Kâşif Viking Amundsen

Amundsen ünlü bir kâşif. Arkadaşları arasında adı Viking’ti. Belki de onun büyük kâşif olacağını ilk gören de onlardı. Kuzeybatı Geçidi’nin baştan sona kadar gemiyle geçilebileceğini gösteren ilk gemici ve Güney Kutbu’na ülkesinin bayrağını diken büyük denizci. Amundsen 1872 yılında Norveç Borge’da doğdu. Tıp öğrenimi yaparken annesinin ani ölümü üzerine 21 yaşında bir fok avlama gemisine çalışmak için girdi. Çok geçmeden, 1879’da De Gerlache’nin Antarktika’ya yaptığı seferde ikinci kaptanlık görevini üstlendi. Bir yıl kadar kutup dairesinin güneyinde kaldı. Dönüşünde, Fram gemisiyle 1893 ve 1896 yıllarında Kuzey Kutbu’na seferler yapmış kâşif Nansen’in özendirmesiyle 22 metrelik Gjoa adlı bir kotra satın aldı ve 1903’te Oslo’dan kalkarak Lancaster boğazını aşıp iki kışı IV. Wilhelm’in topraklarında geçirdi. Amundsen, orada özellikle magnetik kutbu inceledi. 1905’te yine Gjoa ile Herschel adası yakınlarında demirledi. Burada da üçüncü kışını geçirdi. Bu arada kıtanın üzerinde 800 kilometre- lik bir uçuş da yaptı. Daha sonra 30 Ağustos’ta gemiyle Alaska’ya ulaştı. Böyle- ce Kuzeybatı Geçidi keşfedildi...
* * *
Amundsen, kendisinden önce Nansen’in 1893-1896’da Kuzey Kutbu’na, Otto’nun 1898-1902’de Kanada’nın kutuplardaki takımadalarına yaptıkları gezide kullandıkları Fram gemisiyle 1910’da Antarktika’yı keşfetmek için yola koyuldu. Aslında başından beri onun amacı, Kuzey Kutbu’nu keşfetmekti. Frederick Cook ile Robert Peary 1909’da Kuzey Kutbu’na gidince, Amundsen yolunu Güney Kutbu’na çevirmişti. Bu kez yarış Güney Kutbu için başlamıştı. Robert Falcon Scott 1910’da Terra Nova gemisiyle İngiltere’den yola çıktı. 1911 başlarında McMurdo Sound’a vardı. Amundsen ondan yedi gün sonra Balina Körfezi’ne gelebildi. Scott ve adamları ikmal depoları kurarak 1 Kasım’da tekrar yola çıktılar. 18 Ocak 1912’de Kutup’a vardıklarında, üzerinde Norveç bayrağı dalgalanan bir çadır gördüler; Amundsen’in Güney Kutbu’na kendilerinden tam 35 gün önce ulaşmış olduğunu anladılar. Ne yazık ki, en az onun kadar değerli bir gemici olan Falcon Scott ve arkadaşları bu keşifte yarışı kaybetmekle kalmayıp, bir de yaşamlarını yitirdiler.
* * *
Umberto Nobile, Amundsen’in bir pilot arkadaşıydı. 1926’da Nobile’le beraber Spitzberg’ten balonla yola çıkmış, kutup noktası üzerinden geçerek Point Barrow denen yere gitmişlerdi. Nobile’in 16 Haziran 1928’de Kuzey Buzdenizi’nde uçağının düştüğü haberi duyulunca Amundsen, Norveç’ten bir uçakla havalanarak Nobile’i kurtarmaya gitti. Yanında beş arkadaşı daha vardı. Uçak hedefine ulaşamadan Kuzey Kutbu’nun tipileri arasında kayboldu. Bu yolculuk Amundsen ve arkadaşlarının yaşamlarını yitirmesine neden oldu. Birkaç ay sonra Amundsen ve arkadaşlarından geriye kalan, sadece uçağın enkazından kalan küçük bir parçaydı.
* * *
Bugün Fram gemisi Oslo’daki Fram Müzesi’nde sergileniyor. Kuzey Kutbu ve Antarktika keşiflerinde Norveçli gezgin ve araştırmacılar tarafından kullanılmış ve günümüze kadar korunmuş olan bu gemi, iki kutba da ulaşmış ilk ahşap gemidir.