İyi şair, ikinci kitap

Elif Sofya’nın “Düzensiz” ve “Ters Düşünce” kitaplarıdaki çok sayıda şiir, en sertinden ruhsal yaşantılardan oluşmuş uzun bir süreci dile getirir gibi yazılmış.

12 Mayıs 2011

NECMİYE ALPAY

Elif Sofya’nın geçtiğimiz aylarda yayımlanan ikinci kitabı “Düzensiz”, ilk kitabı “Ters Düşünce”den biraz farklı ama, bütünüyle kopuk değil ondan. “Ters Düşünce”nin çekiciliği, adının şahane çiftanlamlılığından başlıyor. Ters düşünce: 1) Düşüncenin ters olan türü; 2) [Onun] ters düştüğü an. Ancak, kitabın bütününe bir başka ve olağanüstü çiftanlamlılık egemen. Bu ikincisi, “Fedor” figürünün etrafında oluşuyor.
“Fedor”, kitabı kendi içinde bütünlüklü kılan öğe: Şiirler bu adı içeren başlıklar altındaki bölümlerde toplanıp bu yolla birbirine bağlanmış durumda. Çiftanlamlılık ise, “Fedor”un çifte çağrışımıyla başlıyor: “Fedor” adı, bir yandan Dostoyevski’yi, bir yandan da, bu kez bir roman kahramanı olmak üzere, yine bir Rusu çağrıştırıyor: Eduard Uspenski’nin, altı yaşındaki güzelim “Fedor Amca”sını.
Gerçi “Fedor” adı, özellikle Dostoyevski söz konusu olduğunda daha çok ‘Fyedor’, ‘Fyodor’ ya da ‘Fiedor’ biçiminde yazılsa da, bu imlaların temsil ettiği Rusça ad ‘Fedor’ imlasının temsil ettiğiyle aynı. Daha önemlisi şiirlerdeki çağrışım öğeleridir elbette, “çipil gözler”, “slav ruhum” gibi dolaysız olanlarından, atmosfere kadar. Şiirler Fedor’la haşır neşir olmakla birlikte, aynı zamanda tartışıyor da onunla. Sert imgeler ve sert ruhsal yaşantılar Dostoyevski’yi, cesur, dramatik ve doğa içi yaşantılar Fedor Amca’yı çağrıştırıyor.

Unutma, hafıza, korku...
Her iki kitaptaki çok sayıda şiir, en sertinden ruhsal yaşantılardan oluşmuş uzun bir süreci dile getirir gibi yazılmış: “Ters Düşünce”deki “Tatar çölü”, “Eğriler düz(lük)ler”, “Hayali işaretler”; “Düzensiz”deki “Kargalar”, “Yazı-sız” vb. Her şiirde, ‘anımsama, hatırla(t)ma, unutma, hafıza, korku, uçurum, kavim, ateş, zehir, kan vb’ sarsıcı imgeler çıkıyor karşımıza.
Karşımıza çıkıyor ama, imgeler figüratif değil, Fedor figürü de figüratif değil. Dil çok büyük ölçüde uzlaşım dışı. Kendi kendisini reddetmesi esas alınmış bir dil bile diyebilirim, ilk kitapta daha belirgin bir biçimde olmak üzere. Sıkı ve zor şiirler. Yine de şairanelikten tam olarak uzak değiller. Uyaktan vazgeçememenin yanı sıra, 1980’lerin sesçiliğini hatırlatan müzik arayışları bile var: “Uğultuların uğursuz sarsıntısını sar bana”. Özellikle “Düzensiz”deki bazı şiirler, ‘-di’li geçmiş’ zaman kipi açısından da anıştırıyor ‘80’leri. “Dip” adlı şiire bakalım:
“Kaygının bize eğri bir açısı vardı
Kelime kıştı
Kök karanlık
Akmıyordu zihinde zaman
Suları zehirleyen ses duyulmamıştı
[.........]
Yeniyetme bir rüzgâr
Dalların dikliğini yıkarak
esti sonra
Havalandık hepimiz
Yukarıdayız
Yukarısı dip”
Açık sözlü şiirler
Sofya, bu kitaptaki şiirlerde ‘atın gemi’ni daha az sıkmış (saptama benim, deyim Orhan Koçak’ın). “Damar” gibi bazı şiirlerde, özellikle ‘dil’ motifinin biçimlenişi ve tuttuğu yer açısından Hasan Ali Toptaş’ı, onun “Yalnızlıklar”ını çağrıştıran yerler var.
Dil bu şiirlerde kendi kendisini reddettiği ölçüde neyi reddediyor? Yücel Kayıran, soruyu tam olarak böyle sormasa da, Elif Sofya’nın, ilk kitabı “Ters Düşünce”de ‘erkeğin düşüncesinin tersini’ dile getirmiş olabileceği yorumunu yapıyor (bkz. “Parantez içindeki ‘özne’”, 8 Ocak 2011 tarihli Radikal Kitap). Kayıran’a göre, Sofya’nın şiirindeki tinsellik, ‘adsızlığın tinselliği’dir; buradaki ‘adsızlık’, Carolyn G. Heilbrun’un ‘kadının adsızlığı’ dediği durum olmak üzere.
Bana kalırsa, şiirlerde konuşan kişinin kadın olduğuna ilişkin yeterince işaret bulunmakla birlikte, “Ters Düşünce”de ‘erkeğin düşüncesinin tersi’ gibi bir sav ya da yoğunlaşmadan söz edemeyiz. Kayıran’ın “Düzensiz”le ilgili yorumu daha uygun geliyor bana: “yabancılaşmanın düzeninin tersini dile getiriyor olsa gerek”, diyor Kayıran. Evet, bunu diyebiliriz elbette. Özellikle de ‘dil’i böylesine dolaylı dolaysız sorunsallaştıran şiirler söz konusu olduğunda. Ve böylesine açık sözlü: “Bazı sözler kapalıdır içine” (s. 59). n

Milliyet iPhone uygulaması yenilendi.
Daha hızlı, daha canlı, en güncel! Yenilenen Milliyet.com.tr iPhone uygulamasını hemen indir!
iPad’i unutmadık!
iPad’inize özel Milliyet.com.tr uygulamasını ücretsiz indirmek için tıklayın.



Yorum Yaz
20Yorum Başlığı:420Yorum: