. Başka meslek bilmezler. Müzik yaptıkları sürece yaşarlar.
Orta Anadolu'da hala abdal var mı?
Evet. Az değişiyorlar. Ama artık köylerde durmuyorlar. Çoğu şehirlere göçtü. Başka işler yapıyorlar.
efkankula@yahoo.com
|
