|
|
|
|
"Genler bu kızım, genler.."
|
Nilgün
Cerrahoğlu |
Hayatın en zor anlarında dahi "akılcılığı" düstur" edinmiş biriydi babam. Ağzından bir kez olsun "kader" lafının çıktığını duymadım.
Akla mı gelir? Boşanırlarken, mahkeme kapısında tutup "Benden hiç kurtulamayacaksın" diye takılmış anneme: "Sana tıpatıp küçük bir kopyamı bırakıyorum...."
Sonuçta kadere dönüşen bu kehanet karşısında annem hep şaşkınlık duymuştur. "Nasıl olur?" derdi bana çocukluğum boyunca: "Babanla değil, benimle büyüyorsun. 'Ona' nasıl bu kadar benzersin?"
Babama bu sözleri her hatırlatışımda; o ikimizle dalgasını geçer, ellerini iki yana açıp, muzip muzip gülerdi. Ve "ne yapalım kızım?" derdi: "Genler bu. Genler..."
"Gen haritası" tartışması ortalığa atılalı beri sevgili babamı ve hep yüzündeki o muzip ifadeyi düşünüyorum. Bu büyük keşfe ben doğmadan ulaşılmış olsaydı eğer; annem babamdan harbice bir "gen haritası" talep edebilirdi örneğin. Hayatının gerisini kocasının "kopyasıyla" geçirip, geçirmemeye bir çocuk sahibi olmadan karar verebilirdi.
"Aya yolculuk ve atomun bölünmesinden" daha önemli olarak tanımlanan akıllara seza "genetik harita" keşfinin yol açtığı can alıcı tartışmalar; tam da bu tür polemiklerden geçiyor.
21. yüzyılın genetik mucizesine yetişenler gün gelecek yalnız eş seçerken değil, sağlık sigortası yaptırırken, birilerini işe alırken ya da birilerine ev kiralarken; muhataplarından birer adet "gen haritası" talep edebilecekler.
Bilimsel buluşların ne pahasına olursa olsun önüne geçilemeyeceği açık. Hayatı uzatmak ve çare bulunamayan hastalıklara getirilebilecek radikal tedavi olanakları; bazı maliyetlere katlanmayı kaçınılmaz kılıyor. Tamam. Ama tüm bunlar tüyler ürpertici bir "genetik ayrımcılığın" eşiğinde olduğumuzu engellemiyor gene de. Irk, din, etnik ayrımcılıktan sonra; bir de "genetik ayrımcılık" çıkacak başımıza.
Yeni ayrımcılığın ilk işaretleri kendini ele vermeye başladı bile. "El Pais"te çıkan bir habere göre, İngiltere'de bazı sigorta şirketleri şimdiden, sağlık sigortası yapmadan önce müşterilerinden "genetik analiz" istiyor ve sigorta ücretini, analiz sonuçlarına göre saptıyormuş.
Poliçe için söz konusu şirkete başvuran kişide alzheimer ya da belli bazı kanser türlerine genetik yatkınlık varsa, ücret beş misline çıkabiliyormuş. "Bu henüz bir başlangıç" diyor "El Pais": "Bugün yalnız 2 bin insan geni okunabilmiş durumda. 50 bin, 100 bin genin okunabildiği noktaya gelindiğinde, neler olabileceğini düşünün..."
Genetikle at başı giden enformatik devrimi sayesinde bu noktaya çok kısa sürede ulaşılabileceği söyleniyor. Dostum moleküler biyolog Dr. Francesca Lancillotti, "DNA temelindeki 12 bin geni okuyabilmek; bundan 20 yıl önce bir yıl alıyordu" diyor örneğin: "Enformatik sayesinde bu süre üç yıl önce 20 dakikaya indi. Bugün aynı işlem sadece bir dakikada yapılabiliyor. Bir yanıyla büyüleyici, bir yanıyla ürkütücü bir gelişme bu. Ne var ki, bilim korku tanımaz. Girdik bir kez yarışa. Kemerleri bağlayıp, her şeye hazırlıklı olmak lazım..."
21. yüzyıl tepemizin üstünde cereyan eden bir "çifte devrimle" gümbür gümbür yol alıyor. Ne etik, ekonomik, siyasi, sosyal tartışmalar, ne de mevcut yasalar erişebiliyor çifte devrimin hızına. Aldous Huxley'nin "Cesur Yeni Dünya"sı (Brave New World) bize kapı aralığından göz kırpıyor.
DÜZELTME: 26 Haziran tarihli "Didem" ithaflı yazımda "Haberi olduktan sonra değil, 'olurken' yazmak ve anlatmak zorunda kalacaksınız" şeklindeki cümle, dizgi hatası nedeniyle "okuduktan sonra değil 'ölürken' yazmak zorunda kalacaksınız" şeklinde çıkmıştır. Aynı şekilde "Köşe yazarlığı eli kalem tutan, söyleyecek sözü, bakış açısı, dünya görüşü ve okuru olan herkese açık - ve açık olması gereken - bir alan" cümlesindeki "açık" sözcüklerinden biri de "seçik" olarak dizilmiştir. Düzeltir, özür dileriz.
Yazara E-Posta: nilcer@turk.net
|
|
|
