Ekonomik kriz beklenmiyor

Ekonomik kriz beklenmiyor





Rusya'da, petrol şirketi Yukos'un sahibi, dolar milyarderlerinden Mikhail Hodorkovski'nin tutuklanması ile başlayan olaylar bütün dünyada gündemin başına yerleşti. Yukos'un yılda 400 milyar dolarlık gayri safi yurtiçi hasıla üreten Rusya ekonomisini sarsabilecek büyüklüğü dolayısıyla ortaya çıkabilecek 'ekonomik' sonuçların yanı sıra, patronunun tutuklanmasında 'siyasal' kaygılara işaret eden analizler, Rusya'daki her türlü gelişmeye duylarlı başkentlerde dikkatle izleniyor. Bu ülkelerden biri de Türkiye. Rusya ile hem komşu, hem de birkaç milyar doları bulan bavul ticareti hariç bu ülke ile 3 milyar dolarlık dış ticareti var. Başta müteahhitlik şirketleri olmak üzere yüzlerce Türk şirketinin Rusya'da yatırımı bulunuyor.
Rusya'daki gelişmeler dünya basınında da geniş bir yer buldu. Saygın ekonomi yayınları Financial Times olayı manşetine taşıdı. Konuyu kapak yapan The Economist, 'Kazıklı Voyvoda Putin' başlığını kullandı. (Bilindiği gibi 'Kazıklı Voyvoda' olarak tanınan Eflak -bugünkü Romanya- Prensi Dördüncü Vlad, esirleri kazığa vurduğu için bu şekilde anılıyor.)


'Politikaya girecekti'
The Economist'in haberinde şöyle denildi:
"Putin ülkenin en zengin adamını hapse göndermeyi onayladı. Üç yıl kadar önce de Gusinski ve Berezovski adındaki iki oligarkı zimmet ve kara para iddiasıyla sürgüne göndermişti. Ancak onların da Hodorkovski gibi siyasi bir cezalandırmaya uğradığı belirtiliyor. Putin, oligarklara, siyasetin dışında durmalarını söyledi. Gusinski ve Berezovski, TV kanallarını Putin'e karşı kullandılar ve Rusya'da kalma imkânlarını kaybettiler. Diğerleri gibi devlet varlıklarını ucuza satın alarak zengin olan Hodorkovski ise başta oyunu kurallarına göre oynamaya çalıştı. Kendisini Rusya'nın modern iş dünyasının temsilcisi olarak gösterdi. Bu yıl federal bütçenin yüzde 7'sini kendi şirketlerinin sağlaması dolayısıyla büyük bir gurur duyuyordu. "
Hodorkovski'nin parlementoda lobi çalışması yaparak petrol endüstrisindeki vergi düzenlemeleri ile ilgili değişiklikleri bloke ettiğine dikkat çekilen haberde bu gelişmenin kendisine karşı başlatılan kampanyayı tetiklediği ifade edildi.
Hodorkovski hükümetin boru hatları üzerindeki kısıtlamalarını eleştirdiği, Putin'in de bulunduğu bir toplantıda kamu şirketlerinde yolsuzluklar yapıldığını söyleyerek bir başka hata daha yaptığı, ayrıca politik hedefleri olduğunu sezdirerek, 2007 yılında Yukos'taki görevinden ayrılacağına dair bir açıklama yaptığına dikkat çekildi.
Hodorkovski'nin 2008 başkanlık seçimleri için adaylığını koyacağı söylentileri de Putin'i endişelendirdi.


'Şahinler ipleri ele geçirdi'
Haberde tutuklama olayının Exxon - Mobil ve Chevron Texaco gibi dev şirketlerin Yukos ile ilgili hesapları ile de ilgisi olabileceğine dikkat çekilerek şöyle denildi: "Hiç kimse Hodorkovski'ye karşı başlayan kampanyanın tarihinin niçin temmuz ayı olduğunu bilmiyor. Putin acaba Hodorkovski'nin belli bir sınırı mı aşmasını bekliyordu, bu bir soru işareti. Bu konu sadece Hodorkovski ile ilgili bir sorun mu, yoksa Kremlin'deki bir iktidar kavgasının sonucu mu? Ya da Exxon - Mobil ve Chevron Texaco gibi dev şirketlerin Yukos'un çoğunluk hissesini eline geçirme çabası mı? Cevap muhtemelen hepsinin karışımını içeriyor. Hodorkovski nin tutuklanmasına karşı çıkan Kremlin Genel Sekreteri Voloşin'in istifası ile 'silovik' diye anılan KGB kalıntısı şahin kanat, Kremlin'de ipleri iyice ele geçirmiş olacak."
Rus basınında çıkan haberlere göre, Hodorkovski'nin tutuklanmasından birkaç saat sonra Voloşin, Putin'e "İş dünyasını karşısınıza almayın, Hodorkovski'yi serbest bırakın" ricasında bulundu. Putin yanıtını televizyon aracılığıyla verdi: "Rusya'da tüm vatandaşlar yasaların önünde eşittir. Mahkeme kararı varsa tutuklu kalacak. Cebinde kaç milyar dolar bulundurduğu önemli değil. Panik yapmayı da artık bırakın."


