Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre dünyada her yıl 14 milyondan fazla insana kanser tanısı konuluyor ve bu sayının 2030 yılına kadar 21 milyona çıkabileceği öngörülüyor.  Yani bir gün  bizim  ya da bir yakınımızın  kanser ile  temas edeceği kaçınılmaz bir gerçek. Bu nedenle kanseri tanıyıp önlemek, erken tanı - tedavi  şansını kaybetmemek için duyarlı ve bilinçli olmalı, gerekli tarama testlerini yaptırmalıyız.

Kanser Nedir?

Kanser  latince  ‘yengeç’  sözcüğünden gelmektedir.  Bu   kanserli hücrelerin vücuda tutunmadaki başarısını ve inadını tam olarak açıklayıcı bir sözcük olmasına rağmen kanseri tam olarak tanımlamak istersek   “ kanser  kontrolsüz hücre bölünmesidir”  diyebiliriz.

Kontrolsüz Hücre Bölünmesi Nedir?

Vücudumuzun canlılık özelliği taşıyan en küçük parçası hücredir. Bir hücrenin canlılık göstergesi  ise   çeşitli mekanizmalar ile bölünerek birbirinin tıpa tıp aynı iki hücreye dönüşmesidir. Büyüme, gelişme, yaralanan dokuların onarımı gibi tüm   yaşamsal olaylar için hücrelerin bölünerek çoğalması gerekir.  Vücudumuzdaki sağlıklı hücreler ne kadar , ne zamana dek bölüneceğini, ne zaman duracağını bilir ve zamanı gelince önceden programlandığı şekilde ölür.  Yani vücudumuzda hücre bölünmesi ve hücre ölümü bir denge halindedir ve çok kusursuz bir şekilde kontrol altında tutulmaktadır. Hücre bölünmesini yavaşlatan veya durduran  kontrol mekanizmaları herhangi bir şekilde zarar görürse (DNA hasarı)   hücreler bölünmeyi unutur, çoğalıp  bir  araya  gelerek   tümör  oluşturur ve böylece kanser başlamış olur.

Klinik olarak tespit edilebilen en küçük tümör boyutu 1 santimetreküp civarındadır ve bu boyuta   DNA’sı  hasarlı ilk hücrenin 30-35 kez bölünmesi ile ulaşılmıştır.  Bu boyuttaki bir tümör içindeki tüm hücreler  10-15 kez daha hep beraber bölünürse tümör boyutu iyileşmenin çok zorlaşacağı bir boyuta ulaşmış olur.  Bu nedenle erken tanı yani bu hızlı ve kontrolsüz sürecin bir an önce tespit edilmesi çok çok  önemlidir.

Kanser Tarama Testleri

Kanser  tarama programları biyokimyasal, genetik, patolojik  ve  radyolojik çok sayıda  testi içermektedir. Radyoloji ile varsa tümörün kendisi ve yayılımı  gösterilebilir. Biyokimyasal ve patolojik testler ile tümörün varlığına, boyutuna , niteliğine   ilişkin önemli bulgular elde edilebilir.  Genetik testler ile ailesel yatkınlığımız olan bir kanser türü  olup olmadığı tespit edilebilir.

Tarama testlerinin temel  mantığı   kanser  vücutta henüz  hiçbir belirti ve bulgu oluşturmamışken,   kişi tümüyle sağlıklı iken  kanserin  tespit edilmesidir.  Tarama testlerinin en yararlı olduğu kanser türleri ise; meme kanseri, rahim ağzı kanseri, prostat kanseri ve kalın barsak kanseridir .

Meme Kanseri  İçin Yapılacak Tarama Testleri:

- 20 yaşından sonra adet  sonrasında  kendi kendine yapılacak meme muayenesi

- 20-40 yaşları arasında iki yılda bir, 40 yaşından sonra ise yılda bir kez doktorun yapacağı klinik  meme muayenesi

- 40 yaş üzerinde yılda 1 kez mamografi çekilmesi ( Mamografiye  doktorun önerisi ile meme ultrasonografisi eklenebilir.)

- Ailesinde meme kanseri öyküsü olan yüksek riskli bireylerde  doktorun belirleyeceği sıklıkta MR incelemesi

- Aile öyküsü olanlarda BRCA-1 ve BRCA-2 adı verilen genlerin araştırılması

Rahim Ağzı Kanseri İçin Yapılacak Tarama Testleri:

- 20 yaşından sonra her yıl kadın-doğum doktoru tarafından yapılacak ayrıntılı  jinekolojik muayene

- Yine 20 yaşından sonra üç  yılda bir kez (tercihen yılda bir kez)  pap- smear ya da sıvı bazlı smear testi

- Beş yılda bir HPV (insan  papilloma  virüsü)  testi ( HPV’nin kansere sebep olan tipleri pozitif bulunursa kolposkopi yapılır.)

Kolon Kanseri İçin Yapılacak Tarama Testleri :

- 50 yaşından sonra yılda bir kez  gaitada  gizli kan  testi

- 50 yaşından sonra beş yılda bir kez  sigmoidoskopi. polip vs var ise biyopsi yapılması

- 50 yaşından sonra on   yılda bir rektal muayene, kolonoskopi ve /veya kolon grafisi. (Polip, lezyon vs var ise biyopsi yapılması)

- Kanda  karsinoembriyojenik antijen (CEA) düzeyinin ölçülmesi

- 3 yılda bir kez dışkıdan DNA analizi

- Sanal kolonoskopi (Kalın barsaklar hava ile doldurularak bilgisayarlı tomografi çekilir ve kolon içinde üç boyutlu görüntüler elde edilir. Bu görüntülerde bir şey tespit edilir ise kolonoskopi yapılır. )

Prostat Kanseri İçin Yapılacak Tarama Testleri :

- 50 yaşından sonra her yıl   rektal muayene yaptırılması

- Yılda bir kez kanda  prostat spesifik antijen (PSA) miktarının ölçülmesi

- Ailesinde prostat kanseri olanlarda tarama testlerine  40 yaşında başlanır.

Vücudunuzun biyoritmini en iyi siz bilirsiniz. Biyoritminizde  iki haftayı aşan herhangi bir değişiklik olduğunda, anormal kanamalar,  istemsiz  zayıflalamalar,  iyileşmeyen yaralar, herhangi bir bölgedeki normalden farklı  bir şişlik, renk değişikliği vb. durumlarda mutkala doktorunuza başvurunuz. Ailede kanser hastasının varlığıda sizin için uyarıcı olmalıdır.

Her şey yolunda gibi görünse bile  yılda en az bir kez doktor muayenesinden geçmeli  , yaşımıza , cinsiyetimize, aile hikayemize, genetik yatkınlığımıza  göre belirlenecek kanser tarama testlerini mutlaka yaptırmalıyız.