Kazanan ve kazandıran arasında 'paylaşım etiği'

Profesyonel yöneticinin başarısının ölçüsü şirketin kârıdır. Peki kâr bütünü ile sermaye sahibinin mi? Profesyonelin hakkı yok mu? Patronların yöneticiye sağladığı kârdan pay vermeleri 'iş etiğinin gereği' değil mi?





Günümüzde şirket yönetiminde profesyonel yöneticilerin etkisi büyük. Profesyonel yöneticinin başarısının göstergesi ve ölçüsü şirketin kârı. İyi de şirketin kârı kimin? Bütünü ile sermaye sahiplerinin mi? Yoksa o kârın oluşmasını sağlayan, büyüklüğünü belirleyen profesyonel yöneticinin de bu kârda hakkı var mı?
Kanuni hakkı olmasa da, statü ve anlaşma gereği hakkı olmasa da acaba sermaye sahiplerinin profesyonel yöneticiyi sağladığı kâr nedeniyle, kârdan pay vererek ödüllenmeleri "iş etiğinin bir gereği" değil mi?
Bizde şirketler henüz "aile şirketi" yapı ve alışkanlığının çemberini kıramadı. Kurumsallaşma arayışında profesyonel kadroları güçlendiren en büyük şirketlerde bile hakim aile sermaye temsilcisi olarak "şirketi kendi dükkanı" olarak değerlendiriyor.
CEO diye adlandırılan en tepe profesyonel yöneticiden en alttaki profesyonel yöneticiye kadar çalışanlar "katip" olarak kabul ediliyor. Katibe iş vermek, ona imkan tanımaktır. Katip "gel" denilince gelir, "git" denilince gider. Katibin maaşını sermayedar tayin eder. Şirketin kazancında katibin hiçbir rolü yoktur ama, şirkette işler kötüye gittiğinde sorumlu olan katiptir. Katip her an kapının önüne konulabilir.
Holdingleşme, gruplaşma bir ölçüde bu tabloda iyileşmeye yol açsa da henüz Türkiye'de profesyonel yönetici, sermaye temsilcisi ile eşit çizgiye gelememiştir.
Çok az profesyonel yönetici sermaye temsilcisi ile mukavele yaparak işe başlar. Çok az profesyonel yöneticinin geliri, şirketteki başarıya endekslenir. Çok az profesyonel yöneticiye kârdan hisse verilir.
Şirkete kazandıran profesyonel yöneticinin de kazanabileceğini gösteren ilk örnekleri Vehbi Koç'un hayatta olduğu dönemde Koç Grubu ortaya koymuştur.
Bir süre İstanbul vergi şampiyonları listesinde Koç Grubu'nun önde gelen profesyonel yöneticilerinin de isimleri yer almıştır. Uzun bir aradan sonra 2003 yılı vergi şampiyonları listesinde Koç Grubu'ndan üç profesyonel tepe yöneticisinin isimlerinin yer alması ilginçtir.
Dikkat edilir ise, kamuoyunda en başarılı, en büyük, en çok kâr eden şirketlerde bile yüksek gelir sahibi olamayacağı konusunda yaygın bir inanç oluşmuştur.
Çok acıdır ki, profesyonel yöneticinin yaşamındaki iyiye dönük değişiklikler, "acaba bir vurgun mu yaptı - yoksa borsada mı oynuyor" şeklinde kuşkulara neden olur. Kimse bir profesyonel yöneticinin başarısının karşılığını alma hakkına sahip olduğunu düşünmez.
Günümüzde sermaye sahiplerinin artık büyüyen işletmeleri kendi başlarına yönetme imkanları kalmadı. Sermaye sahipleri profesyonel yöneticiye muhtaç. Nasıl en ileri teknolojideki alet ve edavatın işletmesinin başarısında rolü var ise, iyi yetişmiş profesyonel yöneticinin de başarıda rolü var.
İyi yetişmiş profesyonel yöneticinin karnesi şirketin bilançosudur. Bilançodaki kâr rakamı başarının ölçüsüdür. İş etiği açısından sermayedarın bu kârın tamamını sermayedarın hakkı olarak görmemesi, profesyonel yönetim kadrosunun hakkını ayırmayı içine sindirmesi beklenir.
Profesyonel yöneticiyi işe alırken belirlenen ücrete, şirket başarılı olsun olmasın, her yıl tüm çalışanlar için uygulanan oranda zam yapmak, profesyonel yöneticinin ücretinin düzenli olarak ödenmesini, işletmeye bağlamak için yeterli saymak, profesyonel yönetimin motivasyonunu yok eder.
Büyük işletmelerde sermaye sahipleri, "iş etiği konusu gündeme geldiğinde" genelde sadece "profesyonel kadroların sorumluluklarını" tartışmak ister. Halbuki çalışanlar ile ilişkilerinde ve de çalışanlara dönük uygulamalarında "iş etiği" olarak özen göstermeleri gereken çok sayıda yazılı olmayan ve zorunlu olmayan ilkeleri vardır.
Sanayileşmiş ülkelerde sermaye sahipleri ile profesyonel yöneticiler arasındaki ilişkilere esas olan "iş etiği" ilkeleri ne yazık ki bizde henüz gündeme gelemiyor. Tartışılamıyor. Ama kurumsallaşmanın gereği olarak geç de olsa biz de bunları öğreneceğiz, uygulayacağız.





BUSINESS


















22 Ekim 2019 Magazin Bülteni.

İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Sıradaki Haber