Başbakan: Kaygılıyım
Bu arada önceki gün de Rusya Başbakanı Mihail Kasyanov, Yukos'la ilgili gelişmelerden kaygı duyduğunu söyledi. Açıklama Moskova'daki siyasi krizin derinleşebileceği inancını güçlendirdi.
Kremlin'in tutumunu eleştiren açıklamalar yapan Başbakan, Yukos'un hisselerinin bir bölümüne el konulmasının sonuçları tahmin edilemeyecek olaylara yol açabileceği uyarısında bulundu. Kasyanov bu açıklamasıyla, Yukos hisselerine el konulmasına tepki gösteren en üst düzey yetkili oldu.


Ekonomi kötü etkilendi
Hodorkovski'nin hapse atılması Rus Borsası'nın ilk gün yüzde 13 değer kaybetmesine neden oldu. Ruble, Rus Merkez Bankası'nın desteklemek için en az 500 milyon dolar harcamasının ardından gücünü kısmen geri kazandı. Batı sermayesi satışa geçti. Rus Borsası'nda işlemler bir ara durduruldu. Hodorkovski'ye ait olan hisseler Rus hükümeti tarafında donduruldu. Ancak daha sonra Yukos hisselerinin yüzde 44'üne el koyan Başsavcılık, bu hisselerin yüzde 4.5'ini serbest bırakma kararı aldı. El koyma kararı ardından önceki gün değer kaybeden borsa toparlanırken, Yukos hisseleri bir miktar değer kazandı. Exxon - Mobil ile Yukos arasındaki görüşmeler askıya alındı.


Petrol üretiminin yüzde 25'ini Yukos yapıyor
Ekonomistler, dünyanın en büyük petrol üretici ülkelerinden biri olan Rusya'nın en büyük şirketinin üretimi durdurması halinde, bunun, dünya petrol üretimini de çok olumsuz etkileyeceği uyarısında bulundu.
Uzmanlar, Rus petrolünün 4'te 1'ini üreten Yukos'un hisselerinin dondurulmasının, şirketin petrol üretimini olumsuz etkileyebileceğini savunarak, "Eğer Moskova, diğer petrol üreten özel şirketlere yönelik hareketleri dizginleyemezse, Ortadoğu petrollerine karşı sigorta olarak Rus petrolünü gören ABD'nin umutları kırılacak" yorumunu yaptı. Yukos, bu yıl günlük petrol üretimini 800 bin varilden 1 milyon 600 bin varile çıkarmıştı. Rus Sibneft'i de satın alan Yukos, günlük petrol üretimini 2.35 milyon varile çıkararak, dünyanın en büyük dördüncü petrol şirketi haline gelmişti.

Adım adım Yukos krizi
Haziran 2003 : Yukos'un güvenliğinden sorumlu şefi Alexei Pichugin cinayete azmettirmekten yargılandı.
Temmuz 2003 : Yukos'ta Hodorkovski'den sonra ikinci büyük hisseye sahip Platon Lebedev
'vergi kaçırma' iddiasıyla tutuklandı.
4 Temmuz 2003 : Yukos'un Ceo'su Hodorkovski devlet mallarında kaçakçılık suçundan sorgulandı. Rus polisi bundan sonra Yukos ve bağlantıda olduğu şirketlerde araştırma başlattı.
Ağustos 2003: Yukos'ta üçüncü büyük hisseye sahip olan Menatep şirketinin sahibi Leonid Nevzlin soruşturmada adı geçtiğinden
Rusya'dan kaçtı.
17 Ekim 2003 : Yukos'un ortağı Menatep'in yüzde 7'sinin sahibi Vasily Shakhnovsky, 964 milyon dolarlık vergi kaçırdığı iddiasıyla tutuklandı.
26 Ekim 2003 : Yukos CEO'su Hodorkovski Rusya'nın doğusuna doğru yaptığı bir iş seyahati sırasında yakıt ikmali için indiği Novosibirsk Havalimanı'nda iç emniyet gücü FSB tarafından tutuklandı. 1 milyar dolarlık vergi kaçırmak, hırsızlık ve kamu malını zimmetine geçirmek gibi
7 ayrı suçtan 10 yıl hapis istemi ile yargılanacak. Devlet Hodorkovski'ye ait olan yüzde 44 oranındaki hisseyi dondurdu.
28 Ekim 2003 : Putin iş çevrelerinden gelen Yukos krizine müdahale etme çağrılarını reddetti.
29 Ekim 2003 : Kremlin'in İdari İşlerden Sorumlu Genel Müdürü ve Putin'den sonra Rusya'daki ikinci adam olarak nitelendirilen ve Hodorkovski'e yakınlığı ile bilinen Alexander Voloshin istifa etti.
30 Ekim 2003 : Rus otoriteleri Yukos'un
hisselerine el koydu.


Rus halkının 'oligark' adını taktığı bütün yeni zengin işadamları gibi Hodorkovski'nin geçmişiyle ilgili kuşkular bulunsa da, 40 yaşındaki işadamının piyasa ekonomisine geçilen 1992'den bu yana Rusya'nın yetiştirdiği ilk 'yerli kapitalist' olduğunu düşünenlerin sayısı hayli fazla. Aslında, şirketi Yukos üzerindeki baskı, ülkeyi terk etmesi için verilen sinyallerdi. Hodorkovski bu sinyalleri aldı ancak Berezovski ve Gusinski'nin tersine ülkeyi terk etmedi. Siyasi krizin henüz noktalanmadığı bu aşamada herkesin aklına gelen iki soru var: Bundan sonra ne olacak?
Rusya'da 1998'deki ekonomik krizin tekrarlanabileceğini düşünenlerin sayısı az. Rusya'da kurulan ilk yabancı bankalardan Yapı Kredi Moscow'un Genel Müdürü Bozkurt Kaplangı, makroekonomik açıdan Rusya'da yeni bir kriz yaşanması olasılığının çok zayıf olduğunu söylüyor. Kaplangı, enflasyonun makul bir düzeyde seyrettiğini, Rusya Merkez Bankası'ndaki rezervlerin 64 milyar dolar civarında bulunduğunu hatırlatıyor. Gerçekten de, çok beklenmedik siyasi gelişmeler yaşanmazsa ekonomik kriz çıkması olasılığı bulunmuyor.
Özellikle yabancı yatırımcıları şu anda en çok ilgilendiren, krizin Yukos'la sınırlı kalmayıp kalmayacağı. Bir başka Türk bankacı, "Biz bu işin Yukos'la sınırlı tutulacağını düşünüyoruz. Yetkililerin bize verdiği mesaj da bu yönde" diyor.
Aslında Yukos krizinin zamanlaması Rusya açısından çok talihsiz oldu. Çünkü, uzun süre Rusya'ya 'yüksek riskli ülke' gözüyle bakan yabancılar, Putin iktidarının sağladığı istikrar ortamından etkilenmeye başlamıştı. Hatta, Moody's'in çok kısa bir süre önce Rusya'yı 'yatırım yapılabilecek ülke' statüsüne yükseltmesi, yabancı yatırımcıların kararsızlığını silmişti. Ancak, son olaylar Rus siyasetinde taşların aslında yerine oturmadığını kanıtladı.


Putin şanslı görünüyor
Krizin en önemli sonucu, sertlik yanlılarının iktidar mücadelesinde üstünlük sağlaması oldu. Rusya biraz daha sağa kaydı. Bu yeni durumun siyasetten ekonomiye her alanda etkisini göstermesi beklenebilir. Liberal Rusya 2003 sonlarında yerini daha tutucu ve katı bir ülkeye bırakmış görünüyor.
Hodorkovski'nin tutuklanmasının seçmen eğiliminde ciddi bir değişikliğe yolaçması beklenmiyor. Ancak, bir hafta öncesinden farklı olarak artık başkanlık seçimleri için tek bir senaryo yok. Yeni senaryo, cezaevindeki Hodorkovski'nin muhalefetin adayı olarak ileri sürüleceği yönünde. Seçimi yine Putin'in kazanacağını senaryoyu yazanlar da kabul ediyor. Senaryonun getirisi ise Hodorkovski'nin ikinci tura kalması halinde iş çevreleri için Kremlin'den ödünler koparmak olacak.
Rus halkı mazlumları sevse de, şu andaki bütün veriler Putin'in birinci ya da ikinci turda seçimi kazanacağını gösteriyor. Tabii, tarihsel bir gerçeği unutmadan, sadece tek bir yanılma payı bırakmak gerekiyor: Rusya ile ilgili en iyi tahmin, hiç tahmin yapmamaktır...





BUSINESS


MÜSAADENİZLE ÇOCUKLAR
Eskinin izinde, yeninin peşinde
Türk kadını 'ille de siyah Singer' deyince, Hindistan'dan ithal edildi
İlaç reklamında yeni yasal düzenleme şart
'İşveren' olmayı, 'üstün ırk' olmanın sonucu sananlar var
250 trilyonluk okuyoruz
İtalyan şirketi, Harmanlı Deri'nin Güzide Duran'lı 'imaj dia'sını çaldı
Afgan çocuklarının Belkıs ablası
Ankara bürokrasisi direniyor
Fersan'ın ürettiği şalgam suyu Mersinli Saadet Nine'nin kontrolünden geçiyor
'İyi pazarlık yaparım'
Vatandaş ilaçlık fındık yağında patlıcan kızartıyor
Her ay 5 milyon kapı çalıyor
Bazı kurumların KDV sorumluluğu genişledi
Hayattaki en önemli karar
Tüketici Irak korkusunu atlattı, ABD ekonomisi canlandı
'Türkiye'ye küsmedik, daha uzun yıllar buradayız'
Putin, Kazıklı Voyvoda mı yolsuzluk savaşçısı mı?
Dedeman zinciri, 2005'e kadar 50 otele ulaşacak

21 Eylül 2019 Magazin Bülteni21 Eylül 2019 Magazin Bülteni

İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Sıradaki Haber